Дунёдаги энг ёш анъанавий қиролнинг жасади ворислик борасидаги баҳслар фонида Угандага қайтарилди

Дунёдаги энг ёш анъанавий қиролнинг жасади ворислик бўйича баҳслар кучайган бир пайтда Угандага қайтарилди.

Энтеббе аэропортида тобут самолётдан туширилаётганда қироллик мотамчилари кузатиб турди, йиғилганлар орасида Президент Йовери Мусевени ҳам марҳумга ҳурмат бажо келтирди.

Қирол Ойо Ньимба Кабамба Игуру Рукиди IV ўтган ҳафта АҚШда саратоннинг агрессив шаклидан даволанаётган бир пайтда 34 ёшида вафот этди.

Тооро қироли келаси шанба куни, ўз тож кийиш маросимининг йиллигини нишонлашни умид қилган кунда дафн этилади. У бор-йўғи уч ёшида қирол бўлган ва 18 ёшга тўлганида унга тож кийдирилган эди.

Унинг жасади олиб келиниши билан Тооро қироллигида расмий тўққиз кунлик мотам даври бошланади, айни пайтда унинг ўрнини ким эгаллаши борасида жамоатчилик ўртасида баҳс-мунозаралар кучаймоқда.

Қиролнинг тобути Энтеббе аэропортига етиб келганидан кейин қисқа маросим бўлиб ўтди.

Угандада сайланадиган президент ва парламент мавжуд, бироқ у ерда сиёсий ҳокимиятга эга бўлмаса-да, ҳанузгача катта маданий таъсирга эга бўлган бир нечта анъанавий қиролликлар ҳам бор.

Гиннеснинг рекордлар китобига дунёдаги энг ёш ҳукмрон монарх сифатида киритилган Ойо икки миллиондан ортиқ аҳолини бошқарган. У XIX аср бошларида ташкил этилган қиролликнинг 13-монархи эди.

Аэропортдаги маросимдан сўнг унинг жасади ҳарбий вертолётда Уганда ғарбидаги Тооро қироллиги жойлашган Кьегегва шаҳрига етказилди, сўнгра автомобиль йўли орқали Форт-Порталдаги қироллик саройига олиб борилди.

Мотам даврида жасад Карузиика саройида намойиш этилади, бу ерда жамоатчилик вакилларига ҳурмат бажо келтиришга рухсат берилади ва ҳар куни кечқурун дуолар ўқилади.

Пайшанба куни Уганда парламенти Қирол Ойо хотирасига бағишланган махсус йиғилиш ўтказди, унда депутатлар уни таълим, соғлиқни сақлаш ва ёшлар учун имкониятларни қўллаб-қувватлаган замонавий монарх сифатида ёдга олишди.

Президент Йовери Мусевени Энтеббе аэропортида Қирол Ойонинг тобутига гулчамбар қўйди.

Бош вазир Робина Наббанжа уни «бирлик рамзи» деб атади ва унинг ёшлар ўртасида ОИТС ва ОИВ ҳақида хабардорликни ошириш борасидаги саъй-ҳаракатларини юқори баҳолади.

Мухолифат депутатлари ҳам ҳурмат бажо келтиришди, мухолифат етакчиси вазифасини бажарувчи Патрик Нсамба Ошабе шундай деди: «Унинг қўлида мерос ва тараққиёт ҳеч қачон бир-бирига рақиб бўлмаган».

Президент Мусевени монархни расмий давлат даражасида дафн этиш ҳақида буйруқ берди ва дафн маросими кунларида уч кун давомида давлат байроқлари ярим пастга туширилади.

Чоршанба куни Тооро қироллиги Бош вазири Калвин Армстронг Рвомиире Акиики қирол ўз касаллиги қанчалик жиддий эканини расмийларга ошкор қилмасликни сўраганини, чунки у соғайиб, ўз халқи бағрига қайтишига ишонганини айтди.

Унинг сўзларига кўра, монарх жорий йилнинг 12 сентябрь куни бўлиб ўтадиган тож кийиш маросимининг йиллик байрами — Эмпанго учун уйига қайтишни умид қилган эди.

«У соғайиб кетишига ишончи комил эди», деди Акиики.

Унинг вафоти монархиянинг келажаги борасида ноаниқлик пайдо қилди, чунки Ойо расман уйланмаган эди.

Бироқ, Акиики қиролнинг ёш ўғли борлигини ва унинг шахси кейинроқ Тооро урф-одатларига мувофиқ ошкор қилинишини айтди.

Президент Мусевени ҳам қиролнинг онаси, қиролича Бест Кемигиса унга ўғлидан ворис қолганини айтганини билдирди.

Аммо Тооро қироллари сайланадиган Бабиито қироллик уруғи раҳбари Чарльз Камураси айтилган бола ҳақида ҳеч нарса билмаслигини маълум қилди, бу эса қиролликнинг юқори мартабали шахслари ўртасида кутилмаган оммавий келишмовчиликка сабаб бўлди.

Қироллик уруғининг бошқа аъзолари ҳам нима учун бу боладан бехабар қолганликларини шубҳа остига олишди.

«Бош вазир қиролнинг вориси ҳақида гапириши керак эмас. Бу маданий жараёндир», дея қироллик уруғи аъзоларидан бирининг сўзларини келтирди Уганданинг давлатга тегишли «New Vision» газетаси.

«Қандай қилиб биз, қондош қариндошлар, бола ҳақида билмаймизу, бош вазир билишини айтади? Бу мутлақо тартибсизликдир», дея қўшимча қилди уруғ аъзоси.

Шундан сўнг Акиики баҳсни хусусий тарзда ҳал қилишга чақириб, келишмовчиликларни бартараф этиш учун бошқа оқсоқоллар билан учрашмоқчи эканлигини айтди.

«Қайғули дақиқаларда айтилган сўзлар бўлинишни чуқурлаштириши мумкин, буни тузатиш учун йиллар керак бўлади», дея огоҳлантирди у.

Қирол Ойо уч ёшида тахтга ўтирган ва 2010 йилда 18 ёшга тўлиб, балоғат ёшига етганида унга тож кийдирилган эди.

Уганда ҳукумати ҳам аралашиб, одамларни ижтимоий тармоқларда ворислик ҳақида турли тахминларни тарқатмасликка чақирди.

Маданият вазири Генри Тумукунде угандаликлар ҳукумат ва Тооро қироллигининг расмий маълумотларига таяниши кераклигини айтиб, ҳар қандай баҳс анъанавий ва маданий раҳбарлар тўғрисидаги қонунга мувофиқ ҳал қилинишини қўшимча қилди.

«Бутун дунё Уганда ўз қиролига қандай мотам тутаётганини кузатмоқда», деди у ва одамларни «вазминлик ва ҳурмат» кўрсатишга чақирди.

Тооро қироллиги ўз монархини танлашда меросий тизимга амал қилади.

Қирол Ойо 1995 йилда қирол бўлган ва ёш бўлгани сабабли халқаро ҳамжамият эътиборини тортган эди.

Дафн этишдан олдин маҳаллий черковда диний маросим бўлиб ўтади.

Шундан сўнг унинг жасади анъанавий маросим билан Карамби қироллик мақбарасига олиб борилади ва дафн маросими маҳаллий вақт билан соат 14:00 гача якунланиши кутилмоқда.

Тооро анъанасига кўра, қироллар кечқурун дафн этилмайди.