"Троллейбус қатнови тўхтаб қолганда, одамлар буни дарҳол пайқашади." Хоразм троллейбус депоси бошлиғи билан интервю
Хоразм Ўзбекистонда троллейбус тизими ҳали ҳам мавжуд бўлган ягона вилоятдир. Қарийб 30 йил давомида у Урганч ва Хивага хизмат кўрсатиб келмоқда ва машҳур. Янги автоном транспорт воситалари туфайли линия аеропорт ва темир йўл станциясигача узайтирилади ва интерваллар қисқартирилади. Троллейбус депоси бошлиғи билан интервю.

"Троллейбус то'хтаганида, одамлар дарҳол буни пайқашади." Хоразм троллейбус депоси директори билан интервю
Хоразм вилояти О'збекистонда троллейбус тизимига эга бо'лган ягона минтақадир. Қарийб 30 йил давомида у Урганч ва Хивани бог'лаб, о'зининг машҳурлигини сақлаб қолди. Яқинда автопарк автоном ҳаракатлантирувчи янги Ютонг троллейбуслари билан то'лдирилди. Ушбу троллейбуслар яна бир бор ё'налишни аеропорт ва темир ё'л вокзалига кенгайтиради, хизмат ко'рсатиш оралиг'ини қисқартиради ва ё'ловчилар сонини икки баравар оширади.
"Газета" мухбири Миролим Исажонов Хоразм троллейбус депоси давлат корхонаси директори Шуҳрат Хайтбоев билан Урганч-Хива ё'налишининг ишлаши, у дуч келадиган қийинчиликлар ва янги троллейбуслар жорий этилгандан кейин бо'лажак о'згаришлар ҳақида суҳбатлашди.
Шуҳрат Хайтбоев:
— Урганч ва Хива о'ртасидаги троллейбус линияси дунёдаги иккита шаҳарлараро троллейбус тизимларидан биридир. Унинг бир томонлама узунлиги 35,6 км. Дунёдаги энг узун линия, 84 км, Симферопол ва Ялта о'ртасида ишлайди.
Хоразм вилоятида троллейбус қатновини ё'лга қо'йиш то'г'рисида қарор 1997-йилда қабул қилинган. Ушбу ташаббус 1998-йилда нишонланган Хива шаҳрининг 2500 йиллигига баг'ишланган эди. Юбилейдан бир йил олдин Урганч ҳокимлиги "Хоразм троллейбус бошқармаси" давлат корхонасини ташкил этди, шундан со'нг сим о'тказиш ва зарур инфратузилмани қуриш ишлари бошланди.
Чехия Республикасидан то'ққизта Скода 14Тр троллейбуслари сотиб олинди (бу транспорт воситалари энди хизмат ко'рсатмайди – таҳр.). 2013-йилда Чехия Республикасидан янги Скода 24Тр троллейбуслари ҳам етказиб берилди. О'з даври учун улар замонавий ва қулай эди ва 13 йилдан бери ишончли хизмат ко'рсатиб келмоқда.
Эски авлод троллейбуси.
О'ша то'ққизта троллейбус ҳозирда хизмат ко'рсатмоқда. Июл ойида Хитойдан қо'шимча 10 та троллейбус сотиб олинди. Улар яқин кунларда, Мустақиллик куни арафасида (1-сентабр – таҳр.) хизмат ко'рсатишни бошлайдилар ва умумий транспорт воситалари сонини 19 тага етказадилар.
Троллейбуслар 4+4 жадвали бо'йича ишлайди (ҳар куни эрталаб Урганчдан то'ртта ва Хивадан то'ртта транспорт воситаси жо'найди – таҳр.). Хизмат оралиг'и 25 дақиқани ташкил қилади. Янги троллейбуслар ишга туширилгандан со'нг, 19 тадан 16 таси ишга туширилади, учта транспорт воситаси захирада қолади. Хизмат оралиг'и 12 дақиқагача қисқартирилиши кутилмоқда.
Урганчдаги ко'чалардан бирида мавжуд троллейбуслардан бири.
Икки томонлама саёҳат 70 дақиқа давом этади, троллейбуслар кунига то'ққиз марта қатнайди. Янги троллейбуслар кенгайтирилган ё'налишга эга бо'лади ва саёҳат вақти тахминан 80-85 дақиқани ташкил қилиши мумкин.
— Асосий афзаллиги - контакциз, я'ни симларсиз саёҳат қилиш имконияти.
Улар 100 кмгача автоном равишда саёҳат қилишлари мумкин. Ё'налишнинг симсиз қисмини тугатгандан со'нг, улар ҳаво симига қайта уланади ва батареяни қайта зарядлайди.
Бу уларга линиядан 7-8 км ёки ундан ко'проқ масофани босиб о'тиш имконини беради. Кунига то'ққиз марта қатнов мумкин бо'лади.
Янги троллейбуслар 2026-йил август ойида Хивада тақдим этилади.
Троллейбуслар 87 ё'ловчини ташишга мо'лжалланган. Улар ногиронлар, қариялар ва болали ё'ловчилар учун қулайликлар билан жиҳозланган. Улар УСБ ва Тйпе-С портлари, ички ва ташқи кузатув камералари ва кондиционер билан жиҳозланган.
Ҳайдовчиларни кузатиш тизимлари, ё'л четига чиқиш ҳақида огоҳлантиришлар ва автоматик ёнг'инга қарши тизимлар мавжуд.
Янги троллейбусларни етказиб бериш бо'йича шартнома қиймати 2,7 миллион долларни ташкил этди. Етти йиллик кредит шартномаси имзоланди, унинг давомида биз кредитни то'лашимиз кутилмоқда.
Урганчдаги ко'чада троллейбус.
Ҳозирда троллейбус линияси аввалгидек аеропорт ва Урганч темир ё'л вокзалини бог'ламайди.
Янги троллейбуслар Урганч халқаро аеропортидан жо'наб кетади, вокзалга боради ва кейин Хивага борадиган ё'налишдаги электр узатиш линиясига уланади.
Троллейбуслар 1997-йилдан бери аеропортдан қатнайди, аммо кейинчалик линиянинг бир қисми олиб ташланди (ҳозирда троллейбуслар Урганчнинг марказий бозоридан қатнайди – таҳр.). Ҳозирда биз аеропортга борадиган ё'налишни тикламоқдамиз. Асосий мақсад сайёҳлар ва ташриф буюрувчилар учун янада қулай муҳит яратишдир. Сайёҳлар самолётдан тушгандан со'нг Хивага троллейбусда боришлари мумкин бо'лади.
Ё'налишга о'н битта бекат қо'шилади ва умумий сон 100 тага етади. Ҳозирги кунда о'ртача кунлик ё'ловчилар сони 2000-2500 бо'лса-да, янги троллейбуслар бу ко'рсаткични икки баравар ошириб, 4000-5000 тага етиши кутилмоқда.
— Ё'ловчилар деярли 36 км масофа учун 3000 со'м то'лайдилар. 1-июлдан бошлаб минтақадаги ба'зи автобус ва троллейбус ё'налишлари энди нақд пулни қабул қилмай, электрон ё'л ҳақи йиг'ишга о'тди.
Ё'налиш вилоят касалхонаси ва онкология маркази ёнидан о'тиб, кейин Қо'шкупйр тумани орқали давом этганлиги сабабли, троллейбус қулай транспорт воситаси бо'либ, тиббиёт ходимлари ва беморларнинг оилалари учун ҳам қулайдир.
— Битта троллейбус кунига о'ртача 450 киловатт электр энергияси сарфлайди. Янги троллейбуслар самаралироқ бо'либ, тахминан 300-350 киловатт электр энергиясидан фойдаланади.
Бизда ҳали ҳам электр энергияси учун то'ловлар мавжуд, аммо биз буни электр тармог'и билан ҳал қилдик. Биз қарзни ойлик то'ловлар билан то'лашга келишиб олдик.
12 мартдан бери биз ялпи шартнома тизими бо'йича ишлаяпмиз. Ушбу тизим бо'йича компания ҳар бир километр учун то'лов олади. Ҳозирда биз ҳар бир километр учун 11 392 со'м то'лаймиз. Битта троллейбус кунига тахминан 300 км юради, бу тахминан 3,4 миллион со'м даромад келтиради. Кунига саккизта троллейбус 27 миллион со'мдан ортиқ даромад келтиради. Биз бундан қарзларимизни то'лаш учун фойдаланишни режалаштирмоқдамиз.
— Троллейбус ҳайдаш махсус тайёргарликни талаб қилади. Ҳайдовчилар "Т" тоифали ҳайдовчилик гувоҳномасига ва камида беш йиллик ҳайдовчилик тажрибасига эга бо'лиши керак. Биз асосан жамоат транспортида ишлаш тажрибасига, "Д" тоифали лицензияга ёки микроавтобусларни бошқариш тажрибасига эга бо'лган одамларни танлаймиз ва уларни "Т" тоифасига о'ргатамиз.
Ҳозирда о'қув жараёни уч ой давом этади. Кейин ҳайдовчи тажрибали о'қитувчи билан бирга олти ойдан бир йилгача амалий машг'улотлардан о'тади. О'қув жараёнини тугатгандан со'нг, улар о'злари рулни бошқарадилар.
Ҳайдовчилар 22 ёшдан катта бо'лиши керак. Ҳозирда улар орасида аёллар ё'қ, лекин агар улар талабларга жавоб берса, ҳайдовчи сифатида ишга жойлашишда ҳеч қандай то'сиқлар ё'қ.
Автомобилларга техник хизмат ко'рсатишга келсак, бизнинг автопаркимизда бешга яқин механик ишлайди. Та'мирлаш вақти носозликка бог'лиқ: ба'зи нуқсонлар бир соат ичида тузатилади, бошқалари эса бир ёки икки кун давом этиши мумкин.
Троллейбуслар Чехияда ишлаб чиқарилганлиги сабабли, эҳтиёт қисмлар билан бог'лиқ кичик муаммо мавжуд. Уларнинг ёшини ҳисобга олган ҳолда, ба'зи қисмларни топиш қийин бо'лиши мумкин. Бироқ, механиклар ко'плаб қисмларни о'злари ишлаб чиқаришлари ва та'мирлаш ишларини бажаришлари мумкин. Бунинг ёрдамида аллақачон 13 ёшда бо'лган троллейбусларнинг ҳолати яхши.
— Албатта. Хива учун 2000 квадрат метрлик троллейбус то'хташ жойи режалаштирилган. Лойиҳа учун 833 миллион со'м маблаг' керак (ҳозирда Хивадаги троллейбуслар Ичан-Қал'а қал'аси яқинидаги ко'чада тунаб қолинади – таҳр.).
Троллейбус депоси Сангар маҳалласида, Элобод ко'часида жойлашган бо'лади. Унга 10 тагача троллейбус сиг'ади. Янги транспорт воситалари автоном бо'лгани учун симларни узайтиришга ҳожат қолмайди.
Депо линиядан тахминан 500 метр узоқликда жойлашган бо'лади. У енгил конструксиялардан қурилади. Қурилиш 2027-йил 1-январгача якунланиши режалаштирилган.
— Троллейбуслар жуда экологик тоза транспорт туридир. Со'нгги 30 йил ичида улар аҳоли, айниқса Хива ва Урганч о'ртасида саёҳат қилувчилар ҳаётининг ажралмас қисмига айланганини айтиш мумкин.
Троллейбус ишламаётганида, одамлар дарҳол буни пайқашади.
Ба'зан линияларни та'мирлаш ишлари туфайли бир ҳафта ёки 10 кунга ёпиқ бо'ламиз. Бу вақтларда бизга ко'плаб саволлар келиб тушади: "Қачон хизматни қайта бошлайсиз? Нима бо'ляпти?"
Биз одатда ёзда, талабалар ва мактаб о'қувчилари камроқ бо'лган пайтда техник хизмат ко'рсатиш ишларини олиб борамиз. Биз симларни, подстансияларни ва бошқа инфратузилмани та'мирлаймиз ва алмаштирамиз.
— Асосий шикоятлар хизмат ко'рсатиш оралиг'и ва кондиционер ҳақида.
Янги троллейбусларнинг ишга туширилиши билан интерваллар қисқаради ва уларнинг барчаси кондиционер билан жиҳозланган (эски транспорт воситаларидан фарқли о'лароқ – таҳр.).
Яна бир муаммо - Қо'шкупир ва Хивадан Урганчга келаётган автомобилларнинг ко'плиги сабабли эрталабки тирбандликлар.
Хива-Урганч пуллик ё'ли очилгандан со'нг, тирбандликлар сезиларли даражада камаяди деб умид қиламиз.
Хивадаги депони ишга туширишдан ташқари, бизнинг вазифаларимиз қаторида Урганчдаги асосий депони та'мирлаш, ма'мурий бино қурилишини якунлаш ва янги автомобил ювиш жойини қуриш ҳам бор.

