Тўрт дақиқалик огоҳлантириш етарли эмас: Россиянинг янги тинимсиз ракета тактикаси Киев аҳолисини ҳолдан тойдирмоқда

Тўрт дақиқалик огоҳлантириш энди етарли эмас: Россиянинг янги ракета тактикаси Киев аҳолисини ҳолдан тойдирди

Даря шу ёзда Россиянинг шаҳарга ҳужумлари кучайганидан кейин Киевдаги квартирасини тарк этди.

Россиянинг Украинага кенг кўламли босқинининг катта қисмида Даря ўққа тутилишлардан қўрқмас эди.

Ҳатто кучли бомбардимон кечаларида ҳам 27 ёшли қиз Киевдаги квартирасида портлашлар остида ухлай оларди. Кўпгина украиналиклар каби у ҳам «икки девор қоидаси»га таянарди: ўзи ва ташқи дунё ўртасида иккита девор қолдириш орқали хавфсизликни таъминлаш.

Аммо бу йил вазият ўзгарди.

Сўнгги ойларда Россия Украина пойтахтига ҳужумларининг кўлами ва частотасини оширди.

Расмий маълумотларга кўра, биргина июл ойининг дастлабки 10 кунида руслар учта йирик ҳужумда ўнлаб баллистик ракеталарни отиб, 60 га яқин тинч аҳолини ҳалок қилди. Худди шундай кенг кўламли ҳужумлар август ва сентябр ойларида ҳам давом этди.

BBC Verify нашрининг ҳукумат маълумотлари таҳлили шуни кўрсатдики, Киев ҳозирда Россиянинг 2022 йилдаги кенг кўламли босқинидан бери ҳар қандай даврдагидан кўра кўпроқ кунлик ҳаво ҳужуми ҳақида огоҳлантиришларни бошдан кечирмоқда.

Май ойидаги тунги ҳужумлардан бирида Даря ўз уйида ўзини хавфсиз ҳис қилмаётганини англаб етди.

У ва унинг йигити тўққизинчи қаватдаги квартирасининг йўлагида бокс учрашувини томоша қилаётган эди, уларнинг атрофида портлашлар содир бўлди, портлаш тўлқинлари деразаларни қайта-қайта куч билан очиб-ёпишга мажбур қилди.

Жанг тугагач, «мени чалғитадиган ҳеч нарса қолмади», дейди Даря. «Ўшанда мен ҳақиқатан ҳам қўрқиб кетганимни англадим».

Аввалига у ҳужумлар пайтида яқин атрофдаги бомба паноҳгоҳидан фойдаланишни бошламоқчи бўлди.

Аммо июн ойида Киевда ёш она паноҳгоҳга югуриб кетаётганда ҳалок бўлганидан кейин, Даря шаҳарни бутунлай тарк этиши керак деган қарорга келди.

У оиласининг Романикивдаги, 30 км (18,6 миля) узоқликдаги дала ҳовлисига кўчиб ўтди ва ҳозирда мудофаа соҳасида ишлайдиган Киевга бориш ва қайтиш учун кунига жами тўрт соат вақт сарфлайди.

Дарянинг ҳолати истисно эмас.

Россиянинг ракета ва дрон зарбаларига ўрганиб қолганликларини айтган Киев аҳолиси BBC Жаҳон хизматига ҳужумларнинг янгиланган шиддати уларни қандай яшаш ҳақида қайта ўйлаб кўришга мажбур қилаётганини айтди.

Яқин вақтгача Украинанинг ҳаво ҳужумидан мудофаа тармоғи ва ҳарбий разведкаси одамларга маълум даражада олдиндан тахмин қилиш имконини берарди. Йирик ҳужумларни кўпинча олдиндан аниқлаш мумкин эди, бу эса аҳолига тунни паноҳгоҳларда ўтказиш, шаҳарни тарк этиш ёки бошқа эҳтиёт чораларини кўриш имконини берарди. Аммо ёздан бери Россия ўз тактикасини ўзгартирди.

У олдиндан кузатилиши мумкин бўлган самолётларга камроқ, жуда юқори тезликда ҳаракатланадиган ва жуда кам огоҳлантириш берадиган баллистик ракеталарга кўпроқ таяна бошлади. Ҳаво ҳужуми ҳақидаги огоҳлантиришлар баъзан зарбадан бир неча сония олдин ёки ҳатто биринчи портлашлар билан бир вақтда бошланади.

Даря ҳали ҳам ижарада турадиган квартирасининг деразасидан энг яқин паноҳгоҳни кўра олади. Шунга қарамай, у ерга етиб бориш учун тахминан 10 дақиқа керак бўлади. Баллистик ҳужум пайтида, дейди у, унда бор-йўғи тўрт дақиқалик ёки ундан камроқ огоҳлантириш вақти бўлиши мумкин.

У шу ёзда чет элда таътил ўтказиб, одамларнинг «нормал» ҳаёт кечираётганини кўрганидан кейин июн ойида Киевни тарк этишга қарор қилди. Ўшандан бери у Киевда фақат бир кеча тунади.

Бироқ кўпчилик учун кетишнинг иложи йўқ.

Олтмиш икки ёшли Олга Власова 98 ёшли онаси Надя Цибина билан кўп қаватли уйнинг еттинчи қаватида яшайди.

Ёшига қарамай, Надя жорий воқеалар билан фаол қизиқиб келади.

У ўз тўшагидан Украина ва чет элдаги воқеаларни кузатиб боради, АҚШ Президенти Доналд Трампнинг сиёсатидан тортиб Киевдаги коррупцияга қарши норозилик намойишлари ва Эпштейн ҳужжатларигача бўлган ҳамма нарсани муҳокама қилади.

У шунингдек, шунчаки тинглаш орқали Россия ракетаси ёки дрони уриб туширилганини ёки нишонга текканини аниқлай олишини билиб олди.

Шу ёзда, дейди у, уриб тушириш товушларини камроқ эшитган.

«Уларни уриб туширадиган ҳеч нарса бўлмаганида одам хафа бўлади», дейди Надя. «Улар қўлларида бор нарса — милтиқлар, пулемётлар билан ўқ узаётганларини эшитяпман».

Олга ўзини ва онасини учаётган шиша парчаларидан ҳимоя қилиш учун дераза ёнига матрас қўйишни одат қилган.

Надя тўшакка михланиб қолгани сабабли, у ва Олга ҳужум қанчалик кучли бўлмасин, паноҳгоҳга етиб бора олмайдилар. Бунинг ўрнига, ҳаво ҳужуми сиренаси янграши билан Олга онасини кўрпа билан ёпади, дераза ромига матрас тиқиб қўяди ва кейин ўзи ва ташқи дунё ўртасида иккита девор қолдирадиган шкаф ичига яширинади.

Надя юзини учаётган шишалардан ҳимоя қилиш учун бошига ёстиқ қўяди.

Шкаф ичига киргач, Олга кўпинча туни билан ухламай, янгиликларни кузатиб чиқади.

«Улар келишади, бизни бомбалашади», дейди Надя. «Ухлаб қолишга улгурмасингдан яна бир огоҳлантириш янграйди. Улар яна келишади, уларни яна уриб туширишади. Ва бу бутун тун бўйи давом этади.

Одамлар ухламайди, кейин эса зомби каби юришади».

Кундузги ҳужумларнинг кўпайиши Киевдаги ҳаёт энди кундузи ҳам, кечаси ҳам ҳаво ҳужуми сиреналари билан бузилаётганини англатади.

Сентябр ойи бошида, ёзги таътилдан кейин болалар мактабга қайтганларида, ўнлаб ҳаво ҳужуми ҳақида огоҳлантиришлар янгради, ундан кейин портлашлар ва ёнғинлар содир бўлди.

Киев мэри Виталий Кличконинг сўзларига кўра, 31 август кунги ҳужумларда икки бола жароҳатланган.

Натижада кўплаб болалар уйда қолишди, бошқалари эса мактаб ва боғчаларнинг ертўлаларида соатлаб вақт ўтказишди.

Киевдаги йўловчилар метро фаолиятидаги узилишлар туфайли узоқ кечикишларга ўрганиб қолишган.

Сиреналар янграганда, корхоналар ва транспорт ҳам зарар кўради. Савдо марказлари ёпилади ва ер усти метро станциялари фаолиятини тўхтатади, бу эса кўпинча Днепр дарёсининг қарама-қарши томонларида жойлашган Киевнинг Чап ва Ўнг қирғоқлари ўртасидаги жамоат транспорти алоқасини бир неча соатга узиб қўяди.

Вазиятни яхшилаш мақсадида ҳаво ҳужуми ҳақида огоҳлантиришлар пайтида метронинг янги ишлаш қоидалари жорий этилмоқда.

Олга учун бу шаҳарнинг нариги томонида яшайдиган саккиз ёшли набирасини камроқ кўришни англатади.

У биладики, агар набираси меҳмонга келса, уйига қайтишга қийналиши мумкин. Метро хизматлари тўхтаганда, қиммат таксилар Олганинг ягона танлови бўлиб қолади. Дарёни кесиб ўтиш 1000 гривнагача ($22, £16.6) тушиши мумкин, дейди у, бу Украинадаги энг кам ойлик иш ҳақининг деярли саккиздан бир қисмига тенг.

Бу вазият уни Украинанинг айрим хорижий ҳамкорлари томонидан ҳаво ҳужумидан мудофаа ракеталарини кўпроқ етказиб беришдаги иккиланиш деб билган нарсасидан ғазаблантирди.

Президент Владимир Зеленский иттифоқчиларни қўшимча ҳаво ҳужумидан мудофаа тизимлари ва тутиб олувчи ракеталар билан таъминлашга қайта-қайта чақирди.

«Улар [Украинанинг иттифоқчилари] кутишади ва шундай ўйлашади: 'Агар бизга ҳужум қилишса-чи?'» дейди Олга. «Бу саратон касалига чалинган беморга 'Агар бир кун келиб мен ҳам касал бўлиб қолсам-чи?' деб дори беришни рад этишга ўхшайди. Хўш, балки касал бўлмасдирсиз. Муддати тугашидан олдин уни беринг».

Шаҳарнинг бошқа бир қисмида икки фарзанднинг онаси Наталя Бушковска ҳар кеча уч хил режани машқ қилади.

А режаси — иккита ички девор орқасидаги йўлакка тўшак солиш; Б режаси — оилани бинонинг умумий йўлагига кўчириш; ва В режаси — ертўлага тушиш.

Ҳатто у ерда ҳам, дейди у, ўзини тўлиқ хавфсиз ҳис қилмайди.

«Мен энг зарур нарсалар солинган рюкзакни тайёрлаб қўяман», дейди 37 ёшли Наталя. «У ерда кучли қон кетишини тўхтатиш учун жгут бор. Ҳар эҳтимолга қарши ҳуштак ҳам олиб қўйганман.

Агар энг ёмони содир бўлса, қутқарувчилар бизни вайроналар остидан топа олишади».

Унинг тўққиз ёшли қизининг ўйинчоқлар, лаб бальзами ва жгут солинган шахсий фавқулодда вазиятлар сумкаси бор. Унинг 12 ёшли акаси каби, у ҳам биринчи тиббий ёрдам машғулотларида жгутдан қандай фойдаланишни ўрганган.

Наталянинг айтишича, тинимсиз ҳужумлар одамни ҳолдан тойдиради.

Унинг ўғли кўпинча улар пайтида ухлайди, лекин у ва қизи деярли ҳар сафар уйғониб кетишади.

«Ҳужумлар туфайли мен тўйиб ухламайман», дейди у. «Энди, урушнинг бешинчи йилида, бундай тунлардан кейин ўзимга келишим тобора қийинлашмоқда».

Унинг айтишича, зарбалар шиддатининг ошиши бутун шаҳар бўйлаб руҳий жиҳатдан оғир оқибатларга олиб келмоқда.

«Одамлар чарчаган. Уларнинг тикланиш учун вақтлари етарли эмас».

Пайшанба, 17 сентябр куни Россия Киевга баллистик ракета ҳужумини уюштирди. Мэр Виталий Кличконинг сўзларига кўра, ҳужум оқибатида 20 киши жароҳатланган. Яраланганлар орасида 10 ва 12 ёшли икки бола ҳам бор.