Россия туну кун зарбалар беришни бошлагани сабабли Киевда ҳаво ҳужумидан мудофаа огоҳлантиришлари рекорд даражага етди
Россиянинг ҳаво ҳужумлари кучайиши ортидан мактаблар, корхоналар ва жамоат транспорти қийинчиликларга дуч келмоқда.
Россия кечаю кундуз зарбалар беришни бошлагани сабабли Киевда ҳаво ҳужумидан огоҳлантириш сигналлари рекорд даражага етди
BBC Verify томонидан ҳукумат маълумотларининг таҳлил қилинишича, Киевда 2022 йилда Россиянинг кенг кўламли босқини бошланганидан бери ҳар куни энг кўп ҳаво ҳужумидан огоҳлантириш сигналлари янграмоқда.
Илгари ҳаво ҳужумларининг аксарияти тунда содир бўлган бўлса, Россиянинг Украина пойтахтига кундузи зарба бериш бўйича янги тактикаси мактаблар ва корхоналар фаолиятига жиддий халақит бермоқда.
Тўхтовсиз ҳужумлар одамларни кунига 13 мартагача бошпаналарга яширинишга мажбур қилмоқда, ҳаво ҳужумидан огоҳлантириш сигналлари эса бир неча дақиқадан деярли тўрт ярим соатгача давом этмоқда.
Киев аҳолиси мавжуд стресс ва хавотирга қўшимча равишда, ушбу янги воқеликка мослашишда қийинчиликларга дуч келмоқда. Сигналлар ўқувчиларни синфхоналардан, ишчиларни эса идоралардан чиқишга мажбур қилмоқда, ер усти поездлари тўхтаб қолгани сабабли йўловчилар уйларига етиб олишга қийналмоқда.
Бу ҳукуматни хавф даражасига қараб одамларга ишлаш, саёҳат қилиш ва ўқишни давом эттириш имконини берувчи янги икки босқичли огоҳлантириш тизимини тайёрлашга ундади.
Дам олиш кунлари АҚШ элчилари урушни тугатишга қаратилган музокаралар учун шаҳарда бўлган вақтда Киевга ҳужумларда қисқа муддатли сукунат кузатилди.
Бироқ «Киев рақамли» давлат иловаси маълумотларининг таҳлили шуни кўрсатадики, август ойи охирида Россиянинг кечаю кундуз ҳужумлари бошланганидан бери Киев осмонида ҳаво ҳужуми сиреналари кунига ўртача 10 марта янграган.
27 август, пайшанба кунидан бошлаб етти кун ичида Киев 76 марта ҳаво ҳужумидан огоҳлантириш сигналига дуч келди. 2022 йилдаги энг юқори таққосланадиган кўрсаткич 27 февралдан бошланган ҳафтада кузатилган бўлиб, унда 66 га яқин огоҳлантириш берилган эди.
Аниқ таққослаш имконсиз, чунки босқиннинг дастлабки кунларида тўпланган маълумотлар баъзан тўлиқ бўлмаган. Шунга қарамай, рақамлардаги тенденция аниқ кўриниб турибди.
BBC идорасидан биз ҳаво ҳужумидан мудофаа тизимларининг деярли узлуксиз гувуллашини ва дронлар портлашини эшитамиз.
Россия зарбаларининг кўпайиши иккинчи омил туфайли янада оғирлашди: реактив двигателлар билан жиҳозланган янгироқ ва тезроқ ҳужумкор дронлардан фойдаланиш. Уларнинг баъзилари соатига деярли 370 мил (595 км/соат) тезликда учади, бу эски парракли «Шаҳед» дронларидан уч баравар тезроқ ва уларни уриб тушириш қийинроқ. Украина ҳарбий-ҳаво кучларининг маълум қилишича, Россия август ойида 2800 та тезкор дрон учирган, бу июль ойидагига нисбатан деярли икки баравар кўпдир.
Украина Президенти Владимир Зеленский тезроқ учадиган Россия дронларини уриб туширишга қодир янги юқори тезликдаги ракеталарни қандай ишлаб чиқаришни аниқлаш учун вазирлар ва қўмондонлар билан фавқулодда йиғилиш ўтказди.
«Россияликлар Украинага зарба бериш тактикасини ўзгартирганини ва август ойидан бери одамларимиз, шаҳар ва қишлоқларимизни анча шиддатли равишда террор қилаётганини ҳаммангиз кўриб турибсиз», деди президент.
Дипломатларнинг айтишича, хавф шундаки, Россия ўзининг тезкор ҳужумкор дронларини Украина янги авлод тутувчи ракеталарини ишлаб чиққунга қадар тезроқ ишлаб чиқаради. Баъзи ҳарбий манбаларга кўра, бу таҳдид Украинанинг заифлашган Patriot мудофаа тизимларини асосан енгиб ўтган Россиянинг баллистик ракеталаридан ҳам хавфлироқ бўлиши мумкин.
Украина реактив дронларни уриб тушириш учун ҳарбий самолётлар, зенит қуроллари ва елкадан учириладиган ракеталардан фойдаланмоқда.
Бироқ Украина Ҳарбий-ҳаво кучлари матбуот котиби Юрий Игнатнинг айтишича, дронларнинг атиги 60 фоизи уриб туширилмоқда ва таҳдидга қарши курашиш учун янги тутувчи воситалар керак.
«Ҳозирги вазифа уларни тезроқ қилиш ва реактив учувчисиз учиш аппаратларини, реактив «Шаҳед»ларни уриб тушириши учун махсус йўналтириш тизимлари билан жиҳозлашдир», деди у.
«Асосий масала ҳақиқатан ҳам йўналтириш тизимларига эга бўлишдир, чунки бу муҳим элементлардан биридир. Тутувчи воситанинг шунчаки тез учиши кифоя қилмайди — у нишонни уриши керак. Бу жуда муҳим».
Таҳлилчиларнинг фикрича, Россиянинг мақсади нафақат Киев руҳиятини заифлаштириш, балки корхоналар ва омборларни нишонга олиш орқали Украина иқтисодиётига зарар етказишдир.
Огоҳлантиришлар янги ўқув йилининг бошланишига ҳам халақит бермоқда ва мактаб ўқувчиларини кун давомида синфхоналарини тарк этишга мажбур қилмоқда.
Навбатдаги ҳаво ҳужуми бошланганда, Киев марказидаги Драгоманов номидаги Украина давлат университетининг баъзи талабалари ер остига тушишди; бошқалари эса кўчада суҳбатлашиб қолишди, бу огоҳлантиришлар шу даражада одатий ҳолга айланган.
Бўлажак ўқитувчи Диана тунда яхши ухлай олмаслигини ва кундузги жадвали бузилганини айтди. «Баъзида қийин бўлади, чунки куннинг катта қисмида метро ёки ер ости каби хавфсиз жойларга боришим керак», деди у. «Бу даҳшатли вақт, лекин Худога шукур, тирикмиз. Кун ўтмоқда».
Кимё ўқитувчиси бўлиш учун таҳсил олаётган Игор кўп йиллик урушдан кейин сиреналарга ўрганиб қолганини, аммо ҳаёт барибир қийинлигини айтди. «Сиреналар бизни ғазаблантиради, чунки улар тўхтовсиз янграйди», деди у. «Бу таълимимиз сифатини бузади... Биз нормал ўқий олмаяпмиз».
Киев марказидаги турар-жой мавзесида содир бўлган дрон ҳужумидан сўнг, яқин атрофдаги мактаб ўқувчилари портлашлар ёки иккинчи, «икки карра зарба» деб аталадиган ҳужум хавфи туфайли эвакуация қилинди.
17 ёшли София бу жуда ачинарли эканини, аммо ҳозир ҳаёт шундайлигини айтди. «Бу ерда, Киевда яшаш бироз қўрқинчли», деди у. «Бу жуда қийин». Кейин суҳбат яна бир сирена овози билан бўлинди. «Биз кетишимиз керак», деди у. «Кўчада туришингиз жуда хавфли. Балки иккинчи портлаш содир бўлиши мумкин».
Доимий ҳаво ҳужумлари корхоналар учун катта муаммо бўлиб, уларнинг аксарияти сирена янграганда ёпилиши керак. Биз Киевнинг энг йирик универмагидаги дўкон ишчилари гуруҳи огоҳлантириш пайтида кўчаларда юрганини кўрдик, улар иш жойларини тарк этишга мажбур бўлган, аммо бошпана излайдиган даражада қўрқмаган эдилар.
Жамоат транспорти фаолияти ҳам бузилмоқда. Баъзи метро поездлари огоҳлантириш пайтида тўхташга мажбур, чунки улар шаҳарни иккига бўлиб турувчи Днепр дарёси орқали ер устидан ўтади. Бу йўловчилар учун тартибсизлик яратади ва улар муқобил автобусларга ўтишга мажбур бўладилар.
Ушбу узилишларни камайтириш учун ҳукумат иккита хавф даражасига эга янги ҳаво ҳужумидан огоҳлантириш тизимини келишиб олди. Сариқ огоҳлантириш камроқ хавфли ва иш ҳамда саёҳатга камроқ чекловлар қўйиладиган дрон ҳужумини англатади. Қизил огоҳлантириш эса фаолиятга қатъий чекловлар қўйиладиган хавфлироқ ракета ҳужумини англатади.
Ҳар доимгидек, Украина яна бир янги таҳдидга мослашмоқда. Аммо Россиянинг ҳозирги доимий ҳужумлари мамлакат ва унинг пойтахтини кўпчилик кутаётган қийин қишга камроқ тайёрлаб қўйиши мумкинлигидан хавотир бор, чунки Россия ўз ҳужумларини яна Украинанинг энергетика инфратузилмасига қаратмоқда.