Сунъий интеллектни ўқитиш учун ўз ишини тасвирга олаётган ҳиндистонлик ишчилар

**Ҳиндистонлик ишчилар сунъий интеллектни ўқитишга ёрдам бериш учун ўз ишларини видеога олмоқда**

Муҳаммад Ашимга ишлаётган пайтида қўлларини тасвирга олгани учун ҳақ тўланади

Муҳаммад Ашим Бангалорда тўрт йилдан бери соч ва соқол олиш билан шуғулланади.

Бироқ охирги пайтларда 22 ёшли йигит ўз ишини тасвирга олиш учун бошига камера ўрнатиб олмоқда.

Камера фақат унинг қўллари ва бармоқларини тасвирга олади, мижозларининг юзлари эса хиралаштирилади.

«Жараён оддий, аммо ҳаракатланишда тартибли бўлишингиз керак. Операцион гуруҳ менга қўлларим ҳамиша кадр ичида аниқ кўриниб туриши, ёритиш ўткир бўлиши ва ишлаётганда бошимни тўсатдан эгмаслигим кераклигини ўргатди».

У камерани ҳар куни беш ёки олт соат давомида тақиб юради.

«Бу яхши даромад, аммо ростини айтсам, бундай футуристик иш қилаётганимни ҳис қилиш мени руҳлантиради. Устара ишлатиш техникаларим глобал технологик компания учун фойдали бўлишини ҳеч қачон хаёлимга келтирмагандим», — дейди Ашим.

У дунё бўйлаб қилаётган ишини ҳужжатлаштиргани учун ҳақ оладиган юз минглаб ишчилардан биридир.

Ашимнинг видеолавҳалари маҳаллий компания томонидан йиғилади, унда юзлаб одамлар ўз ишини видеога олаётган бўлиши мумкин.

Сўнг ушбу видео сунъий интеллектни, айниқса реалик дунёдаги роботларни бошқара оладиган сунъий интеллект шакли — жисмоний СИни ўқитишда фойдаланадиган технология компаниялари ва тадқиқот ташкилотларига сотилади.

Rashdan Technologies инсон томонидан яратилган бу каби маълумотларни йиғади ва қайта ишлайди.

«Ҳар бир робототехника компанияси, ҳар бир илғор СИ лабораторияси маълум бир турдаги маълумотларни хоҳлайди: саноат топшириқлари, қишлоқ хўжалиги, уй юмушлари, сополчилик, кийим-кечак тикиш, каштачилик, шам ясаш каби кичик бизнес ишлари. Топшириқ қаерда бўлса, биз ўша ерга борамиз», — дейди ҳаммуассис ва бош директор Шаҳил Баиг.

Унинг компанияси 8-10 соатлик ёзиб олинган иш учун 5 доллардан 10 долларгача (£3.74; £7.47) тўлайди.

«Бу одамларнинг кўпчилиги учун бу салмоқли маблағдир», — дейди Баиг.

Унинг айтишича, ишчиларнинг розилигини таъминлаш ва улар ушбу жараёнда ўзини қулай ҳис қилиши муҳим.

«Биз юзларни эмас, қўлларни ёзиб оламиз ва кўп камерали мосламалар тананинг ёки атроф-ҳудуднинг кўпроқ қисмини тасвирга олган жойларда юзларни хиралаштирамиз. Биз топширадиган материалларда ҳеч қандай исмлар, алоқа маълумотлари, уларни шахсан идентификация қиладиган ҳеч нарса бўлмайди».

Бироқ мижозларнинг талаблари ортиб бормоқда.

«Энди мижозлар фақат қўлларни эмас, балки бутун саҳнани қамраб олиш учун одамнинг боши атрофида тўрттадан олттагача камера ўрнатишни сўрашмоқда.

«Кимдирни битта кичик камерага рози қилиш — бу бир суҳбат. Уларни аслида бешта камерали гарнитурани тақишга рози қилиш — бу бутунлай бошқа ва қийинроқ суҳбатдир. Одамлардан нимани сўраётганимиз сабабли, биз ушбу даражадаги маълумотларни йиғиш учун кўпроқ ҳақ тўлаймиз».

Ушбу секторда рақобат ҳам ортиб бормоқда ва Агарвал бу йил Ҳиндистонда яна ўнлаб рақобатчилар пайдо бўлишини кутмоқда.

Шаҳил Баиг яна ўнлаб фирмалар ишчиларнинг видеоларини йиғишни бошлашини кутмоқда

### Наҳотки бу маълумотлар шунчалик муҳим бўлса?

Роботлар ҳақиқий дунёда ҳаракатланиши учун уларни фақат компьютер симуляцияларида ўқитиб бўлмайди, дейди инсон томонидан яратилган маълумотларни йиғадиган ва қайта ишлайдиган Humyn Labs муассиси Маниш Агарвал.

Ушбу маълумотларнинг аксарияти видеодан олинади, гарчи баъзида йиғувчилар жисмоний алоқани тасвирга олиш учун қўллари ва бармоқларига ускуналар тақиб олишса-да.

«Жисмоний топшириқлар оёқ-қўл ҳаракатлари, бармоқлар, билаклар, тирсаклар, елкалар ва динамик куч ишлатишни ўз ичига олган юқори сифатли сигналларни талаб қилади. Мисол учун: пластик идиш ғижимланиб кетмаслиги учун тўғри ушлаш кучини ишлатиш ва пўлат стаканга нисбатан куч ишлатиш», — дейди у.

Яқин вақтгача бу маълумотлар мавжуд эмас эди.

«Инсоннинг мужассамлашган фаолиятининг мавжуд интернет архиви йўқ — ошхона тозаланаётгани ёки қанча куч ишлатишни аниқ биладиган қўллар томонидан машина йиғилаётгани ҳақида маълумотлар тўплами йўқ. Ушбу маълумотлар ҳақиқий дунёда, турли муҳитларда нўлдан тасвирга олиниши керак», — дейди Бангалор ва Сан-Францискода базаларига эга бўлган компания раҳбари Агарвал.

Ҳозирда унинг фирмаси Лотин Америкаси ва Жануби-Шарқий Осиё мамлакатларида 96 000 та маълумот йиғувчига эга.

Humyn Labs ушбу йиғувчилар томонидан тақдим этилган минглаб соатлик видеоларни саралаб, энг фойдали материални танлаб олади. Сўнг у СИ нимани кўраётганини тушуниши учун белгиланади ва мижозлар фойдаланиши мумкин бўлган форматда қадоқланади.

«Сиз турли хил фабрикалар, турли хил топшириқлар, турли жуғрофиялардан маълумот тўплашингиз керак, чунки агар сиз АҚШ фабрикалари ёки АҚШ уйлари учун жорий этишни хоҳласангиз, бунга мос келадиган муҳитларни хоҳлайсиз. Ҳиндистондаги аҳоли турар жойлари АҚШ учун робототехникадан фойдаланиш кейсини яратишда тўғри контекст бўлмаслиги мумкин».

Аммо ишчилар бир кун келиб ўз ишларини эгаллаши мумкин бўлган машиналар учун маълумот тўпламаяптими?

Ушбу босқичда буни билиш ҳали эрта, дейди Мумбайдаги Тата Ижтимоий фанлар институти (TISS) Менежмент ва меҳнатни ўрганиш мактабининг катта профессори Бино Пол.

Баъзи ишчилар учун СИ фойдали воситага айланиши мумкин, аммо роботлар бошқа ишларни автоматлаштириши мумкин, дейди у.

Муаммо шундаки, агар машиналар ҳақиқатан ҳам ишни эгаллай бошласа, ишчилар бунга қарши ҳеч нарса қила олмаслиги мумкин.

«Ишчилар нимада иштирок этганликларини англаб етгунча, иш жуда узоққа кетиб бўлган бўлиши мумкин», — дейди у.

Бошқа кўпчилик сингари, у ҳам ҳукуматларнинг СИни тартибга солишини хоҳлайди.

«СИга шунчаки техник тизим сифатида қараб бўлмайди. Биз ахлоқ инсон омили орқали сақланиб қоладиган ижтимоий-техник тизимни ривожлантиришимиз керак, бу СИ зарар эмас, балки эзгулик келтиришини таъминлайди».

СИ қаерга қараб кетаётгани ҳақидаги хавотирларга қарамай, уни ривожлантиришга жуда катта маблағлар киритилмоқда.

Ушбу пулларнинг бир қисми Ҳиндистондаги ишчиларга етиб боради, у ерда кунига бир неча доллар эвазига камера тақиб юришга тайёр одамлар танқислиги йўқ.

Муҳаммад Арман Бангалордаги тўқимачилик саноатида 10 йилдан бери ишлайди.

«Кийимларни бичиш ва кесиш. Мен бу ишни шунчалик яхши биламанки, эҳтимол кўзимни юмиб ҳам қила оламан. Мато, ип, игна, машина... 10 йилдан сўнг, миянгиз айтмасдан олдин қўлларингиз нима қилишни билади», — дейди у.

Яқинда у ўз ишини ёзиб оладиган, бошга ўрнатиладиган камерани тақишни бошлади.

«Мен учун бу оддий. Бу яшаб қолиш. Биҳардаги уйимда оилам бор ва мен юборадиган ҳар бир рупия муҳим. Агар кимдир 10 йилдан бери қилаётган ишимни қилаётганимда камера тақиб юрганим учун қўшимча пул таклиф қилса, мен йўқ демайман.

«Бу менга ҳеч қанчага тушмайди. Мен барибир тикувчилик қиляпман, барибир кесяпман. Энди бунинг учун бироз кўпроқ пул оламан, холос», — дейди у.

Ушбу тасвирларга талаб мавжуд экан, улар қаердадир йиғилаверади.

«Ҳиндистоннинг ушбу соҳадаги ҳозирги роли асосан хом ашё етказиб берувчи сифатидадир — одамлар камераларни бойлаб олишади, оддий ишларни қилаётганини ёзиб олишади ва ушбу тасвирлар хориждаги лабораторияларга юборилади», — дейди Агарвал.

Аммо у кўпроқ компаниялар тўплаш шартномалари учун рақобатлашгани сайин ушбу ишнинг қиймати тез орада камайишини айтади.

«Ҳиндистон видеолавҳа етказиб берувчиси бўлиб қола олмайди. У қиймат занжири бўйлаб юқорига кўтарилиши керак: хом видеони ёзиб олишдан ушбу видеони фойдаланиш мумкин бўлган нарсага айлантирадиган қувурга эгалик қилишгача — уни тозалаш, тартибга солиш, тасдиқлаш ва охир-оқибат юқори сифатли ўқитиш маълумотлари сифатида нима ҳисобланиши стандартларини белгилаш», — дейди у.

Баъзи одамлар учун маълумотларни йиғиш жозибадор ярим кунлик ишдир.

Фан ўқитувчиси Жолли Арифур кичик ўғли ёнида уйдан туриб қила оладиган иш қидираётган эди.

«Охирги етти ой давомида мен кундалик уй юмушларимни — тозалаш, овқат пишириш, плитка полларни супуриш ва кийимларни тахлашни бажаришда бошимга мосламага ўрнатилган камерани бойлаб олдим».

Гунтакал, Анантапурда яшайдиган Арифур тасвирга олиш ишини ўзининг ўқитувчилик фаолиятига мослаштиради.

«Менга соатига икки-уч доллар тўланади. Агар кунига уч-беш соат ёзиб олсам, бу қўлимга тушадиган яхши сумма бўлади — бу мен учун ўқитувчиликдан ташқари қўшимча даромад манбаига айланди. Мен иккаласини ҳам ростини айтсам, ажойиб тарзда уддалаяпман».