Шоҳманми ёки шоҳ эмасманми?
Раҳмон оиласидаги интрига: Тожикистон раҳбарининг қизи ва ўғли ўртасидаги кураш нимага олиб келади?
Шоҳманми ё шоҳ эмас?
Душанбедаги Мустақиллик кунига бағишланган ҳарбий параддан олинган биргина сурат ижтимоий тармоқларда қизғин муҳокамага сабаб бўлди. Президент Имомали Раҳмоннинг расмий фотосуратларида унинг ёнида ҳар икки вориси — ўғли Рустам ва қизи Озода тасвирланган. Аммо Рустам Имомалининг шахсий телеграм-каналида унинг синглиси тўсатдан «ғойиб бўлди». Бу тасодифми? Кўринишидан, йўқ. Биринчи қарашда аҳамиятсиз туюлган ушбу воқеа ортида Тожикистоннинг навбатдаги президенти бўлиш ҳуқуқи учун чуқур можаро яширинган.
Раҳмон кланида ким ким?
Юз бераётган воқеаларни тушуниш учун бу одамлар ким эканлигини англаб олиш лозим. Тожикистонда ҳокимият 30 йилдан ортиқ вақтдан бери Имомали Раҳмон қўлида. Шу вақт ичида у ўз оиласи аъзолари асосий ролларни ўйнайдиган тизимни барпо этди ва эндиликда улар ўртасида мерос учун шиддатли кураш бошланди.
Рустам Имомали — бош расмий ворис. У 36 ёшда, Душанбе шаҳри раиси ва парламент юқори палатаси (Сенат) раиси лавозимларини эгаллайди. Конституцияга кўра, агар президент муддатидан олдин лавозимини тарк этса, айнан у мамлакатни бошқариши керак. Унинг номзоди Москвага ҳам, Пекинга ҳам маъқул келади, деб ҳисобланади. Бундан ташқари, 2025 йилда у Владимир Путин билан аллақачон учрашган, бу эса унинг юқори халқаро мақомидан далолат беради.
Озода Раҳмон — президентнинг тўнғич қизи. Акасидан фарқли ўлароқ, унинг исми ОАВда камроқ кўриниш беради, аммо унинг мамлакатдаги таъсири жуда катта. 2016 йилдан буён у Президент Ижроия аппаратини — амалда президент администрациясини бошқариб келмоқда ва тожик сиёсатининг «кулранг кардинали» ҳисобланади. У давлат адлия маслаҳатчиси юқори унвонига ва элчи дипломатик рангига эга. У Миллий банкнинг собиқ юқори лавозимли мулозимига турмушга чиққан.
Кланлар жанги: ака синглисига қарши
Рустам ва Озода ўртасидаги қарама-қаршилик шунчаки шахсий хусумат эмас. Бу бир оила ичидаги икки сиёсий лагернинг тўқнашувидир.
Инсайдерларнинг маълумотларига кўра, Озода томонида нуфузли «аёллар клани» турибди. Унга Тожикистондаги йирик бизнесни назорат қилувчи сингиллари Таҳмина ва Рухшона, шунингдек, уларнинг олигарх эрлари киради. Уларни президентнинг обрўли рафиқаси қўллаб-қувватлайди. Бундан ташқари, Озода куч тузилмалари, хусусан, Миллий хавфсизлик давлат қўмитаси (МХДҚ) раҳбари Саймумин Ятимовнинг ишончидан фойдаланади.
Рустамни эса, ўз навбатида, расмий ворис сифатида президентнинг ўзи илгари сурмоқда. Айтишларича, Рустам синглисини куч ишлатар тизимлар дастагидан маҳрум қилиш учун Ятимовнинг истеъфосига эришишга ҳаракат қилмоқда. Улар ўртасида анчадан бери адоват мавжуд: миш-мишларга кўра, Рустам ҳатто унинг топшириқларини бажаришдан бош тортгани учун Ятимовга қарата ўқ узган.
Манбалардан бирида тасдиқланмаган маълумотларга таяниб, Рустам Имомали ва Саймумин Ятимов ўртасидаги можаро ҳақида сўз боради. Ушбу талқинга кўра, 2022 йилда Рустам Ятимовдан Хоруғда ҳарбий операция бошлашни талаб қилган, рад жавобини олгач эса унга қарата ўқ узган. Бироқ бунинг расмий тасдиғи йўқ.
Ушбу қарама-қаршилик аллақачон ҳақиқий ахборот урушига айланиб улгурди. Рустамга синглисининг шахсий ҳаёти ҳақида миш-мишлар тарқатиб, уни шарманда қилишга уриниш айби қўйилган эди.
Раҳмоннинг дилеммаси: мамлакатни кимга қолдириш керак?
Тожикистон учун ушбу оилавий можаро — бутун мамлакат келажаги масаласидир. Имомали Раҳмон аллақачон 70 дан ошган, ҳокимиятни топшириш масаласи ўткир бўлиб турибди, аммо доимий равишда орқага сурилмоқда.
Агар унчалик юқори обрў ва тажрибага эга бўлмаган Рустам (омма олдида кам чиқиш қилгани учун халқ орасида уни ҳатто «буюк соқов» деб ҳам аташади) президентлик лавозимини эгалласа, экспертларнинг фикрича, бу беқарорликка олиб келиши мумкин. Раҳмоннинг қаттиқ қўлига ўрганган элита вакиллари ўғли ҳокимиятни ушлаб қололмаслиги ва мулкни қайта тақсимлаш бошланишидан хавтирда.
Озода эса, ўз навбатида, тажрибалироқ ва қаттиққўл сиёсатчи ҳисобланади. Аммо унинг ҳокимиятга келиши эҳтимоли аёл президент ҳали тасаввур қилиб бўлмайдиган ҳақиқат бўлиб қолаётган мамлакатдаги барча патриархал қадриятларни бузган бўларди.
Озоданинг Рустам каналидаги суратлардан «ғойиб бўлиши» билан боғлиқ воқеа — Тожикистонда ҳокимиятнинг тинч ва келишилган ҳолда ўтиши сўроқ остида эканлиги ҳақидаги очиқ сигналдир. Тахт учун курашдаги рақиблар энди ўз қарама-қаршиликларини яширмаяптилар. Ва ундан ким ғолиб бўлиб чиқиши ҳозирча номаълум.