«Шаҳарлар роботлар учун эмас, одамлар учун лойиҳаланади» — Янги Тошкент бош дизайнери Ҳакан Ағжа
«Янги Тошкент ўз ҳаётига эга бўлган тўлақонли шаҳарга айланиши керак», — деб ҳисоблайди Янги Тошкент бош режасининг етакчи дизайнери Ҳакан Жейҳон Агжа. Tashkent Design Week тадбирида Британ архитектура бюроси Cross Works асосчиси лойиҳа жамоаси бунга қандай эришишни режалаштираётгани ҳақида сўзлаб берди. «Газета» шарҳи.
«Шаҳарлар роботлар учун эмас, одамлар учун лойиҳалаштирилади» — Янги Тошкентнинг етакчи дизайнери Ҳакан Агжа
Британиянинг Cross Works архитектура-технология бюроси асосчиси ва бошқарувчи директори, шунингдек, Янги Тошкентнинг етакчи дизайнери Ҳакан Жейҳан Агжа 27 октябрь куни Tashkent Design Week тадбирида қурилаётган лойиҳанинг мастер-режаси ишлаб чиқилиши ҳақида сўзлаб берди.
Унинг сўзларига кўра, Янги Тошкент шунчаки турар жой даҳалари ва маъмурий бинолардан иборат ҳудуд эмас, балки ўз ҳаётига эга тўлақонли шаҳарга айланиши керак.
«Биз бу каби кенг кўламли лойиҳалар устида ишлаганимизда, (…) шаҳарларни роботлар учун эмас, одамлар учун лойиҳалаштираётганимизни ёдда тутиш жуда муҳим. Бу биз қилаётган барча ишларнинг асосида ётади», — деди спикер.
Ҳакан Агжа Янги Тошкент демографик ўсиш фонида пойтахтни режали кенгайтириш вазифасини ҳал қилишга ёрдам бериш учун мўлжалланганини тушунтирди. Унинг сўзларига кўра, «кейинги 100 йил ичида Тошкент ва Янги Тошкент аҳолиси 5−6 миллион кишигача кўпайиши мумкин».
Агар шаҳарларни ривожлантириш учун ҳудудлар ўз вақтида ажратилмаса ва қурилиш режалари тайёрланмаса, бу тартибсиз турар жойларнинг пайдо бўлишига олиб келиши мумкин, деди спикер. У мисол тариқасида Деҳлидаги харобазорлар, Рио-де-Жанейродаги фавелалар ва Истанбулдаги гежекондуларни — мутасаддилар муаммоларини йиллар ўтиб ҳал қилишига тўғри келаётган ўзбошимчалик билан қурилган турар жой мавзеларини келтириб ўтди.
Тақдим этилган лойиҳага кўра, Янги Тошкент пойтахтни Чирчиқ дарёси ортидаги ҳудуд билан боғлаши ва истиқболда кенгайиб бораётган шаҳар агломерацияси таркибига кириши керак. Унинг биринчи тумани аллақачон фаол қурилиш босқичида.
«Бу дунёдаги энг тез амалга оширилаётган қурилиш лойиҳаларидан бири ва ўйлайманки, Ўзбекистоннинг барча аҳолиси бундан фахрланиши керак. Албатта, қурилишнинг юқори тезлигида сифатни сақлаб қалиш зарур. Ўйлашимча, ҳозирда бу Янги Тошкент дирекциясининг асосий устувор йўналишларидан биридир», — деди архитектор.
Янги Тошкент концепциясини ишлаб чиқишда Cross Works жамоаси каналлар тизимини яратиш учун Қорасув ва Чирчиқ ўртасидаги сув сатҳи фарқидан фойдаланди.
«Қорасув сатҳи Чирчиқ сатҳидан бироз юқори, шунинг учун сув пастга қараб оқади. Бу кетма-кет каналларни яратиш ва шаҳарни Марказий Осиёнинг Амстердами ёки Копенгагенига айлантириш имконини беради», — деди Ҳакан Агжа.
Лойиҳа транспорт инфраструктурасини, жумладан, автомобиль йўллари, метро ва трамвай тармоқларини интеграция қилишни, шунингдек, яшил ҳудудларни яратишни назарда тутади. Кенг проспектлар ва турли типдаги кўчалар: асосий, иккинчи даражали ва маҳаллий йўллар, шунингдек, фақат пиёдалар учун мўлжалланган кўчалар лойиҳалаштирилган.
Тақдим этилган маълумотларга кўра, ҳудуднинг қарийб 28 фоизини очиқ майдонлар учун ажратиш режалаштирилган.
Лойиҳачиларнинг фикрича, бу Янги Тошкентга дунёдаги энг яшил шаҳарлардан бирига айланиш имконини беради.
Лойиҳалашда иқлим алоҳида омил бўлди. Архитекторлар асосан иссиқ об-ҳавога эътибор қаратишлари мумкин бўлган минтақалардан фарқли ўлароқ, Тошкентда ҳам ёзги юқори ҳароратни, ҳам қишки совуқни ҳисобга олиш керак.
«Мен Лондонда яшайман. У ерда йилнинг тахминан 11,5 ойида ёмғир ёғади, икки ҳафта атрофида эса жуда иссиқ бўлади. Тошкентда эса сифатли барча фасллар бор. Бу шаҳарни ишлаш учун ҳақиқатан ҳам қизиқарли жойга айлантиради», — деди Агжа.
Унинг сўзларига кўра, компания Саудия Арабистонида иш тажрибасига эга, аммо у ерда совуқ ҳақида қайғуришнинг ҳожати йўқ, чунки лойиҳалаш фақат иссиқни ҳисобга олган ҳолда олиб борилади.
Агжанинг таъкидлашича, янги шаҳарларни яратишда халқаро тажриба муҳим, аммо Янги Тошкентнинг меъморий қиёфасини охир-оқибат маҳаллий мутахассислар шакллантириши керак. У Анқара тарихи билан параллель ўтказди, унинг бош режасини ўз вақтида Германиялик архитектор Ҳерман Янсен ишлаб чиққан, жамоат биноларини лойиҳалашга эса Европадан мутахассислар жалб қилинган эди.
«Туркия Республикаси асосчиси Отатурк 1923 йилда Туркия пойтахтини Истанбулдан Анқарага кўчиришга қарор қилганида, у халқаро архитекторларни жалб қилиш ва уларнинг баъзи ғояларидан фойдаланишга қарор қилган. Моҳиятан, бугунги кунда президент Мирзиёев қилган иш принципиал жиҳатдан ҳеч нарсаси билан фарқ қилмайди. Албатта, ушбу архитекторлар кейинчалик ўз уйларига қайтиб кетишган. Улар шаҳарни қуриш учун қолишмаган», — деди у.
Ҳакан Агжа Янги Тошкент борасида Cross Works тажриба улашиш ва маҳаллий архитекторларнинг кейинги ишларда иштирок этиши учун шароит яратиш ниятида эканини таъкидлади. Компаниянинг Лондон ва Ар-Риёзда офислари бор, яқинда эса «биноларни ўзбекистонликлар лойиҳалаштириши учун» ходимларни ишга олиш мақсадида Тошкентда оффис очди.
Биноларнинг меъморий қиёфасини тартибга солиш учун жамоа бешта принципга асосланган тавсияларни ишлаб чиқди: миқёс, пропорциялар, меъморий ифодалилик, очиқлик ва материаллар. Улар аслида барча биноларнинг ягона ташқи кўринишини белгилаб бериши эмас, балки маҳаллий архитекторлар ва қурувчилар учун мўлжал бўлиб хизмат қилиши керак.
Бундан ташқари, лойиҳачилар рақамли эгизакни — ҳудуднинг ҳолатини акс эттирувчи ва қурилиш жараёнига қараб янгиланиб борадиган виртуал модель яратдилар. Бундай восита лойиҳа ечимларини мастер-режанинг амалга оширилиш бориши билан солиштириш имконини беради.
Архитектор ўз чиқишининг алоҳида қисмини маданий объектларнинг шаҳарлар ривожидаги ўрнига бағишлади. У Испаниянинг Бильбао шаҳридаги Гуггенҳайм музейини мисол қилиб келтирди. Агжанинг сўзларига кўра, музей қурилиши ишсизлик ва ижтимоий муаммоларга дуч келган собиқ саноат шаҳрини ўзгартиришда муҳим омил бўлди.
«Охир-оқибат шаҳар руҳини айнан маданият шакллантиради», — деди архитектор.
Янги Тошкент учун меъморий тавсияларни ишлаб чиқишда жамоа турар жой, тижорат ва жамоат биноларига қўйиладиган талабларни назарда тутди, аммо маданий объектлар алоҳида ёндашувни талаб қилади. Улар нафақат ўзларининг бевосита функцияларини бажариши, балки шаҳар муҳитининг характерини ҳам шакллантириши керак.
Ҳакан Агжа бу борада Алишер Навоий номидаги Халқаро илмий-тадқиқот маркази лойиҳасини ишлаб чиққан Zaha Hadid Architects архитектура бюросининг ҳиссасини таъкидлаб ўтди. У шунингдек, япониялик архитектор Тадао Андо томонидан лойиҳалаштирилган, қурилаётган Ўзбекистон Миллий музейини ҳам тилга олди.
Спикернинг фикрича, лойиҳалаш босқичида маданий объектларни назарда тутиш қарори шаҳар аввал турар жой мавзелари билан қурилиб, кейинчалик ўз идентиглигини шакллантириш учун кенг кўламли янгиланишга эҳтиёж сезиши каби вазиятнинг олдини олади. Агжа Янги Тошкентда турли йўналишдаги функцияларнинг уйғунлашуви одамлар нафақат яшаши, ишлаши, ўқиши, балки қулай ҳордиқ чиқариши ва вақт ўтказиши мумкин бўлган тўлақонли шаҳар муҳитини яратишга имкон беришини қўшимча қилди.