Сентябрда дунёда авиаюк ташишга бўлган талаб 7,7 фоизга ўсди
2026 йил сентябрь ойида дунё бўйича авиаюк ташишга бўлган талаб 7,7% га ошди, аммо авиаёнилғининг икки баравардан зиёд қимматлашиши ташувчилар фаолиятини мураккаблаштирмоқда, хабар беради IATA.
**Сентябрда авиаюк ташишга бўлган жаҳон талаби 7,7% га ошди**
2026 йилнинг сентябрида авиация юк ташишларига бўлган жаҳон талаби 2025 йилнинг сентябрига нисбатан 7,7% га ўсди. Халқаро йўналишларда ўсиш 8,6% ни ташкил этди. Бу ҳақда 29 октябрь куни жаҳон авиаюк бозори бўйича маълумотларни эълон қилган Халқаро ҳаво транспорти ассоциацияси (IATA) хабар беради.
**Талаб барча минтақаларда ошди, аммо харажатлар даромадлардан тезроқ ортмоқда**
Талаб юк тонна-километрларида (CTK) ўлчанади. Мавжуд юк тонна-километрларида (ACTK) баҳоланадиган ташиш қувватлари худди шу даврда 2,7% га, халқаро рейсларда эса 3,3% га кўпайди. Талаб қувватлардан кўра тезроқ ўсгани сабабли, юк қувватларининг юкланиш коэффициенти 2,2 фоиз бандга кўтарилиб, 47,9% га етди.
IATA’нинг барқарор ривожланиш бўйича тўнғич вице-президенти ва бош иқтисодчиси Мари Оуэнс Томсен ўсиш барча минтақаларда қайд этилганини маълум қилди. Унинг сўзларига кўра, бунга жаҳон савдоси ва саноатининг мустаҳкамланиши ёрдам берди, сунъий интеллект билан боғлиқ жўнатмалар эса Тинч океани йўналишларида яна бир ойлик икки хонали ўсишни таъминлади.
Иқтисодчининг баҳолашича, соҳанинг асосий муаммоси харажатлар бўлиб қолмоқда. Авиация ёқилғиси бир йил ичида икки баравардан кўпроқ қимматлашди, ташиш даромадлилиги эса нархлар ўсишидан орқада қолмоқда. Томсен ташиш учун товарлар етарли эканини, аммо барқарор юқори ёқилғи нархлари шароитида уларни фойда билан ташиш қийинлашганини таъкидлади.
**Ёқилғи, савдо ва саноат**
IATA маълумотларига кўра, сентябрда авиация ёқилғиси бир ойда 17,5% га ва 2025 йилнинг сентябрига нисбатан 103,4% га қимматлашди.
Жаҳон савдоси август ойида йиллик ҳисобда 3,6% га ўсди. Ўсиш кетма-кет 42 ойдан бери давом этмоқда. Августда жаҳон саноат фаоллиги ҳам ошди. Ишлаб чиқариш саноатидаги харидлар бўйича менежерларнинг глобал индекси (PMI) 0,7 бандга кўтарилиб, 53,8 ни, янги экспорт буюртмалари индекси эса 0,5 бандга кўтарилиб, 51,9 ни ташкил этди. Иккала кўрсаткич ҳам беш йиллик максимал даражага етди. IATA’да ушбу кўрсаткичлар ҳамон авиаюкларга бўлган талаб учун қулай деб ҳисобланади.
**Минтақалар бўйича натижалар**
Талабнинг энг сезиларли ўсишини Шимолий Америка ташувчилари кўрсатди — 11,8%. Минтақадаги қувватлар атиги 0,8% га ошди, шу сабабли юкланиш 4,3 фоиз бандга ўсиб, 43,9% га етди. 2025 йил якунларига кўра, жаҳон бозорининг 24,6% улуши ушбу минтақа ҳиссасига тўғри келади.
Бозорнинг 35,8% ҳиссасига тўғри келувчи Осиё-Тинч океани минтақаси авиакомпаниялари талабни 8,6% га, қувватларни эса 4,9% га оширди. Юкланиш 1,7 бандга ўсиб, 50,7% га етди.
Бозорда 21,4% улушга эга бўлган Европа ташувчиларида талаб 4,5% га ошди, шу билан бирга қувватлар 1,6% га қисқарди. Юкланиш 3,2 бандга кўпайиб, 54,6% га етди.
Бозорнинг 2,9% қисми жамланган Лотин Америкаси ва Кариб ҳавзасида талаб 6,7% га, қувватлар эса 7,6% га ўсди. Юкланиш 0,3 бандга камайиб, 34,3% ни ташкил этди.
Бозорнинг 2,1% ҳиссасига тўғри келувчи Африка авиакомпаниялари қувватлар 1,2% га қисқарган ҳолда талабни 4,7% га оширди. Юкланиш 2,7 бандга ўсиб, 47,0% га етди.
Бозорнинг 13,2% қисми тўғри келадиган Яқин Шарқ бошқаларга нисбатан сустроқ натижа кўрсатди. У ерда талаб 3,8% га, қувватлар эса 7,0% га ошди, шу сабабли юкланиш 1,4 бандга камайиб, 44,0% га тушди.
**Асосий савдо йўналишлари**
Сентябрь ойида энг йирик савдо йўналишларидаги вазият бир хил бўлмади. Ўсиш суръатлари бўйича Осиё ва Шимолий Америка ўртасидаги ташувлар етакчи бўлди: ўтган йилнинг сентябрига нисбатан плюс 17,0%, шу билан бирга ўсиш кетма-кет саккиз ойдан бери давом этмоқда. Соҳа бозорининг 23,5% қисми ушбу йўналишга тўғри келади.
Осиё ичида ҳажмлар 10,2% га ошди ва ўсиш кетма-кет 35 ойдан бери давом этмоқда. Йўналишнинг улуши 7,3% ни ташкил этади. Европа ва Шимолий Америка ўртасидаги ташувлар 9,3% га кўпайди, бу кетма-кет бешинчи ойлик ўсиш бўлди, йўналиш улуши эса 13,5% га тенг.
Бозорнинг 21,5% қисми тўғри келадиган Европа ва Осиё ўртасидаги йўналишда ўсиш 6,0% ни ташкил этди ва кетма-кет 43 ойдан бери давом этмоқда. Бозорнинг 1,3% қисми жамланган Африка ва Осиё ўртасида ҳажмлар 2,6% га ошди, бу биринчи ўсиш ойи бўлди.
Яқин Шарқ билан боғлиқ йўналишлар ҳамон босим остида қолди. Бозорнинг 5,2% қисми тўғри келувчи Европа ва Яқин Шарқ ўртасидаги ҳажмлар 18,0% га, бозорнинг 7,4% қисми жамланган Яқин Шарқ ва Осиё ўртасида эса 10,2% га камайди. Иккала йўналишда ҳам пасайиш кетма-кет еттинчи ойдан бери давом этмоқда.
IATA дунё авиатрафигининг қарийб 85% ҳиссасига тўғри келувчи 370 дан ортиқ авиакомпанияни бирлаштиради.