Қозоғистонда 1700-йиллик қабрлардан хушбўй косметика излари топилди
Қозоғистондаги милодий ИИ–ИВ асрларга оид икки аёл қабридан топилган бўр буюмлар қадимги косметика воситаси бўлган бўлиши мумкин. Таҳлиллар уларда хушбўй ўсимликларга хос органик бирикмалар борлигини кўрсатди. Олимлар бу изларни долчин, шувоқ ҳамда ялпиз ёки унга яқин ўсимликлар билан боғламоқда.
Қозоғистонда 1700-йиллик қабрлардан хушбўй косметика излари аниқланди
Москва давлат университети ва хитойлик мутахассислар Томпакасар ҳамда Олтин-Асар қабристонларидан топилган иккита бўр буюмни тадқиқ қилди.
Бу ёдгорликлар Орол денгизидан шарқда, Сирдарёнинг қуйи оқимида жойлашган Жетиасар маданиятига мансуб. Ҳудуддаги манзилгоҳ ва қабристонларни Хоразм экспедицияси совет давридаёқ ўрганган. У ердан топилган матолар, тақинчоқлар ва металл буюмлар маҳаллий аҳолининг Осиёнинг турли минтақалари билан алоқалари бўлганини кўрсатган.
Ўрганилган буюмлар вафот этганида тахминан 30–39 ёшда бўлган икки аёл қабридан топилган. Қазишмалардан сўнг улар Шарқ музейида сақланган.
Шунга ўхшаш бўр бўлаклари илгари ҳам кўзгу, тароқ, чиғаноқ, пичоқ, баъзан эса қисқич ва кичик идишлар билан бирга учраган. Бундай буюмлар аёлларнинг пардоз ва парвариш тўпламига кирган бўлиши мумкин. Бироқ қабрларнинг қадимдаёқ талангани топилмалар вазифасини аниқлашни қийинлаштирган.
Олимлар намуналарнинг элемент таркибини текшириб, тузилишини электрон микроскопда кўрган, шунингдек, рентген ва спектроскопик усуллардан фойдаланган. Натижада асосий модда калсий карбонат экани аниқланган.
Денгиз организмларига тегишли микроскопик оҳакли пластинкалар қолдиқлари буюмлар табиий бўрдан тайёрланганини кўрсатган. Бу жиҳат уларни қадимги Хитой косметик рецептларида учрайдиган майдаланган марварид ёки ғорлардан олинган минерал хомашёдан фарқлайди.
Таҳлил жараёнида 300 дан ортиқ органик модда аниқланган. Улар орасида қадимги аралашманинг эҳтимолий таркибий қисмлари билан бирга, кейинчалик тушган ифлослантирувчи моддалар ҳам бўлган.
Тадқиқотчиларни айниқса ўсимликлар эфир мойлари таркибида ишлаб чиқарадиган терпенлар ва уларга яқин бирикмалар қизиқтирган. Аниқланган моддалар бирикмаси долчин ва шувоққа мос келиши, айримлари эса ялпиз ёки шу оилага мансуб бошқа ўсимликлар ишлатилганидан дарак бериши мумкин.
Олимларнинг талқинига кўра, бўр косметик воситанинг асоси бўлган, ўсимлик қўшимчалари эса унга хушбўйлик ва қўшимча хусусиятлар берган. Ҳозирча восита терига қандай суртилгани исботланмаган, қадимги маҳсулотнинг асл ҳидини ҳам тиклашнинг имкони бўлмаган.