Қозоғистон БМТнинг инсон тараққиёти рейтингида Марказий Осиёда етакчилик қилмоқда, Ўзбекистон 107-ўринда

Қозоғистон БМТнинг инсон тараққиёти рейтингида Марказий Осиёда етакчилик қилмоқда, Ўзбекистон эса 107-ўринда

Мамлакатнинг ривожланиш даражаси нафақат унинг иқтисодиёти ҳажми ёки уй хўжаликлари даромадларига, балки ундан анча кўпроқ омилларга боғлиқ. Умр кўриш давомийлиги, таълим олиш имконияти ва иқтисодий имкониятларнинг ҳаёт сифатига қай даражада айланиши ҳам худди шундай муҳимдир. Ушбу элементлар Бирлашган Миллатлар Ташкилоти Тараққиёт Дастури (БМТТД) томонидан тузиладиган Инсон тараққиёти индексида (ИТИ) бирлаштирилган.

ИТИ учта соҳани ўлчайди: узоқ ва соғлом ҳаёт, билим олиш имконияти ва муносиб турмуш даражаси. Бунда кутилаётган умр кўриш давомийлиги, кутилаётган ва ўртача таълим олиш йиллари ҳамда харид қобилияти паратети (ХҚП) бўйича аҳоли бошига тўғри келадиган ялпи миллий даромад (ЯМД) ҳисобга олинади. Мамлакат кўрсаткичи 1 га қанчалик яқин бўлса, унинг инсон тараққиёти даражаси шунчалик юқори бўлади.

Юқори даромаднинг ўзигина юқори ИТИни таъминламайди. Учта мезон ягона кўрсаткичга бирлаштирилган бўлиб, бунда бир соҳадаги заифлик бошқа соҳадаги устунлик билан тўлиқ қопланиши мумкин эмас. Шунингдек, даромадлар ортиши билан даромад ўсишининг таъсири камаяди. Шу сабабли, юқори позиция узоқ умр кўриш, таълим ва даромаднинг уйғунлигини акс эттиради.

Қозоғистон 0,837 балл билан дунё миқёсида 60-ўринни эгаллаб, Марказий Осиёда биринчи бўлди ва минтақада «инсон тараққиёти жуда юқори» деб таснифланган ягона давлатга айланди. Туркманистон 0,764 балл билан 95-ўринда қайд этилди. Ўзбекистон 0,74 балл билан 107-ўринни, Қирғизистон эса 0,72 балл билан 117-ўринни эгаллади. Тожикистон 0,691 балл билан 128-ўринни банд этди ва «инсон тараққиёти ўртача» бўлган давлатлар қаторига киритилди.

Ўзбекистонда туғилганда кутилаётган умр кўриш давомийлиги 72,4 йилни ташкил этиб, бу минтақадаги иккинчи энг юқори кўрсаткичдир, кутилаётган таълим олиш муддати эса 12,5 йилга тенг. Ўртача таълим олиш муддати, яъни 25 ва ундан катта ёшдаги аҳолининг ўртача таълим олган йиллари сони 11,9 йилни ташкил этади. 2021 йилги ХҚП бўйича аҳоли бошига тўғри келадиган ЯМД 8 800 долларни ташкил этади.