Қўлбола, синтетик гиёҳвандлик моддалари тўлқини АҚШни қамраб олмоқда ва инқирозни чуқурлаштирмоқда

Қўлбола синтетик гиёҳванд моддалар тўлқини АҚШни қамраб олмоқда ва инқирозни чуқурлаштирмоқда

Фентанилнинг бир нечта донаси кумушфольга устида ётибди, Майкнинг лаблари орасидаги найча уларнинг тепасида осилиб туради, пастда эса зажигалка ёниб турибди. 48 ёшли армия ветерани Оҳайо штати, Колумбус шаҳрининг Линден маҳалласидаги тор кўчада пастга эгилиб ўтирибди.

«Афсуски, бу гиёҳванд модда сизни деярли ҳар қандай ишга мажбур қилади», — дейди у.

У чекаётган доза уч ёки тўрт доллар туради.

«Жуда кўп чекиб юборишингиз мумкин ва буни ортга қайтариб бўлмайди. Худди ўқ узиш каби. Ўқни ортга чақириб бўлмайди», — дейди у.

У фольгани қизитади ва тутунни ичига тортади. Опиоид таъсир қила бошлагач, у ортидаги деворни маҳкам ушлайди. Томоғининг тубидан паст ғиширлаш кўтарилар экан, у олдинга ва орқага тебранади; у деярли куйлайётгандек туюлиши мумкин.

Ҳамма уни танийдигандек ва унга меҳр билан қарашади. У маҳаллий ломбард ва ёнилғи қуйиш шохобчасида ёрдам беради ва шу орқали ўзининг 20 йиллик опиоид қарамлигини таъминлайди.

Синтетик опиоидлар кучлироқ ва кенгроқ тарқалган бўлиб, улар гиёҳванд моддалар ландшафтини қайта шакллантирди.

Топишдан тайёрланадиган героинга қараганда, тўлиқ сунъий равишда яратилган фентанил 50 дан 100 бараваргача кучлироқдир. Эндиликда у кўпинча синтетик транквилизаторлар билан аралаштирилади, бу эса дозани ошириб юборган қурбонларни ҳушига келтиришни қийинлаштиради. Булар қўлбола хавф-хатарлар бўлиб, синтетик коктейлларни Америка ертўлалари ва ванналарида ишлаб чиқариш мумкин.

«Афсуски, бу гиёҳванд модда сизни деярли ҳар қандай ишга мажбур қилади», — дейди Майк фентанилнинг бир неча донасини ёқар экан.

Гуруҳимиздаги бирор киши фентанил билан алоқада бўлиб қолса ёки яқиндаги бирор киши дозани ошириб юборса деб, чўнтагимизда Narcan бренди билан танилган Налоксонни олиб юрамиз. Бу опиоидларнинг дозасини ошириб юборишни зудлик билан тўхтатадиган бурун спрейи бўлиб, унинг кенг қўлланилиши Қўшма Штатлардаги ўлимга олиб келувчи дозани ошириб юборишлар сонини ўзгартирди.

2022 йилдаги энг юқори чўққида 110,000 америкалик, асосан опиоидлардан, дозани ошириб юборишдан вафот этган эди. Ўшандан бери бу кўрсаткич ўтган йили 70,000 атрофига тушди. Аммо бу опиоид инқирози тугади дегани эмас.

Чўнтагимдаги ўн минглаб гиёҳвандларнинг ҳаётини сақлаб қолган дори Майкга ёрдам бермаган бўлиши мумкин эди. У фақат фентанил чекмаётган эди.

Унинг оқимтир кўк кўзларидаги қорачиқлар нина учидек кичрайиб кетади. «Опиоидлар қорачиқларингизни кичрайтиради, лекин бунчалик эмас», — дейди у қўшиқ айтгандай оҳангда. Ўзи шундоқ ҳам хавфли бўлган фентанилга бошқа синтетик моддалар ҳам қўшилган.

Унинг гиёҳванд моддасига нима аралаштирилган деб ўйлашини сўраганимизда, у шундай дейди: «Ксилазин ва биз номини айта олмайдиганимиз».

У медетомидинни назарда тутаяпти. Ксилазин каби у ҳам «транк» деб аталади ва иккаласи ҳам ҳайвонлар учун мўлжалланган синтетик транквилизаторлардир. Қайта тикланиш бўйича мутахассислардан бири менга айтганидек, «йирик ҳайвонлар учун транквилизаторлар».

Улар фентанилнинг таъсирини узайтиради, аммо улар нафас олишни секинлаштирадиган тинчлантирувчи воситалардир ва энг муҳими, налоксон уларга қарши таъсир қилмайди. Ксилазин, шунингдек, некротик тери яраларини, суяккача етиб бориши мумкин бўлган ва даволаш қийин бўлган жароҳатларни келтириб чиқаради.

Шаҳарнинг бошқа томонидаги Гленвуд черковида тикланиш гуруҳи бўлган Hope Dealer Community аъзолари ҳафталик учрашувга йиғилишади. Кўпчилик учун уларнинг курашлари тобланган юзларида кўриниб туради ва уларнинг кўзлари катта травмани бошдан кечирган одамларнинг кўзларидир.

Улар черковнинг олдига чиқишади ва ўз ҳикояларини шафқатсиз ва жасур ҳалоллик билан баҳам кўришади.

Бир киши 2022 йил июль ойида дозани ошириб юборгани ҳақида гапириб беради. Икки парамедик унинг ҳаётини сақлаб қалишга ҳаракат қилиб, устида ишлаган. Унинг иккала қўлида ҳам налоксон капелницалари бор эди. Улар унга опиоидни тўхтатувчи дорини уч марта беришди, лекин бу ёрдам бермади. «Бўлди, мен буни тўхтатаман», деди медиклардан бири. Аммо бошқаси яна бир уринишни талаб қилди ва бу унинг ҳаётини сақлаб қолди.

Тўпланганлар далда бериб ҳайқираётганда, Тоня минбарга кўтарилади. У жияни дозани ошириб юборишдан вафот этганини, ўша вақтда ўзи ҳам синтетик опиоид бўлган фентанил аралаштирилган стимулятор — крэк-кокаиндан дозани ошириб юборганини сўзлаб беради.

«Бу омад эмас. Мен шу ерда бўлишим керак», — дейди у кўзларида ёш билан. Томошабинлар розилик билдириб ҳайқиришади.

Колумбусда, кейинроқ Чикагода, биз гиёҳванд моддалари таркибида фентанил бўлганлиги сабабли дозани ошириб юборишдан вафот этган крэк-кокаин истеъмолчилари ҳақида эшитдик. Кўчада бу «иссиқ доза» сифатида танилган.

«Франклин округида [Колумбус] охирги 12 ой ичида ўлимга олиб келган дозани ошириб юборишларнинг 78 фоизи стимуляторлардан келиб чиққан», — деб тушунтиради Hope Dealers ташкилотини бошқарадиган 65 ёшли Скотт Сандерс.

У хонадагилардан илгари дозани ошириб юборган бўлсалар қўлларини кўтаришларини сўраганда, кўпчилик одамлар қўлларини кўтаришади.

«Инқироз шунчаки ўзгарди», — дейди Скотт кейинроқ менга. «Фожиа шундаки, крэк сотиб олаётган стимулятор истеъмолчилари ўзлари олаётган нарса айнан шу деб ўйлашади, лекин ундай эмас.

Кўпгина камералардаги вентиляция тешикларида куйган излар бор; маҳбуслар улардан гиёҳванд модда шимдирилган қоғозни ёқишга имкон берадиган тутунли пиликларни жойлаштириш учун фойдаланишади.

Энди қамоқхонага кирадиган ҳар бир почта жўнатмаси намлик учун сканердан ўтказилади. Сипоришлар ва хатларнинг чорак қисмидан бешдан бир қисмигача бўлган миқдори мусбат натижа беради ва рад этилади.

Қамоқхона деворларидан ташқарида, синтетик гиёҳванд моддалар тўлқинининг таъсирини Чикаго кўчаларида кўриш осон. Шаҳар ғарбида, кечаю кундуз, эркаклар ва аёллар Майк каби букилиб ва тебраниб юришади, чунки фентанил ва бошқа синтетик моддалар уларнинг танасидан оқиб ўтади.

Бадавлат Ок Парк маҳалласидаги маҳаллий метро бекатида налоксонни бепул тарқатадиган автомат мавжуд. Яқин атрофда, ногиронлар аравачасидаги озғин эркакнинг оёқларида чуқур жароҳатлар бор, эҳтимол ксилазин ишлатишдан.

Ундан меҳрибонлик ёғилади ва мен ундан ҳозирда ишлатилаётган гиёҳванд моддалар ҳақида сўраганимда, у шундай дейди: «Ҳозир жуда кўп нарсалар аралаштирилмоқда. Ва бу жароҳатлар бўладими, чекиниш аломатлари бўладими — танамизга таъсир қилмоқда ва баъзида жароҳатлар ҳаётни ўзгартирадиган даражада кенгайиши мумкин».

Унинг ташкилоти, Колумбусдаги Hope Dealers каби, гиёҳванд моддаларни фентанил, медетомидин, ксилазин ва бошқа аралашмаларга текширадиган тест чизиқчаларини тарқатади.

Ҳозирги гиёҳванд моддалар, дейди Карен, «анча хавфлироқ».

«Чунки илгари, менинг давримда, мен 17 йил олдин героин ишлатишни тўхтатганман, тўғрими. Бу ҳали ҳам героин эди. Сотиб олганингизда, бу героин эканини билардингиз. Лекин ҳозир, пакеча сотиб олганингизда, унинг аслида нима эканини билмайсиз», — дейди у менга.

Том Дарт 20 йилдан бери Кук округи шерифи бўлиб ишлайди, шунинг учун мен ундан гиёҳванд моддаларга қарши кураш қандай кетаётганини сўрайман. «Бу билан шуғулланаётган ҳеч ким у ерда ўтириб, бу катта муваффақият деб айтади деб ўйламайман. Ундай эмас», — дейди у менга.

Ва янги муаммо, дейди у Чикагодаги гиёҳванд моддалар сотувчисининг гапини такрорлаб, бу синтетикадир.

«Анъанага кўра, ҳуқуқни муҳофаза қилиш органлари ҳамиша янада муҳим роль ўйнаган, чунки кучли бўлган ҳамма нарса чегара орқали, Колумбия, Мексика, Хитой, Афғонистоннинг топиш майдонларидан келар эди. Ҳозир эса, синтетик гиёҳванд моддаларнинг портлаши билан, одамлар буни ўз уйларида, раковинасида, ваннасида, нима бўлса шунда қила олишади».

Гиёҳванд моддаларга қарши урушдаги ғалаба фақат таклифга эътибор қаратишдан келмайди, дея қўшимча қилади шериф. «Энг асосий эътибор моддаларни суиистеъмол қилишни даволашга қаратилиши керак», — дейди у ўз қамоқхонасида ишлаётган бир нечта қайта тиклаш дастурларига ишора қилиб.

«Агар одамларнинг моддаларни суиистеъмол қилиш муаммоларини ҳал қила олсангиз, бозорни қисқартиришингиз мумкин. Ва мен узоқ курашлардан сўнг, ҳақиқатан ҳам яхши йўлга чиқиб олган кўп одамларни биламан».

Карен воз кечиш қанчалик қийин эканини билади. Ҳозирда 17 ёшда бўлган қизи Эббига ҳомиладор бўлганида, у ҳали ҳам героин истеъмол қилар эди. Метро бекатидаги учрашувимиздан сўнг, мен уларнинг иккаласини ҳам Чикаго ташқарисидаги шаҳар атрофидаги қишлоқ паркида учратаман. Ўзининг одатдаги ғамхўрлиги билан, Карен лойқа йўлак бўйлаб юрганимизда, заҳарли печакдан эҳтиёт бўлишни айтади.

Шу атрофдан унчалик узоқ бўлмаган жойда, тахминан 17 йил олдин, у ўзининг энг тубан нуқтасида эди.

Кареннинг айтишича, ҳомиладорлиги унга гиёҳвандликдан қутулиш имкониятини берган. У 17 йилдан бери оғир гиёҳванд моддалардан холи.

Ёнимиздаги баланд эман дарахти орқали шамол эсаётганда, у шундай дейди: «Ҳомиладор эканимни билган куним, мен ўз жонимга қасд қилиш йўлида эдим. Мен тўхтатишга ҳаракат қилишдан шунчалик чарчаган эдим. Мен ўрмандаги чадирда яшашдан, челакдан фойдаланишдан шунчалик чарчаган эдим. Дўстларим ва оиламни йўқотишдан шунчалик чарчаган эдим, чунки жуда уялардим».

Ҳомиладорлик тести унинг фикрини ўзгартирди. Кейинчалик у ўғрилик учун Кук округи қамоқхонасида вақт ўтказди. Унинг ота-онаси, унга гиёҳвандликдан қутулиш имкониятини кўриб, унинг гаров пулини тўлашдан бош тортишди. Шундай қилиб, Карен гиёҳвандликдан қутулди ва Эбби қамоқхонада туғилди.

Татуировка устаси бўлишни хоҳлайдиган Эббидан гиёҳванд моддаларни синаб кўришга ҳеч қачон қизиққанмисиз деб сўраганимда, у шундай дейди: «Йўқ, бу оиламга, отамга, онамга жуда кўп зарар етказганини, холамни, амакиларимни ўлдирганини кўрдим. Биласизми, бир-икки соат кайф қилиш учун бунга арзимайди».

У қўшимча қилади: «Жуда кўп одамлар қийналмоқда, айниқса, мамлакатимиз нархларни оширмоқда, озиқ-овқат нархларини оширмоқда ва бу бунга сабаб бўлмоқда. Ҳозир кўплаб руҳий саломатлик хизматлари жуда қиммат, шунинг учун одамлар ёрдам ололмайди ва улар мурожаат қилишлари мумкин бўлган бирдан-бир йўл бу гиёҳванд моддалардир».

Америкаликларнинг авлодлари гиёҳвандлик инқирозини бошдан кечиришган, аммо бу ҳеч қачон бир хил инқироз эмас. У героиндан рецепт бўйича бериладиган опиоидларга, фентанилга ва энди бутунлай янги синтетик моддалар спектрига ўтди.

Келаётган ҳукуматлар гиёҳванд моддаларга қарши урушда курашдилар — ва ютқаздилар. Сотувчилар, етказиб берувчилар, картеллар ва истеъмолчиларнинг ҳаммаси мослашади, ҳамиша уларни тўхтатишга бўлган уринишлардан бир неча қадам олдинда юришади.