Президент фармони кичик ва микро гидроелектростансиялар қурилишини рағбатлантириш учун юқори тарифларни белгилади
Ташкент Тимес — Ўзбекистондаги барча сўнгги янгиликларни етказиб берувчи инглиз тилидаги онлайн газета
Ўзбекистон 19-август куни имзоланган янги президент фармонини амалга оширмоқда, бу фармон кичик ва микро гидроелектр стансияларига хусусий сектор инвестицияларини рағбатлантириш учун мўлжалланган. Ушбу ташаббус мамлакатнинг кенг каналлар ва дарёлар тармоғидан фойдаланиб, тоза энергия ишлаб чиқаришни кўпайтиришга қаратилган.
Фармонда 2030-йилга келиб гидроенергетика секторини кенгайтириш бўйича улкан режа баён этилган бўлиб, инвесторларни жалб қилиш учун жозибадор тарифларни таклиф қилади. Мақсад кичик ва микро гидроелектр стансияларининг умумий қувватини 204 мегаваттдан ошириш, йилига 620 миллион киловатт-соат тоза электр энергияси ишлаб чиқаришдир. Ушбу ишлаб чиқариш қуввати ҳозирда Ўзбекистоннинг асосий электр тармоғига уланмаган тахминан 350 000 хонадонни яшил энергия билан таъминлаши прогноз қилинмоқда.
Бунинг учун Энергетика вазирлиги янги бозорга асосланган қоидаларни жорий этмоқда. 5 мегаваттгача бўлган электр стансияларини қуришга қизиққан ишлаб чиқувчилар Э-ауксион платформасида пасайиб борувчи электрон ауксионда иштирок этадилар. Савдолар дастлабки тарифдан бошланади ва кафолатланган энг паст нархгача пастга қараб давом этади.
Рағбатлантиришлар завод ҳажмига қараб босқичма-босқич амалга оширилади. 500 киловаттдан кам қувватли микростансиялар ИИ гуруҳ исте'молчилари учун стандарт ставканинг 150% гача бо'лган тарифни олиши мумкин, бу стандарт 1100 со'мга нисбатан киловатт-соат учун 1650 со'мгача етади. 5 мегаваттгача бо'лган йирик кичик гидроелектр стансиялари стандарт ставка билан чекланган ҳолда камроқ о'сиш олади. Ушбу стратегия ҳукуматнинг узоқ, тижорат нуқтаи назаридан унчалик сезилмайдиган жойларга инвестицияларни жалб қилиш учун қо'шимча таклиф қилишга тайёрлигини ко'рсатади.
Тартибга солиш жараёнлари ҳам соддалаштирилмоқда. 2027-йил феврал ойига қадар кутилаётган янги рақамли платформа лойиҳаларни таклифдан тортиб қурилиш ва эксплуатациягача кузатиб боради. Энергетика вазирлигида гидроенергетика салоҳиятига эга бетон билан қопланган каналлар, дарёлар ва сув ё'лларининг миллий инвентаризациясини якунлаш учун олти ой вақт бор, бу эса Вазирлар Маҳкамаси томонидан туманма-туман асосида тасдиқланадиган лойиҳа қувури учун асос бо'лади. Бундан ташқари, 50 киловаттдан кам қувватли ва конструктив ҳажми 300 кубометрдан кам бо'лган микростансиялар шаҳарсозликни ко'риб чиқиш ва давлат қурилиш назоратидан озод қилинади.
О'збекистон дарёлари ва каналлари 173 000 километрдан ошади, бетон билан қопланган каналлар кичик гидроелектр стансияларини ривожлантириш учун катта имкониятларга эга эканлиги аниқланди, дейилади 19-август куни Президент Шавкат Мирзиёевга тақдимотда. Атроф-муҳитга фойда келтиришдан ташқари, расмийлар ушбу ташаббусни қимматбаҳо электр узатиш тизимларини янгиламасдан чекка ҳудудларни ишончли энергия билан та'минлаш, шу билан бирга кенгроқ тармоқдаги ё'қотишларни камайтиришнинг амалий ечими сифатида ко'ришади.
Фармон барча лойиҳалар учун экологик ва ижтимоий ҳимоя чораларини ко'ришни талаб қилади. Ушбу қоида маҳаллий низоларнинг олдини олишга қаратилган бо'либ, улар минтақанинг бошқа қисмларида гидроелектр стансияларини ривожлантиришни мураккаблаштиради, бу ерда канал ва дарёларнинг о'згариши суг'ориш ва қуйи оқим жамоаларига та'сир қилиши мумкин.
Ушбу тариф имтиёзларининг катта миқдордаги хусусий капитални жалб қилишдаги самарадорлиги ҳали аниқ бо'лмаса-да, муддатлар жуда тажовузкор. Расмийлар батафсил, жойлашувга хос лойиҳалар ро'йхатини якунлашга ва йил ичида қурилишни бошлашга интилишади, 2026-2030 йилларга мо'лжалланган кенгроқ ривожланиш дастури бир вақтнинг о'зида амалга оширилади.