3 мингга яқин кичик ва микро ГЕС қуриш режаси жадаллаштирилади
Ўзбекистонда кичик ва микро ГЕС тармоғини кенгайтириш режаси қайта кўриб чиқилмоқда: режалаштирилган қарийб 3 мингта лойиҳанинг ҳозирча 64 таси ишга тушган. Президент соҳада хусусий инвестицияларни жалб қилиш ва лойиҳаларни жадаллаштириш бўйича вазифалар берди.
Президент Шавкат Мирзиёев 19-август куни кичик ва микро гидроелектр стансиялари тармоғини ривожлантиришга қаратилган навбатдаги чора-тадбирлар тақдимоти билан танишди.
Ўтган йили қабул қилинган қарорга кўра, хусусий сектор иштирокида умумий қуввати 164 мегаватт бўлган қарийб 3 мингта кичик ва микро ГЕС қуриш режалаштирилган эди. Ҳозирга қадар 64 та лойиҳа ишга туширилган бўлиб, уларнинг умумий қуввати 41,6 мегаваттни ташкил этади. Бу белгиланган қувватнинг атиги тўртдан бир қисми демакдир. Режадаги 3 мингга яқин лойиҳадан фақат 932 таси бўйича ташаббускорлар аниқланган. Жаҳон банки томонидан ажратилган 150 миллион долларлик имтиёзли ресурслардан фойдаланиш ҳам суст кетаётгани қайд этилди.
Тадбиркорлар ва инвесторлар стансияларни қуриш ҳамда ишлаб чиқарилган электр энергиясини сотиш шартлари бўйича кўплаб саволларга эга эканлиги таъкидланди. Шу муносабат билан, ауксионларда лойиҳанинг бошланғич нархи билан бирга электр энергиясини харид қилиш тарифининг энг қуйи чегарасини белгилаш, шунингдек, тарифларни стансия қувватига қараб табақалаштириш таклиф қилинди. Бу "нол" қийматда ютиб олинган, аммо амалга оширилмай қолган лойиҳалар муаммосини ҳал этиб, инвесторлар учун аниқ ва барқарор шарт-шароитлар яратади.
Шунингдек, 100 киловаттгача бўлган микро ГЕСларни лойиҳалаш ва қуриш соддалаштирилган тартибда амалга оширилади. Қуввати 50 киловаттгача бўлган лойиҳалар шаҳарсозлик ҳужжатлари экспертизаси ва давлат архитектура-қурилиш назоратидан озод этилади. Қўшимча сув босимини ҳосил қилиш мақсадида канал, дарё ва ўзанлар конструксиясига ўзгартириш киритишга рухсат берилади. Сув хўжалиги объектларида ўз эҳтиёжлари учун кичик ва микро ГЕСларни ауксионсиз қуриш имконияти ҳам яратилади.
Лойиҳалар учун муносиб жойларни аниқлашдан тортиб, уларни ишга тушириш ва эксплуатация қилишгача бўлган жараёнларни қамраб олувчи рақамли платформа жорий этилади. Шу билан бирга, лойиҳалаш, қуриш ва фойдаланиш бўйича ягона услубий қўлланма ҳамда хусусий сектор иштирокида лойиҳаларни амалга ошириш тартиби ишлаб чиқилади.
Соҳадаги яна бир долзарб масала – импортга юқори даражада қарамлик. Ҳозирда кичик ва микро ГЕСлар учун зарур гидроагрегат ва бутловчи қисмларнинг 90 фоизи четдан олиб келинмоқда. Бу борада 46 та кичик ва микро ГЕС қурган "Ўзбекгидроенерго" аксиядорлик жамиятининг тажрибасидан фойдаланиш, тадбиркорларга лойиҳалаш, қурилиш-монтаж ишлари ва ускуналар етказиб бериш бўйича комплекс хизматлар кўрсатиш муҳимлиги таъкидланди. Маҳаллийлаштириш мумкин бўлган агрегат ва бутловчи қисмларнинг аниқ рўйхатини шакллантириб, уларни мамлакатимизда ишлаб чиқариш бўйича тадбиркор ва инвесторларга таклифлар берилади.
Дарё ва каналлар тармоғининг умумий узунлиги 173 минг километрдан зиёд. Тақдимотда бетонлаштирилган каналларда кичик ва микро ГЕСлар қуриш учун катта имкониятлар мавжудлиги қайд этилди. Мутасаддиларга бундай объектларни тўлиқ хатловдан ўтказиб, қўшимча лойиҳалар захирасини аниқлаш вазифаси қўйилди.
Умуман, 2030-йилга қадар бундай стансиялар қувватини 204,8 мегаваттга етказиб, йилига 620 миллион киловатт-соат экологик тоза электр энергияси ишлаб чиқариш режалаштирилган. Бу 350 мингта хонадонни "яшил" энергия билан таъминлаш, йилига 187 миллион куб метр табиий газни тежаш ва атмосферага 311 минг тонна карбонат ангидрид чиқарилишининг олдини олиш имконини беради.
Шунингдек, янги ўқув йилидан кичик қувватли "яшил" энергетика йўналишларида юқори малакали кадрлар тайёрлаш учун дуал таълим тизими жорий этилади. Энергетика корхоналари, жумладан, кичик гидроенергетика объектлари талабалар учун амалиёт базаси сифатида белгиланади.
Давлат раҳбари белгиланган лойиҳаларни жадаллаштириш, соҳага хусусий инвестицияларни кенг жалб қилиш, молиявий ресурслардан самарали фойдаланиш, ускуналарни маҳаллийлаштириш ва малакали кадрлар тайёрлаш юзасидан мутасаддиларга аниқ топшириқлар берди.