Покистон Имрон Хоннинг тайанч ҳудудини ёпиб қўйди, аммо бу акс таъсир кўрсатиши мумкин

Пакистон Имрон Хоннинг тайанчи бўлган ҳудудни блокламоқда, аммо бу қадам акс натижа бериши мумкин

Хоннинг минглаб тарафдорлари кунлар давомида вилоят бўйлаб намойишлар ўтказиб, уни озод қилишни талаб қилмоқда.

Мактаблар ёпилди. Интернет қисман ўчирилди. Йўллар юк контейнерлари билан тўсиб қўйилди. Ва шаҳарга армия кирди.

Имрон Хон партиясининг бастиони бўлмиш Хайбер-Пахтунхвада энди фавқулодда ҳолат жорий этилган, унинг партиясининг вилоят ҳукумати фаолияти тўхтатилган. Бу собиқ бош вазир тарафдорлари ва Пакистон давлати ўртасидаги тўқнашувнинг яна бир кескин авж олишини англатади — баъзилар бу барқарорлик ўрнига янада каттароқ беқарорликни келтириб чиқаришидан хавотирда.

Федерал ҳукуматнинг билдиришича, конституцияга мувофиқ йўл қўйиладиган бу чора вилоят аҳолисини терроризм таҳдидидан ҳимоя қилиш учун зарур бўлган.

«ПТИ Хайбер-Пахтунхва ҳукумати террорчилар билан тил бириктирган эди», — деди федерал ахборот вазири Аттаҳ Таррар якшанба куни мухбирларга. У ҳеч қандай тафсилот ёки далил келтирмади, аммо тез орада буни амалга оширишини айтди.

Икки кун ўтиб ҳам ундан ҳеч қандай янги маълумот бўлмади — аммо Пешавор ва вилоятнинг бошқа кўплаб ҳудудларида мактаблар қайта очилди, интернет хизмати қайта тикланди.

Полиция ҳеч қандай ҳибсларни тасдиқламади, аммо намойишларни тўхтатиш учун забат ҳаракатлари очиқчасига олиб борилмоқда. Вилоятдаги ПТИ етакчиларининг аксарияти яширинган.

Сешанба куни вилоят бош вазири Соҳил Афридийнинг ота юрти бўлмиш Хайбер округидаги Бара шаҳрида десетилаб ПТИ тарафдорлари марш ўтказди. Ҳудудда кўздан ёш оқизувчи газ қўлланилгани ҳақида хабарлар берилди.

Имрон Хоннинг тайанч ҳудудида фавқулодда бошқарувнинг жорий этилиши унинг тарафдорлари билан муносабатлардаги кескинликни оширди.

Кўплаб кузатувчилар учун якшанба кунги фавқулодда ҳолат эълонининг вақти тасодиф эмас.

Ўтган ҳафта давомида Имрон Хоннинг минглаб тарафдорлари ПТИ 13 йилдан бери бошқариб келаётган Хайбер-Пахтунхва бўйлаб марш қилиб, Хоннинг озод этилишини талаб қилишди.

«Шафқатлироқ муносабат шуки, бу носамимий туюлди дейиш мумкин», — дейди Chatham House кофилий аъзоси Фарзана Шайх.

«Мен терроризм билан ҳеч қандай боғлиқликни кўрмаяпман», — дейди журналист ва шарҳловчи Арифа Нур. «Бунга айнан узоқ давом этган маршнинг ўзи сабаб бўлганми ёки йўқми, ҳатто бунга ҳам амин эмасман. Балки бу охирги тобган сабр косасидир ёки шунчаки ҳукумат мухолифат партияси қўлида бўлишини хоҳламаймиз, дейиш ҳолатидир».

Намойишларга қаердалиги номаълум бўлиб қолаётган Бош вазир Афридий бошчилик қилди. Унинг партияси у ҳибсга олинганини айтмоқда; ҳукумат эса у ҳимоя ҳибсида эканини билдирмоқда.

Марш бошланмасидан олдин ҳам забат чоралари кўрилган эди.

Хоннинг учта опа-синглиси сентябрь ойида ҳибсга олинган, улар бошқа нарсалар қаторида тарафдорларни сафарбар қилишда айбланган ва ўшандан бери ҳибсда қолмоқда.

Хон ўтган йил давомида оиласи ёки адвокатлари томонидан деярли кўрилмаган; Олий суд унинг соғлиғидан хавотир билдирганидан сўнг, опа-сингилларидан иккитаси уни август ойида — бири қамоқхонада ва бошқаси касалхонадаги текширув пайтида кўрган, шундан сўнг у яна қамоқхонага қайтарилган ва у ерда уч йилдан ортиқ вақтдан бери ушлаб турилибди.

Вилоят маркази Пешаворда полиция йўлларни тўсиш учун юк контейнерларидан фойдаланди.

Пакистоннинг қудратли ҳарбийлари билан келишмовчилик сабабли ҳокимиятни бой берган деб кенг эътироф этилган ПТИ етакчиси 2023 йилнинг августидан бери қамоқда. У сиёсий сабабларга кўра деб атаган бир нечта коррупция ишлари бўйича айбдор деб топилган.

Партия шундоқ ҳам кучсизланган бир пайтда, расмийлар нега бундай муносабат билдирди?

«Сўнгги ойларда Имрон Хоннинг соғлиғи бўйича ортиб бораётган хавотирлар фонида ПТИнинг оддий аъзолари тобора бесабр бўлиб бормоқда», — дейди Атлантика кенгашининг Жанубий Осиё бўйича тўнғич илмий ходими Майкл Кугельман.

«Балки ҳозир партияга жуда кучли сигнал юбориш ва уларга ҳукуматга босим ўтказишни қийинлаштириш вақти келди, деган тушунча бордир».

Ҳукумат илгари Хон ўз учрашувларидан сиёсатни муҳокама қилиш учун фойдаланиб, қамоқхона қоидаларини бузаётганини айтган эди.

Тарар фавқулодда ҳолат ҳақида шундай деди: «Ҳеч қандай сиёсий кун тартиби йўқ эди. Улар маршни давом эттиришлари мумкин эди» ва қарор қабул қилинишидан олдин иккала томон ўртасидаги музокараларни мулоқотга уриниш бўлганининг далили сифатида кўрсатди.

Аммо бошқалар буни Хон ва унга хайрихоҳ партияни чеклашга қаратилган навбатдаги ҳаракат сифатида кўришмоқда.

«Ҳукуматда келишмовчиликлар ёки эътирозлар учун жой тобора камайиб бормоқда ва улар ҳар қандай низодан музокаралар йўли билан чиқишни хоҳлашмаяпти», — дейди Нур.

Исломободлик ёзувчи ва мудофаа таҳлилчиси Заҳид Ҳусайн қарор ортида ким турганига амин.

«Кучлар мувозанати тўлиқ ҳарбий муассасага ўтди», — дейди у.

Шайхнинг ишонишича, Пакистон ҳарбийлари Оқ уй билан мустаҳкам муносабатларга эга экани ва АҚШ-Эрон тинчлик музокараларидаги роли туфайли халқаро мавқеи ошгани сабабли ўзларини ишончли ҳис қилишмоқда.

«Кайфият шундай: мана ўша фурсат, уни қўлдан бой бермайлик», — дейди у. «Барча козирлар бизнинг қўлимизда, буни халқаро миқёсда енгиб ўта оламиз, деган тушунча бор».

Собиқ крикет сардорлари Имрон Хон учун «тегишли тиббий ёрдам» кўрсатишни сўрашмоқда

Пакистон ҳарбийлари эътирозларни бостираётган бир пайтда овози ўчирилган ёлғиз одам Имрон Хон эмас

Пакистонни иккига бўлаётган крикет жулдузи ва собиқ бош вазир

Аммо Пакистоннинг ўз муаммолари етарли. Жангарилик ортиб бормоқда. Мамлакат 2026 йилги Глобал терроризм индексида энг кўп жабр кўрган мамлакат сифатида биринчи ўринни эгаллади.

У икки қўшниси билан келишмовчиликда; у Афғонистон Толибон ҳукуматини жангари гуруҳларга бошпана беришда айблаб (Толибон бу айбловни рад этади), Афғонистонда қайта-қайта ҳаво зарбалари берди. Ҳиндистон билан узоқ вақтдан бери давом этаётган низони қайта алангалатиш учун жуда оз нарса кифоя қилади.

Шу билан бирга, Ҳусийлар билан низо тобора хавфли тус олаётган бир пайтда, у Саудия Арабистонига ўзини ҳужумлардан ҳимоя қилишда ёрдам беришга ваъда берган.

Бирта муаммони ҳал қилиш ўрнига, баъзилар бу фавқулодда ҳолат янада кўпроқ муаммоларни келтириб чиқариши мумкинлигидан огоҳлантирмоқда. Бу сиёсий беқарорликни чуқурлаштириш хавфини туғдиради, чунки Исломобод айблаш учун ҳеч қандай буферга — вилоят ҳукуматига — эга бўлмаган вилоят учун масъулиятни ўз зиммасига олмоқда.

«Мен бу аслида акс натижа бериши мумкин деб ҳисоблайман», — дейди Кугельман. «Сиз олов билан ўйнашяпсиз, чунки агар бу қадам у ердаги шунча одам орасида ғазаб ва норозиликни ошириш билан якунланса, унда қўлингизда жуда катта муаммо пайдо бўлади».

«Мамлакат тўқнаш келаётган кўплаб қийинчиликларни ҳисобга олсак, бу масъулиятсизликдир», — дейди Ҳусайн. У ушбу ваколатларнинг кўпроғи Пакистон бўйлаб қўлланилиши мумкинлигидан хавотирда.

Фаолроқ армия операциялари билан жангариликка қарши курашишга уриниш ҳам ўз хавф-хатарларини келтириб чиқариши мумкин, деб таъкидлайди Шайх.

«Агар улар ушбу операцияларни бошлашса, қуролли кучлар аъзоларининг талафотларини қабул қилишга тайёр бўлишлари керак бўлади», — дейди у. Агар бу талафотлар сезиларли бўлса, дея қўшимча қилади у, бу ҳарбий муассаса ичида саволларни келтириб чиқариши мумкин.

Ҳарбий тўнтаришлар тарихига эга бўлган Пакистон, вилоят ёки миллий даражадаги сайланган ҳукуматларни ҳокимиятдан четлатиш қандай қилиб акс натижа бериши мумкинлигини илгари ҳам кўрган.

«ПМЛ-Н [федерал ҳукуматдаги партия]даги юқори мартабали одамлар бу нарсаларнинг баъзилари келажакда ўзларига қарши қайтиб келиши ва ўзларини таъқиб қилиши мумкинлигини тушунмайди эмас», — дейди Нур.

«Худди шунингдек, ўйлайманки, маълум даражада ПТИ ҳам намойиш ўтказиб, Имрон Хонни озод қила олмаслигини тушунади. Менимча, биз тушиб қолган бу тартибсизликнинг энг ачинарли томони шундаки, биз бунга кўзларимиз оч ҳолда кириб бормоқдамиз.

Ҳамма бунинг поезд ҳалокати эканини тушунади, аммо негадир уни тўхтата олмайсиз».