Пенсия ислоҳоти кимларга таъсир қилади? – расмийлар билан интервю
Ўзбекистонда пенсия ёшини ошириш таклиф қилиняпти – лекин бу ҳозир пенсия олаётганларга таъсир қилмайди. Эълон қилинган пенсия ислоҳоти лойиҳасига кўра, узоқ ва самарали ишлаганларга адолатли пенсия тайинлаш кўзда тутилган. Ҳукумат минимал иш стажини 7 йилдан 15 йилга узайтириш орқали узоқ вақт меҳнат бозорида банд бўлганлар сонини кўпайтирмоқчи.
Пенсия ислоҳоти кимларга таъсир қилади? – расмийлар билан суҳбат
Ўзбекистонда пенсия тизимини ўзгартириш таклиф этилмоқда. Шу ҳақдаги ҳужжат лойиҳаси жамоатчилик муҳокамасига чиқарилди. Лойиҳага кўра, пенсияни ҳисоблашда инобатга олинадиган иш ҳақи даври амалдаги беш йилдан бошлаб босқичма-босқич 20 йилга узайтирилиши, пенсияга кечроқ чиққанларга эса юқорироқ пенсия белгиланиши таклиф қилинмоқда. Бундан ташқари, пенсия ёшини ҳам босқичма-босқич ошириш режалаштирилган. Шунингдек, ўз-ўзини банд қилганлар мажбурий тарзда ижтимоий солиқ тўлайди ва бунинг эвазига декрет ҳамда касаллик даври нафақаларини олиш имконига эга бўлади. Яна бир янгилик шуки, ҳар бир киши ўзининг жамғариб борадиган пенсиясига маошининг 5 фоизини ўтказиб борса, бу келажакда унга пенсияга чиқишдан олдин бир база бўлиб хизмат қилади. Kun.uz шу масалаларни Пенсия жамғармаси масъуллари Сардор Файзуллаев ва Аброр Холматов билан муҳокама қилди.
“Пенсия олувчилар сонининг кўпайиши кейинги авлодга молиявий юк бўлади”
Жамоатчилик фикрини кузатиб, таҳлил қилиб боряпмиз. Кўпчилик ислоҳотнинг мақсади фақат пенсия ёшини ошириш деган хулосага келяпти, аммо аслида мақсад — фуқароларни кексаликда муносиб пенсия билан таъминлаш, уларнинг узоқ ишлаганига яраша пенсия бериш, улар тўлаган ижтимоий солиққа пенсия миқдорини мослаштириш ҳамда фуқароларнинг жамғариб бориладиган пенсия тизимида иштирокини рағбатлантиришдир. Шу билан бирга, норасмий секторда ишлайдиган фуқароларни расмий секторга ўтказиш орқали уларнинг пенсия тизимидаги қамровини оширишга қаратилган таклифлар ҳам бор.
Пенсия тизимида 2028-йилдан бошлаб пенсия ёшини ҳар йили уч ойдан ошириш кўзда тутилмоқда. Бунга асосий сабаб умр кўриш давомийлигининг узайгани билан боғлиқ. Бу ерда 3 та тушунча бор: пенсия, умр кўриш давомийлиги ва пенсия олиш даври. Булар бир хил тушунча эмас, лекин бир-бирини тўлдиради. Умр кўриш давомийлиги бугунги кунда 90-йилга нисбатан (айнан Пенсия тўғрисидаги қонун қабул қилинган пайт) пенсия ёши 60-55 ёш қилиб белгиланган. Шундан бери умр кўриш давомийлиги ўзгарди. Бу “авлодлар ҳамжиҳатлиги”га асосланган тизимда кейинги авлодларга молиявий юк ўтишига сабаб бўлади. Яъни солиштириш учун айцак, 90-йилларда пенсия олиш даври эркакларда беш йилни, аёлларда 15 йилни ташкил қилган бўлса, бугунги кунда аёлларда 22 йилни, эркакларда 13 йилни ташкил қилади. Яъни пенсия олиш даври ўз-ўзидан ошган. Буни умр кўриш давомийлигининг ошганлиги билан изоҳлашимиз мумкин.
Бундан ташқари, аҳоли таркибида пенсия олувчиларнинг улуши ҳам ортиб бормоқда. Бугунги кунда аҳоли таркибида пенсия олувчиларнинг улуши 11 фоизни ташкил эца, 2040-йилга бориб бу кўрсаткич 15 фоизга етиши тахмин қилинмоқда. Бу ҳам ўз-ўзидан тизимнинг молиявий барқарорлигига таъсир кўрсатади.