Озод қилинган АҚШ фуқароси Россия қамоқхонасида қийноққа солинган, дейди собиқ украиналик маҳбуслар

Озод қилинган АҚШ фуқароси Россия қамоқхонасида қийноққа солинган, дейди собиқ украиналик маҳбуслар

Озод қилинган АҚШ маҳбуси Стивен Хаббард билан бирга ушлаб турилган украиналиклар, у тўрт йиллик ҳибсда бўлган даврида Россия соқчилари томонидан калтаклангани ва таҳқирланганига гувоҳ бўлишганини айтишди.

Дмитро Хилиук Хаббард билан илк бор 2022 йилнинг сентябрь ойида Россиянинг Украина билан чегарасига яқин Брянск вилоятидаги Новозыбков қамоқхонасида учрашган.

"Биз буни соқчилардан эшитдик. Улар текширувлар пайтида келиб: 'Америкалик қайси камерада?' деб сўрашарди. Кейин эса уятли сўзларни ишлатишарди. Улар унга таҳдид қилишарди, биринчи кунларданоқ уни масхара қилишарди."

Игорь Шишко ҳам Хаббарднинг қамоқхонага келганини эслайди ва унинг миллати офицерлар эътиборини тортганини айтади.

"Бу шунчалик эътиборни тортдики, чунки улар уни масхара қилишди, рус тилини ўрганишга, давлат мадҳиясини куйлашга ва у ўқий олмайдиган қамоқхона кун тартиби қоидаларини такрорлашга мажбур қилишди."

Хаббард 2022 йилнинг апрель ойида, Россия қўшинлари у украиналик шериги билан яшаб келган шарқий Изюм шаҳрини эгаллаб олганида қўлга олинган эди.

У Украина қуролли кучларида хизмат қилганликда айбланди ва Москвадаги судда айбдор деб топилиб, олти йил-у 10 ойлик қамоқ жазосига ҳукм қилинди. Шишко ва Хилиук Хаббард судни кутаётган пайтда у билан бирга ушлаб турилган.

Игорь Шишконинг таъкидлашича, Хаббард Россия қамоқхонаси ходимларининг кўнгли очиши учун жинсий таҳқирлаш ва зўравонликларга дучор қилинган

Шишко Хаббарднинг қамоқхона соқчилари томонидан калтакланганини ва электрошокер билан ток урилганини кўргани ва эшитганини айтди.

"Улар уни оёқларига, орқасига, қўлларига уришди", деди у. "Албатта, унга овқат беришмади, тиббий ёрдам кўрсатишмади. Уни совуқда ушлаб туришди.

"Унга ҳамиша қаттиқроқ муносабатда бўлишган, чунки у америкалик эди. Улар уни ёлланма аскар деб даъво қилишди ва 'келинг, уни урамиз' дейишарди."

Асирга олинган украиналик аскар Шишконинг таъкидлашича, Хаббард қамоқхона ходимларининг кўнгли очиши учун жинсий таҳқирлаш ва зўравонликларга дучор қилинган.

Икки собиқ украиналик маҳбуснинг кўргазмалари Хаббарднинг оиласи томонидан унинг қамоқхонада қийноққа солингани ҳақидаги даъволарни тасдиқлайди.

74 ёшли маҳбус тўрт ярим йилдан сўнг, АҚШнинг махсус вакили Стив Уиткофф Санкт-Петербург шаҳрида Владимир Путин билан Украинадаги урушни муҳокама қилиш учун учрашган куни Кремль томонидан озод қилинди.

Уиткофф, Украина бўйлаб давом этаётган кенг кўламли босқин ва ҳар кунлик Россия ҳужумларига қарамай, Россия Президентини "инсонпарвар" деб таърифлади.

АҚШ Президенти Дональд Трамп ўтган ҳафтада бўлиб ўтган телефон мулоқоти чоғида Путиндан Хаббардни озод қилишни сўраганини айтди.

Дмитро Хилиукнинг айтишича, Хаббард аҳволини Халқаро Қизил Хоч вакиллари гуруҳидан яшириш учун Россия қамоқхонасида яшириб турилган

Журналист Хилиук босқиннинг ilk кунларида, Россия кучлари пойтахт

Киевга қараб ҳаракатланганда қўлга олинган.

Унинг айтишича, улар биргаликда ёнма-ён камераларда сақланган дастлабки ойларда Хаббарднинг соғлиғи ёмонлашиб бораётганини билган, чунки у унинг шикоятларини ва соқчилар уни қамоқхона шифокорига олиб бориш учун теш-тез чақиришларини эшитган.

Хилиук деразалар сингани ва қаҳратон совуқ ҳақида гапириб, маҳбуслар исиниш учун камераларидан ташқаридаги вақтдан фойдаланиб ванна хонасига тўпланишганини айтди.

"Новозыбковда шароит жуда оғир эди, кейинги қамоқхонадагидан ҳам ёмонроқ эди. Қишда у ерда жуда совуқ, даҳшатли совуқ эди", деди у.

Кейинчалик иккала эркак нафақадаги инглиз тили ўқитувчиси билан кейинги қамоқхоналари — Пакинода яна учрашишди, у ерда Шишконинг айтишича, Хаббарднинг аҳволи янада ёмонлашган.

"Унинг тиззаларида ёки оёқларида чиримаган биррта ҳам жой қолмаган эди", деди у.

"Ҳамма жойи чириб кетган эди. Ҳаммамизда қотишма (скабиес) бор эди. Унга жуда, жуда қийин бўлди. Мен ҳатто бир марта тиббиёт пунктида унинг жароҳатларини боғлаб қўйдим, чунки шифокор буни қилишни хоҳламади. Унинг ўзи буни қила олмасди ва мен ёрдам беришимга тўғри келди. Ўшанда у жуда ҳолсиз эди ва деярли ҳаракатлана олмасди."

Улар шафқатсиз режим ва бўтқа, нон ва картошкадан иборат камтарона рационни, шунингдек, югуришга ёки оғриқли ҳолатларни ушлаб туришга мажбурлашни ўз ичига олган ҳар кунлик калтаклаш ва таҳқирлаш тартибини тасвирлашди.

"У ерда ити бор назоратчи бор, у итини қўйиб юборади ва у сизни кетгангизга, тирсагингизга ёки оёғингизга ташланади. Кейин бу жароҳатлар жуда ёмон йиринглайди", деди Шишко.

Хилиукнинг айтишича, Пакинога ўтказилгандан сўнг, Хаббарднинг аҳволини Халқаро Қизил Хоч вакиллари гуруҳидан яшириш учун у тезда яширилган.

"Кўп молиялаштириладиган халқаро инсонпарварлик ташкилоти яхшироқ ишлаши мумкин эди, демоқчиман. Улар фақат ўзларига кўрсатилган нарсани кўришди ва бундан мамнун бўлишди", деди у.

Халқаро Қизил Хоч қўмитаси ўз баёнотида "ХҚҚҚга кириш ҳуқуқи берилган ҳар қандай вазиятда, биз ҳар бир шахсни кўришни ва улар ушлаб турилган шароитларни баҳолашни сўраймиз. Биз низо томонлари билан ушбу масала бўйича муҳокамаларни давом эттирамиз", деб билдирди.

Хилиукнинг айтишича, Хаббард 2024 йилда қамоқхонадан йўқолган ва у озод қилинган бўлса керак деб ўйлаган. Хилиукнинг ўзи 2025 йилнинг август ойида маҳбуслар алмашинуви орқали Украинага қайтарилган.

У уларга бўлган муносабатни совет доҳийси Иосиф Сталин режими билан солиштирди.

"Россия асирлиги — бу қийноқ машинаси. Сизни ушлаган илк сониядан бошлаб, улар сизни бостириш, қўрқитиш учун ҳамма нарсани қилишади. Бу руҳийдан тортиб жисмонийгача бўлган барча кўринишлардаги қийноқдир. Калтаклаш, очлик, совуқ, ҳар қандай ахборотнинг йўқлиги, ҳатто бошқа маҳбуслар билан мулоқот қилиш имкониятининг йўқлиги".

Хилиук Хаббарднинг ниҳоят озод қилингани ва АҚШга кетаётганини кўриб хурсанд бўлганини айтди.

"Даҳшатли асирликда бўлиш қандай эканини тушунаман. Бунинг устига, бу унга тегишли уруш эмас эди. У нотўғри жойда ва нотўғри вақтда бўлиб қолди", деди у.

Броқ у бу вақтни "Конгрессга сайловларда овоз йўқотаётган АҚШ президентининг уятли PR'и" деб атади.

Шишко уларнинг қийноқчилари бир кун келиб адолат олдида жавоб беришига умид қилишини айтди.

"Ёвузлик жазоланиши керак ва шундай бўлади ҳам. Мен бунга умид қиламан".

Хаббард 2024 йилда Украина шарқидаги мудофаа бўлинмасида хизмат қилганликда айбланиб, ахлоқ тузатиш колониясида деярли етти йилга ҳукм қилинган эди.