Ўзбекистоннинг Гонконгга экспорти 20 баробар ўсди. Қандай қилиб?
Гонконг Туркияни ортда қолдириб, Ўзбекистон учун олтинчи йирик савдо бозорига айланди. Биринчи яримьилликда бу йўналишдаги ўзбек экспорти тахминан 20 баробарга — 543,1 млн долларгача ўсди. Энг йирик етказиб берувчилар орасида заргарлик компаниялари устунлик қилмоқда.
Ўзбекистоннинг Гонконгга экспорти 2026-йилнинг январ-июн ойларида мисли кўрилмаган даражада, қарийб 20 баробарга ошиб, 26,8 миллион доллардан 543,1 миллион долларга етди. Бу ҳақда Миллий статистика қўмитаси маълумотлари “Газета” томонидан таҳлил қилинганида маълум бўлди.
Айниқса, баҳор ойларида етказиб бериш ҳажми кескин кўтарилди. Апрел ойида экспорт 110,3 миллион долларни ташкил этиб, ўтган йилги 6,1 миллион долларга нисбатан қарийб 18 баробар ўсишни кўрсатди. Май ойида бу кўрсаткич апрелга нисбатан 33,9 фоизга ошиб, 147,7 миллион долларга етди, бу 2025-йилнинг май ойига нисбатан қарийб 27 баробар кўпдир. Июн ойида эса янги ойлик рекорд – 157,9 миллион доллар қайд этилди, бу май ойидаги даражадан 6,9 фоизга, ўтган йилнинг июн ойидаги кўрсаткичдан эса 23 баробар кўпдир.
Фақатгина апрел-июн ойларида Гонконгга экспорт ҳажми қарийб 416 миллион долларни ташкил этди, бу биринчи яримьилликдаги умумий етказиб беришнинг 76 фоиздан ортиғини ташкил этади.
Шу билан бирга, Гонконгдан импорт ҳажми қарийб 51,6 миллион долларни ташкил қилди. Бир йил аввал экспорт 26,8 миллион доллар, импорт эса 45,2 миллион доллар бўлган. Натижада, савдо баланси бир йил ичида минус 18,4 миллион доллардан Ўзбекистон фойдасига плюс 491,5 миллион долларгача ўзгарди.
Бу ўсиш натижасида Гонконг Ўзбекистоннинг олтинчи йирик экспорт йўналишига айланди ва 3,4 фоиз улуш билан Туркияни ортда қолдирди. Мамлакатнинг умумий экспортининг 3,4 фоизи Гонконг ҳиссасига тўғри келди. Томонлар ўртасидаги умумий товар айирбошлаш ҳажми саккиз баробардан кўпроққа – 72 миллион доллардан 594,7 миллион долларгача ўсди.
Кескин ўсиш Ўзбекистондан заргарлик маҳсулотлари экспортининг ортиши ва Гонконг билан олтин савдоси соҳасидаги ҳамкорликнинг фаоллашиши билан боғлиқ.
Маркет Инсиде халқаро савдо таъминотлари базасида Ўзбекистондан Гонконгга заргарлик буюмлари ва қимматбаҳо металлардан ясалган буюмлар (ТИФ ТН коди 7113190000) экспорт қилингани ҳақида маълумотлар мавжуд. Ушбу платформа маълумотлари тижорат характерига эга бўлиб, расмий ташқи савдо статистикасини тўлиқ акс эттирмайди.
Маркет Инсиде маълумотларига кўра, Ўзбекистондан Гонконгга товар етказиб берувчи энг йирик компания “Лухурй Диамонд” ҳисобланади. Унинг ҳиссасига етказиб бериш ҳажмининг 30,16 фоизи ёки қарийб 83,4 миллион доллар тўғри келади. Ушбу компания 2024-йил июн ойида Тошкентда рўйхатдан ўтган бўлиб, устав фонди 306,5 миллиард сўмни ташкил этади. Ягона таъсисчиси – Содиқов Сарвар Самигжон ўғли. иҲамкор маълумотларига кўра, компания соҳада даромад бўйича биринчи, Тошкент шаҳрида 15-ўринни, Ўзбекистон бўйича эса 23-ўринни эгаллайди.
Иккинчи ўринда 22,62 фоиз улуш ва 62,5 миллион доллар экспорт ҳажми билан “Голдвиш” (ёки “Восиқ Дода”), учинчи ўринда эса “Фатиҳ Жевеллерй” – 13,41 фоиз ёки 37,1 миллион доллар билан жойлашган.
Кейинги ўринларда қуйидагилар қайд этилган:
* “Бронзепеак Энтерприсес” (6,2 миллион доллар)
* “Термез Голд Продустион” (6 миллион доллар)
* “Герм Голд” (4,5 миллион доллар)
Маркет Инсиде кўрсатган Гонконгга етказиб бериш ҳажмининг қарийб 66 фоизи фақат учта етакчи компания – “Лухурй Диамонд”, “Голдвиш” ва “Фатиҳ Жевеллерй” ҳиссасига тўғри келади.
Шу билан бирга, биринчи яримьилликда Ўзбекистондан заргарлик буюмларининг умумий экспорти ҳам кескин ошди. Инвестициялар, саноат ва савдо вазирлиги маълумотларига кўра, январ-июн ойларида заргарлик буюмлари экспорти 685 миллион долларни ташкил этди, бу ўтган йилнинг мос давридагига нисбатан 2,8 баробар кўпдир.
Савдодаги кескин ўсиш Ўзбекистон ва Гонконг ўртасидаги алоқаларнинг фаоллашуви фонида юз берди. 4-июн куни Гонконг махсус маъмурий ҳудуди маъмурияти раҳбари Жон Ли Качхиу Гонконг ва Хитой компаниялари вакилларидан иборат делегация бощилигида Тошкентга келди.
Ташриф чоғида у Ўзбекистон президентининг стратегик ривожланиш масалалари бўйича маслаҳатчиси Сардор Умурзаков ва бош вазир Абдулла Арипов билан учрашди. Томонлар Ўзбекистон ва Гонконг ўртасида савдо, инвестиция ва бошқа соҳалардаги ҳамкорликни кенгайтириш масалаларини муҳокама қилди.
Ўша куни Жон Ли президент Шавкат Мирзиёев билан ҳам музокаралар ўтказди. Гонконг маъмурияти раҳбари алоҳида равишда олтин савдоси соҳасида ҳамкорликни кенгайтиришни таклиф қилди.
Унинг сўзларига кўра, Гонконг халқаро олтин савдо марказини, жумладан, жисмоний металлни сақлаш, клиринг қилиш ва етказиб бериш инфратузилмасини шакллантирмоқда. Ўзбекистон эса, ўз навбатида, улкан олтин захиралари ва ишлаб чиқариш ҳажмларига эга.
“Ўзбекистон катта ҳажмда олтин қазиб олаётгани ва йирик олтин захираларига эга эканини, Гонконг эса олтин савдоси бозорини жадал ривожлантираётганини ҳисобга олиб, мен олтин савдоси соҳасида ҳамкорлик қилишни ҳам таклиф этган бўлардим”, – деганди Жон Ли Тошкентда журналистларга.
У бундай ҳамкорлик икки молия маркази учун ўзаро манфаатли бўлиши мумкинлигини таъкидлаган.
Ўзбекистон ва Гонконг олтин савдоси ва молиявий ҳамкорликдан ташқари, капитал бозорлари, активларни бошқариш, яшил ва барқарор молиялаштириш, финтех ва профессионал молиявий хизматлар соҳаларида ҳам ўзаро алоқаларни ривожлантириш ниятида.
Бошқа истиқболли йўналишлар қаторида Жон Ли тоғ-кон саноати, инфратузилма лойиҳалари, логистика ва темирйўллар, юк ташиш, ИТ ва технологик ҳамкорлик, шунингдек, таълим ва инсон капиталини ривожлантиришни ҳам санаб ўтган. Тошкент ва Гонконг фонд биржалари ўртасидаги ҳамкорлик ҳамда таълим алмашинувларини кенгайтириш масалалари алоҳида муҳокама қилинмоқда.
Жон Ли делегациясининг Қозоғистон ва Ўзбекистонга сафари давомида томонлар қиймати 1,65 миллиард доллардан ортиқ бўлган жами 96 та келишув ва меморандумларни имзолаган. Улар савдо, сармоя, молия, технологиялар, авиация ва бошқа йўналишларни қамраб олган.
Расмийлар, шунингдек, икки тарафлама солиққа тортишнинг олдини олиш ва инвестицияларни ўзаро ҳимоя қилиш бўйича келишувлар, Ўзбекистон билан эса божхона тартиб-таомилларини соддалаштириш бўйича ҳамкорликни муҳокама қилишни бошлашга келишиб олган.
Эслатиб ўтамиз, президентнинг 2025-йил 26-июндаги қарори билан Ўзбекистондан заргарлик буюмлари экспортини 300 миллион долларга етказиш режалаштирилган. Соҳа учун бутловчи қисмлар 2028-йил 1-июлгача божхона тўловларидан озод қилинган. Қимматбаҳо металлар соҳасидаги қоидабузарликлар ҳақида Солиқ иловаси орқали хабар берган фойдаланувчилар жарима суммасининг 50 фоизини олишлари мумкин бўлади.