Ўзбекистонда икки йил: Ўзгаришлар, одамлар ва имкониятлар ҳақида мулоҳазалар. Акико Фужии мақоласи.
Ўзбекистоннинг энг катта имконияти унинг халқида ва ҳар бир кишининг мамлакатда давом этаётган ўзгаришларга ҳисса қўшиш ва унинг самараларидан баҳраманд бўлиш қобилиятида. БМТ Тараққиёт Дастурининг доимий вакили Акико Фужии мамлакатдаги икки йил ҳақидаги мулоҳазаларини янги рукнда баҳам кўрмоқда.
О'збекистонда икки йил: О'згаришлар, одамлар ва имкониятлар ҳақида мулоҳазалар. Акико Фужии мақоласи
Акико Фужии, БМТ Тараққиёт Дастурининг О'збекистондаги доимий вакили
Икки йил олдин, июл ойида О'збекистонга келганимда о'рганган биринчи со'зларимдан бири "чилла" эди, бу йилнинг энг иссиқ 40 кунининг номи. Мамлакатдаги ҳамма сингари, мен ҳам бу йил чила расман тугаганидан жуда хурсанд бо'лдим. БМТ Тараққиёт Дастурининг О'збекистондаги ваколатхонасида биз бу байрамни иложи борича мавсумий тарзда нишонладик: қовунлар билан. Улар бу ерда ҳар доим мазали, лекин бу сафар уларнинг ширинлиги айниқса эсда қоларли эди. Эҳтимол, қовун г'айриоддий иссиқ июл ойининг охирида келгани учундир - бу ойни О'згидромет одатдагидан анча иссиқ деб та'рифлаган. Тошкентда ҳарорат 44,3 даража Селсийга етди, бу деярли барча даврлардаги энг юқори ко'рсаткичга яқинлашди.
Ва бу мени биринчи фикримга олиб келади: иқлим о'згариши.
Бу барчамизга та'сир қилади, аммо унинг та'сири ҳамма жойда бир хил даражада сезилмайди. Иқлими қург'оқчил ва чо'л ландшафтлари мамлакатнинг катта қисмини эгаллаган О'збекистонда ерларнинг 25% дан ортиг'и аллақачон деградацияга учраган ва деярли 45% чо'лланиш хавфи остида. Бу ерда иқлим о'згариши мавҳум тушунча эмас, балки кундалик ҳаётнинг бир қисмидир. Бу, айниқса, мамлакат сув ресурсларининг 80% чет элдан келишини ҳисобга олсак, жуда муҳимдир. Яқинда қабул қилинган Сув кодекси ва сув ресурслари ислоҳотлари то'г'ри ё'налишдаги қадамдир. Бироқ, иқлим о'згаришига чидамлиликни ошириш барча даражаларда - келажак учун муҳим бо'лган минтақавий ҳамкорликдан тортиб, ҳар бир алоҳида жамоада сувдан эҳтиёткорлик билан фойдаланишгача са'й-ҳаракатларни талаб қилади.
БМТТД мамлакатнинг бу соҳадаги са'й-ҳаракатларини, айниқса Орол денгизи минтақаси каби заиф минтақаларда фаол қо'ллаб-қувватлаётганидан мамнунман.
Биз атроф-муҳит саломатлиги, муносиб бандлик ва самарали маҳаллий бошқарув бир-бири билан чамбарчас бог'лиқ ва биргаликда одамлар ҳаётини яхшилашга ҳисса қо'шишини тушунишга асосланган интеграциялашган портфел ёндашувини жорий қила бошладик. Минтақаларга ташрифларим давомида мен сувни тежашнинг янги ёндашувларини кашф этаётган ва балиқчилик ва қишлоқ хо'жалигида иш о'ринларини яратаётган ко'плаб аёллар ва эркаклар билан учрашдим. Ҳозир ушбу ечимларни кенгайтириш вақти келди.
Бугун қабул қилинаётган қарорлар, оқибатларни ким — Ўзбекистоннинг ёш ва ўсиб бораётган аҳолиси — кўриб чиқаётганимизда янада муҳимроқ аҳамиятга эга бўлади.
Мен бу мамлакатга биринчи марта келганимда, ёшларнинг ғайратидан ҳайратда қолдим.
Йиллар давомида ёшлар кучининг бу туйғуси янада кучайди. Бу йил Ўзбекистон аҳолини рўйхатга олиш орқали маълумотларни тўплашда муҳим қадам ташлади.
Вайдо бўлаётган демографик манзара ҳам имкониятлар кўламини, ҳам у билан боғлиқ масъулиятни очиб беради: мамлакат аҳолиси 39 миллиондан ошди ва энди 5 ёшгача бўлган болалар энг катта ёш гуруҳини ташкил қилади.
Ўзбекистоннинг ФИФА Жаҳон чемпионатида биринчи марта иштирок этиши ҳам мени ушбу ёшлик энергиясининг яна бир ёрқин намоёни сифатида таассурот қолдирди. Аммо бу ёш аҳолининг салоҳияти рақамлардан анча устундир. Демографик дивиденд ўз-ўзидан пайдо бўлмайди. Инсон капиталини ривожлантириш истеъдодларни очиб беришни ва энг муҳими, унинг мамлакатда қолиши ва гуллаб-яшнаши учун шароит яратишни талаб қилади.
Бу таълим сифати, кўникмаларни ривожлантириш ва ўқитиш, соғлиқни сақлаш, инфратузилмадан фойдаланиш, давлат хизматлари ва адолатни ўз ичига олади. Бу О'збекистоннинг демографик салоҳияти унинг келажакдаги фаровонлиги учун пойдевор бо'ла оладими ёки ё'қлигини белгилайди.
Шу билан бирга, нафақат аҳоли сони о'згармоқда, балки одамларнинг турмуш тарзи ҳам о'згармоқда.
О'збекистон аҳолисининг аксарияти - 54,5% биринчи марта шаҳарларда яшайди.
Шаҳарлашув яна бир чуқур о'згариш - кундалик ҳаётнинг тобора ортиб бораётган рақамлаштирилиши билан бирга содир бо'лмоқда. Мен ёшларнинг сун'ий интеллект ёрдамида яратилган замонавий рақамли ма'лумотлар ва контентга мисли ко'рилмаган кириш имкониятига эга бо'лаётганини, шаҳар ҳаракатчанлиги ва мустақиллигининг янги тажрибаларини орттираётганини ва кенгроқ иқтисодий имкониятларга эга бо'лаётганини ко'рмоқдаман.
Бу о'згаришлар улкан имкониятларни очади. Шу билан бирга, ҳар бир о'згариш янги саволларни туг'диради. Турмуш тарзи тобора шаҳар ва рақамли бо'либ бораётган бир шароитда, маҳаллада ёрқин ифодаланган о'заро г'амхо'рлик ва ҳамжамиятнинг кучли ан'анасини қандай сақлаб қолишимиз мумкин? Ва рақамли имкониятларнинг кенгайиши одамларни янги хавф шаклларига дучор қилмасдан уларга куч беришини қандай та'минлашимиз мумкин?
Онлайн зо'равонлик ва рақамли молиявий жиноятчилик, айниқса заиф гуруҳлар учун хавфлар, технологик тараққиёт нима учун та'лим, хабардорликни ошириш ва самарали олдини олиш тизимлари билан бирга бо'лиши кераклигини ко'рсатади.
Ушбу муаммоларни биргаликда ҳал қилиш учун ҳамкорлар билан самарали ҳамкорлик қилаётганимиздан мамнунман.
Мен учун бу О'збекистонда содир бо'лаётган о'згаришларнинг энг қизиқарли жиҳатларидан биридир: иқтисодий ва технологик о'згаришлар одамларнинг яшаш, ишлаш ва бир-бирига г'амхо'рлик қилиш тарзини о'згартирмоқда. Бу, айниқса, аёллар учун имкониятларнинг кенгайишида яққол ко'риниб турибди.
Со'нгги икки йил ичида мен жамоат ҳаётининг барча соҳаларида аёллар ва эркаклар учун тенг имкониятларни та'минлашга қаратилган муҳим сиёсий мажбуриятнинг гувоҳи бо'лдим. Со'нгги бир неча йил ичида аёл тадбиркорлар сони етти баравар ошди.
Бироқ, имкониятлар яратиш вазифанинг фақат бир қисмидир. Аёллар ушбу хизматлардан қанчалик то'лиқ фойдаланишлари ҳам уйда нима бо'лишига бог'лиқ.
О'ртача ҳисобда, аёллар ҳафтасига 46,92 соатни бепул болаларни парвариш қилишга сарфлашади, бу уларнинг касбий о'сиши ва иқтисодий иштирокига та'сир қилади.
Ва бу ерда мен яна О'збекистоннинг ёш аҳолисига қайтаман. Демографик дивиденддан фойдаланиш имконияти чекланган ва унинг муваффақияти нафақат ёшларни келажакдаги меҳнат бозорига тайёрлашга, балки болалар ва қарияларга юқори сифатли г'амхо'рлик қилишга ҳам бог'лиқ. Бу муҳим иш адолатли тақсимланиши ва фаол давлат ва хусусий қо'ллаб-қувватлаш тизимлари томонидан қо'ллаб-қувватланиши керак. Фақат адолатли, юқори сифатли ва барқарор парвариш тизими аёллар ва эркакларга о'зларининг то'лиқ иқтисодий салоҳиятини ро'ёбга чиқариш имконини беради. Шундай қилиб, кенг қамровли парвариш тизимига инвестиция киритиш инсон капиталига, аёлларнинг иқтисодий иштирокига ва охир-оқибат О'збекистоннинг келажакдаги фаровонлигига инвестиция қилишдир.
Иқлим о'згаришига чидамлилик, ёш аҳоли, тез о'згариб бораётган шаҳарлар, рақамли трансформация, аёлларнинг иқтисодий иштироки ва парвариш тизими бир қарашда бутунлай бошқа мавзулардек туюлиши мумкин. Аммо О'збекистонда икки йилдан со'нг, мен уларни тобора ко'проқ битта ҳикоянинг бир қисми сифатида ко'раман - тез о'згариб бораётган ва кейинги авлод учун мавжуд имкониятларни шакллантирадиган қарорлар қабул қилаётган мамлакат ҳикояси.
Икки йил мамлакатни то'лиқ тушуниш учун етарли бо'лмаслиги мумкин, аммо бу, албатта, унинг энергияси ва амбицияларидан илҳомланиш учун етарли вақт.
О'збекистон бо'йлаб лойиҳа майдонларимизга ташрифларим давомида мен сувни тежайдиган технологиялар билан тажриба о'тказаётган фермерлар, о'з бизнесларини ривожлантираётган аёллар, янги имкониятлардан фойдаланаётган ёшлар ва ҳаётларини яхшилаш учун бирлашаётган жамоалар билан учрашдим. Бу учрашувлар мени О'збекистоннинг энг катта имконияти унинг халқида ва ҳар бир кишининг мамлакатда содир бо'лаётган о'згаришларга ҳисса қо'шиш ва унинг самарасини олиш қобилиятида эканлигига ишонтирди.
Мен О'збекистонни мустақиллигининг 35 йиллиги билан чин дилдан табриклайман ва бу махсус лаҳзани О'збекистон халқи билан баҳам ко'риш мен учун катта шарафдир. Мамлакат ноёб ривожланиш имкониятларига дуч келаётган бир пайтда О'збекистонда БМТ Тараққиёт Дастури билан ҳамкорлик қилаётганимдан чин дилдан хурсандман.