Ўзбекистон ва Марказий Осиёда чарм-поябзал саноати 2026 йилнинг И ярим йиллигида
Иқтисодий тадқиқотлар ва ислоҳотлар маркази 2026 йилнинг И ярим йиллигида Марказий Осиё мамлакатлари чарм-поябзал саноатининг ривожланиш динамикасига бағишланган инфографика тайёрлади.
**Ўзбекистон ва Марказий Осиё чарм-поябзал саноати: 2026 йилнинг биринчи ярим йиллиги таҳлили**
2026 йилнинг биринчи ярмида чарм-поябзал саноати ташқи бозорлардаги ўзгарувчанлик ва кучайган глобал рақобат шароитида ривожланди. Бундай вазиятда ишлаб чиқариш ҳажмини ошириш, хомашёни чуқур қайта ишлаш ва экспорт йўналишларини кенгайтириш тармоқ барқарорлигининг асосий омилларига айланди. Ўз хомашё базаси ва ривожланиш салоҳиятига эга Марказий Осиё мамлакатлари учун бу айниқса муҳимдир. Ушбу таҳлил Марказий Осиёнинг тўртта давлатидаги вазиятни кўриб чиқади, Туркманистон бўйича маълумотлар очиқ манбаларда мавжуд эмас.
**Ўзбекистонда чарм-поябзал саноати**
2026 йилнинг биринчи ярмида Ўзбекистонда чарм, чарм буюмлари ва поябзал ишлаб чиқаришда юқори ўсиш суръатлари кузатилди. Ишлаб чиқариш ҳажми 2,8 триллион сўмга (227 миллион доллар) етиб, 2025 йилнинг шу даврига нисбатан 16,9%га ўсди. Таққослаш учун, бир йил аввал бу кўрсаткич 4,8%ни ташкил этган эди.
Шу билан бирга, ярим йиллик давомида ўсиш суръатлари бироз секинлашгани қайд этилди. Хусусан, тўрт ой якунлари бўйича ишлаб чиқариш ўсиши 39,4%ни, беш ойда эса 44,3%ни ташкил этган.
Ташқи савдо динамикаси эса бир хил бўлмади. 2026 йил январ-июн ойларида чарм-поябзал саноати маҳсулотлари экспорти (ТИФ ТНнинг 41-43 ва 64-гуруҳлари бўйича) 31,5 миллион долларни ташкил этиб, 6,1%га қисқарди. Шу билан бирга, поябзал экспорти сезиларли даражада ўсди – 1,7 баробарга, яъни 2025 йилнинг биринчи ярмидаги 7,4 миллион доллардан 12,4 миллион долларга етди.
Натижада, поябзалнинг чарм-поябзал маҳсулотлари умумий экспортидаги улуши 22%дан 39%га ошди. Бу шуни англатадики, тармоқ экспортининг умумий ҳажми қисқарганига қарамай, унинг таркиби юқори қайта ишлаш даражасига эга тайёр маҳсулотлар фойдасига яхшиланди.
Ишлаб чиқаришнинг ўсиши ва экспортнинг 6,1%га қисқариши ўртасидаги фарқ ишлаб чиқариш ҳажмининг кенгайиши кўп жиҳатдан ички бозорга йўналтирилганини кўрсатади. Импорт статистикаси ҳам буни тасдиқлайди: чарм-поябзал маҳсулотлари импорти 3%га қисқариб, 33 миллион долларни ташкил этди.
**Марказий Осиё мамлакатларида чарм-поябзал саноати**
2026 йилнинг биринчи ярмида минтақада ишлаб чиқаришнинг энг юқори ўсиш суръатлари Қозоғистонда қайд этилди. Чарм, чарм буюмлари ва поябзал ишлаб чиқариш ҳажми 30,1%га ўсди. Таққослаш учун, 2025 йилнинг биринчи ярмида ишлаб чиқариш 11,4%га қисқарган эди. Шу тариқа, Қозоғистонда пасайишдан ишлаб чиқаришнинг фаол тикланишига ўтиш кузатилди.
Шу билан бирга, ташқи талаб анча секин ўсди. Январ-май ойларида чарм-поябзал маҳсулотлари экспорти атиги 1,3%га ошиб, 26 миллион долларни ташкил этди. Поябзал экспорти 10,6%га ўсиб, 17 миллион долларга етди. Унинг ҳиссасига жами экспортнинг қарийб учдан икки қисми тўғри келади.
Қозоғистонда чарм-поябзал маҳсулотлари импорти 2026 йилнинг беш ойида 33%га қисқариб, 154 миллион долларни, жумладан, поябзал импорти 25%га камайиб, 100 миллион долларни ташкил этди.
Қирғизистонда вазият анча суст бўлди. Биринчи ярмида ишлаб чиқариш 12,4%га қисқарди. Ишлаб чиқаришдаги пасайиш экспортнинг камайиши билан бирга кечди. Январ-май ойларида маҳсулот етказиб бериш 25,8%га қисқариб, 8,7 миллион долларни ташкил этди. Бевосита поябзал экспорти эса қарийб икки баробар – 50,2%га камайиб, 3,7 миллион долларга тушди.
Чарм-поябзал маҳсулотлари импорти ҳам ўтган йилга нисбатан сезиларли даражада – 65%га қисқариб, 35 миллион долларни ташкил этди. Бундай кескин ўзгаришлар Қирғизистон орқали ўтадиган транзит ва реекспорт оқимларидаги ўзгаришлар билан боғлиқ бўлиши мумкин.
Тожикистонда ҳам ишлаб чиқариш динамикаси салбий бўлди. Январ-июн ойларида ишлаб чиқариш ўтган йилнинг мос даврига нисбатан 28,1%га қисқарди.
Умуман, минтақадаги вазият бир хил эмас. Ўзбекистон ва Қозоғистон чарм-поябзал маҳсулотлари ишлаб чиқаришни оширмоқда, Қирғизистон ва Тожикистонда эса пасайиш кузатилмоқда. Шу билан бирга, Ўзбекистон тайёр поябзал экспортининг энг юқори ўсиш суръатлари билан ажралиб турибди.
**Ташқи бозорлардаги вазият**
2026 йилнинг биринчи ярмида жаҳон чарм-поябзал саноати юқори рақобат, айрим бозорларда талабнинг чекланганлиги ва йирик ишлаб чиқарувчи мамлакатларда турлича динамика шароитида ривожланди.
Дунёдаги энг йирик поябзал ишлаб чиқарувчи ва экспортчи мамлакат – Хитойда ташқи етказиб бериш ҳажми қисқарди. Чарм-поябзал маҳсулотлари экспорти 5,2%га камайиб, 40 миллиард долларни ташкил этди. Поябзал экспорти эса 7,3%га қисқариб, 22 миллиард долларга тушди.
Ветнам, аксинча, ишлаб чиқаришни оширишда давом этди. Январ-июн ойларида чарм ва поябзал маҳсулотлари ишлаб чиқариш қарийб 4%га ўсди.
Туркияда чарм-поябзал саноатида мураккаб вазият сақланиб қолди. Май ойида ушбу тармоқда ишлаб чиқариш 2025 йил майига нисбатан қарийб 6%га паст бўлди. Январ-июн ойларида маҳсулот экспорти 8%га қисқариб, 829 миллион долларни ташкил этди. Поябзал экспорти янада кўпроқ – 13,2%га камайиб, 462 миллион долларга тушди.
Россияда ўтган йилдаги суст динамикадан сўнг 2026 йилнинг биринчи ярмида ишлаб чиқариш босқичма-босқич тиклана бошлади. Ярим йил якунларига кўра, чарм-поябзал саноати маҳсулотлари ишлаб чиқариш ҳажми амалда ўтган йил даражасида сақланиб, ўсиш 0,4%ни ташкил этди. Июн ойига келиб эса динамика сезиларли яхшиланди.
Шу тариқа, йирик ишлаб чиқарувчилар орасида кўриб чиқилаётган даврда энг барқарор ижобий ишлаб чиқариш динамикасини Ветнам сақлаб қолди, Хитой ва Туркияда эса экспорт етказиб бериш ҳажми қисқарди. Бундан ташқари, Хитойнинг Марказий Осиёга экспорти 20%га камайиб, 1,5 миллиард долларни, Туркиянинг етказиб бериш ҳажми эса 4%га қисқариб, 50 миллион долларни ташкил этди.
Йирик экспортчилар динамикасининг заифлашиши назарий жиҳатдан Марказий Осиё ишлаб чиқарувчилари учун минтақавий бозорда қўшимча имкониятлар яратади. Бироқ ишлаб чиқариш ва экспорт кўламлари ўртасидаги фарқ ҳозирча сезиларли бўлиб қолмоқда.
**Хулоса**
2026 йилнинг биринчи ярмида минтақада энг юқори ишлаб чиқариш кўрсаткичлари Қозоғистон ва Ўзбекистонда қайд этилди. Қирғизистон ва Тожикистонда, аксинча, пасайиш кузатилди. Шу билан бирга, Ўзбекистон поябзал экспортининг юқори ўсиш суръатлари билан ажралиб турибди. Бу мамлакатнинг Марказий Осиё чарм-поябзал саноати марказларидан бири сифатидаги мавқеини мустаҳкамлаш учун имконият яратади.
Биринчи ярим йиллик натижалари Ўзбекистон ва минтақада чарм-поябзал саноатининг кейинги ривожланиши кўп жиҳатдан хомашё ва оралиқ маҳсулотлар ишлаб чиқаришдан тўлиқ қўшилган қиймат занжирларини шакллантириш ҳамда рақобатбардош тайёр поябзал ишлаб чиқаришни кенгайтиришга ўтиш қобилиятига боғлиқ бўлишини кўрсатади.
Умуман, ўз чорвачилик ва хомашё базасига эга Марказий Осиё мамлакатлари учун чарм ва поябзал ишлаб чиқаришни изчил ривожлантириш минтақа ичида тўлиқ ишлаб чиқариш занжирларини шакллантириш, тайёр маҳсулот импортига қарамликни камайтириш ва миллий ишлаб чиқарувчиларнинг ташқи бозорлардаги рақобатбардошлигини ошириш имконини беради.