Инфографика: Марказий Осиё иқтисодиётининг 2026 йил И ярим йиллигидаги ривожланиши

Инфографика: Марказий Осиё иқтисодиётининг 2026 йил И ярим йиллигидаги ривожланиши

2026 йилнинг биринчи ярмида Марказий Осиё иқтисодиёти Евроосиёнинг бошқа кўплаб ҳудудларига нисбатан юқори ўсиш суръатларини кўрсатди. Минтақанинг барча беш давлатида ялпи ички маҳсулот (ЯИМ) ижобий ўсишда давом этди. Бироқ, иқтисодий ўсиш манбалари мамлакатлар бўйича сезиларли даражада фарқ қилди. Баъзи давлатларда ўсиш қурилиш ва инвестиция фаоллигининг кучайиши ҳисобига таъминланган бўлса, бошқаларида хизматлар соҳаси ва ички савдонинг кенгайиши, шунингдек, саноат таркибидаги ўзгаришлар асосий омил бўлди.

**Мамлакатлар иқтисодиёти ривожланишининг асосий тенденсиялари**

**Қозоғистон**

2026 йил январ-июн ойларида Қозоғистон иқтисодиёти 4,1%га ўсди, бу ўтган йилнинг шу давридаги 6,2%га нисбатан пасайишни кўрсатади. Ўсиш суръатларининг секинлашишига асосан қазиб олиш саноати таъсир кўрсатди, унда ишлаб чиқариш ҳажми 4,0%га қисқарди (2025 йилнинг И ярим йиллигида 8,4% ўсган эди). Натижада, саноатдаги умумий ўсиш 6,5%дан 3,5%га тушди.

Саноат ўсишининг асосий ҳаракатлантирувчи кучи қайта ишлаш саноати бўлди, унда ишлаб чиқариш ўсиши 5,5%дан 9,8%га тезлашди. Бу хомашё сегментидаги пасайишни қисман қоплаб, хомашёга боғлиқ бўлмаган ишлаб чиқариш базасининг кенгайиб бораётганини кўрсатади.

Қурилиш соҳасида юқори ўсиш суръатлари сақланиб қолди – 15,2% (ўтган йили 18,4%). Қишлоқ хўжалигида эса ўсиш 3,3%дан 4,4%га тезлашди.

Инвестициялар ҳажми 9,6%га ошди, аммо ўсиш суръати 2025 йилнинг И ярим йиллигидаги 19,3%га нисбатан қарийб икки баробар паст бўлди. Иқтисодиётни кредитлаш суръати ҳам 22%дан 17%га секинлашди.

Истеъмол талаби ўсишда давом этди, бироқ нисбатан мўътадил суръатларда. Чакана савдо айланмаси 3,8%га ошди (ўтган йили 6,6%). Улгуржи савдода ҳам ўсиш 9,2%дан 6,6%га секинлашди.

Жорий йилда инфляция суръати пасайди. Июн ойида йил бошидан буён нархлар ўсиши 5,1%ни ташкил этди, бир йил аввал эса 7,0% бўлган. Шунга қарамай, инфляция даражаси ҳали ҳам нисбатан юқори бўлиб қолмоқда.

2026 йилда ташқи савдо айланмаси ўтган йилги пасайишдан сўнг тикланмоқда. Январ-май ойларида ташқи савдо ҳажми 4,3%га ўсиб, 56,3 млрд долларга етди. Экспорт 1,6%га, импорт эса 7,7%га ошди. Таққослаш учун, 2025 йилнинг шу даврида ташқи савдо айланмаси 4,5%га, экспорт 9,2%га қисқарган, импорт эса 2,2%га ўсган эди. Шундай қилиб, ташқи савдо яна ўсиш траекториясига қайтди, бироқ жорий йилда унинг асосий манбаи импорт бўлди.

**Қирғизистон**

Қирғизистон иқтисодиёти юқори ўсиш суръатларини сақлаб қолмоқда. 2026 йилнинг И ярим йиллигида ЯИМ 11,9%га ўсди, 2025 йилнинг шу даврида эса ўсиш 11,3%ни ташкил этган эди.

Ўсишнинг асосий манбаи инвестиция ва қурилиш фаоллигининг кескин жадаллашиши бўлди. Инвестициялар ҳажми ўтган йилги 33,9%га нисбатан 64,3%га ошди, қурилишда эса ўсиш 33,1%дан 69,6%га тезлашди. Иқтисодиётни кредитлаш ҳам юқори суръатларда кенгаймоқда – 2026 йил июн ойи якунларига кўра, ўсиш 45%ни ташкил этди. Бу капитал қўйилмалар ҳажми сезиларли даражада ошганини кўрсатади.

Саноат 12,7%га ўсиб, ўтган йилги 12,5%га яқин суръатни сақлаб қолди. Тармоқ ичида қайта ишлаш саноати ўсиши 12,7%дан 15,1%га, қазиб олиш саноати эса 10,4%дан 12,8%га тезлашди. Қишлоқ хўжалигида ҳам ижобий динамика кучайиб, ўсиш 1,9%дан 4,3%га етди. Шу тариқа, юқори иқтисодий ўсиш тармоқлар кесимида янада кенгроқ қамров касб этди.

Хизматлар ва истеъмол секторида эса маълум даражада секинлашув кузатилди. Чакана савдо ўсиши 10,1%дан 13,5%га тезлашганига қарамай, улгуржи савдо ўтган йилги 2,1%лик ўсишдан сўнг 1,9%га қисқарди. Савдо соҳасининг умумий ўсиши эса 21,3%дан 5,0%га пасайди. Хизматлар соҳасида ҳам ўсиш суръати 10,1%дан 5,3%га секинлашди. Бу иқтисодий фаолликнинг асосий қисми инвестиция ва ишлаб чиқариш сегментларида жамланаётганини кўрсатади.

Юқори иқтисодий фаоллик шароитида истеъмол инфляцияси ҳам тезлашмоқда. Йил бошидан буён нархлар 5,5%га ошди, 2025 йил июн ҳолатига эса бу кўрсаткич 4,0%ни ташкил этган эди.

2026 йилнинг дастлабки беш ойида ташқи савдо айланмаси 1%га ўсиб, 6,3 млрд долларга етди. Шу билан бирга, импорт 2,8%га ошди, экспорт эса 9,3%га қисқарди. Натижада ташқи савдодаги салбий салдо янада кенгайди.

**Тожикистон**

Тожикистон иқтисодиёти 8,2%га ўсиб, 2025 йилнинг И ярим йиллигидаги кўрсаткични (8,1%) деярли такрорлади.

Шу билан бирга, иқтисодиётнинг қатор тармоқларида ўсиш суръатлари ўтган йилга нисбатан секинлашди. Хусусан, саноат ишлаб чиқариши ўсиши 24,0%дан 14,1%га пасайди. Қазиб олиш саноатида ишлаб чиқариш 6,7%га қисқарган бўлса, қайта ишлаш саноати 26,0%га ўсди. Қишлоқ хўжалигида ўсиш 9,7%дан 7,2%га, хизматлар соҳасида эса 12,8%дан 10,6%га секинлашди.

Айни пайтда инвестиция талаби ошди. Асосий капиталга инвестициялар ҳажми 18,4%га ўсди, ўтган йилнинг мос даврида бу кўрсаткич 14,6%ни ташкил этган эди. Иқтисодиётни кредитлаш ҳам жадаллашди. Июн ойида кредитлар ҳажми йиллик ҳисобда 25%га ошди, 2025 йил июн ойида эса ўсиш 19% бўлган.

Истеъмол талаби ҳам иқтисодий фаолликни қўллаб-қувватлади. Хусусан, чакана савдо айланмаси 31,8%га, савдо соҳаси умумий ҳисобда 26,1%га ўсди.

Ички талабнинг кенгайиши билан бирга инфляция ҳам бироз тезлашди. Июн ойи якунларига кўра, нархлар ўтган йил декабрига нисбатан 2,4%га ошди, 2025 йилнинг шу даврида бу кўрсаткич 1,8%ни ташкил этган эди. Шунга қарамай, Тожикистонда инфляция Марказий Осиё мамлакатлари орасида энг паст даражада сақланиб қолмоқда.

Ташқи савдо иқтисодий фаолликнинг юқори ўсиш кўрсатган йўналишларидан бири бўлди. 2026 йилнинг И ярим йиллигида ташқи савдо айланмаси 44,2%га ўсиб, 6,8 млрд долларга етди. Экспорт 65,4%га ошиб, 1,6 млрд долларни, импорт эса 38,8%га кўпайиб, 5,2 млрд долларни ташкил этди. Ушбу ўсиш суръатлари ўтган йилги кўрсаткичлардан сезиларли даражада юқори бўлди.

**Туркманистон**

Туркманистон иқтисодиёти, расмий маълумотларга кўра, 2026 йилнинг И ярим йиллигида 6,3%га ўсди ва ўтган йилнинг мос давридаги ўсиш суръатини сақлаб қолди.

Асосий капиталга инвестициялар ЯИМнинг 16,5%ини ташкил этди. Шу билан бирга, инвестициялар ўсиши 2025 йилнинг И ярим йиллигидаги 15,6%дан жорий йилда 4,3%га секинлашди.

Истеъмол секторида ижобий динамика сақланиб, чакана савдо айланмаси 10,1%га ошди.

Ташқи савдода эса ўсиш жадаллашди. 2026 йилнинг И ярим йиллигида ташқи савдо айланмаси 7,5%га кўпайди, ўтган йилнинг мос даврида бу кўрсаткич 2,9%ни ташкил этган эди. Бу ташқи секторнинг иқтисодий ўсишдаги ҳиссаси ортиб бораётганини кўрсатади.

**Ўзбекистон**

2026 йилнинг И ярим йиллигида Ўзбекистон ЯИМ ўсиш суръатларининг энг юқори тезлашишини намоён этди. Иқтисодий ўсиш 2025 йилнинг мос давридаги 7,2%дан 8,5%га етди. Ўсиш иқтисодиётнинг барча асосий тармоқларида кузатилди, энг кучли суръатлар эса хизматлар, савдо ва инвестициялар ҳисобига таъминланди.

Бозор хизматлари ҳажми 16,9%га ўсди, 2025 йилнинг И ярим йиллигида бу кўрсаткич 13,3%ни ташкил этган эди. Хусусан, ахборот-коммуникация технологиялари хизматларида юқори ўсиш суръатлари сақланиб, 22,1%ни, транспорт хизматларида эса 14,7%ни ташкил этди.

Чакана савдо айланмаси 20,2%га ошиб, ўтган йилги 9,7%лик ўсишдан икки баравардан зиёд юқори бўлди. Улгуржи савдода ҳам ўсиш 12,4%дан 16,5%га тезлашди.

2026 йилнинг биринчи ярмидаги муҳим ўзгаришлардан бири инвестиция фаоллигининг кескин жадаллашиши бўлди. Асосий капиталга инвестициялар 17,5%га ўсди, 2025 йил январ-июн ойларида эса бу кўрсаткич 8,5%ни ташкил этган эди.

Ишлаб чиқарувчи тармоқларда ҳам ижобий динамика кучайди. Саноат ишлаб чиқариши 8%га ўсди, бир йил аввал эса ўсиш 6,6% бўлган. Қайта ишлаш саноати 8,8%га, қазиб олиш саноати эса 2,1%га ўсди. Бу саноат ўсишида қайта ишлаш тармоқларининг нисбатан юқори ҳиссасини кўрсатади.

Қишлоқ хўжалигида ўсиш 4,0%дан 4,7%га, қурилиш соҳасида эса 10,7%дан 13,8%га тезлашди.

Иқтисодий ўсиш, инвестиция ва истеъмол талабининг жадаллашишига қарамай, инфляция суръатларининг пасайиши ҳам ижобий натижа бўлди. Йил бошидан буён нархлар 3,3%га ошди, 2025 йил июн ойида эса бу кўрсаткич 4,2%ни ташкил этган эди.

2026 йилнинг И ярим йиллигида ташқи савдо айланмаси 7,4%га ўсиб, 41 млрд долларга етди. Экспорт 8,8%га қисқариб, 15,9 млрд долларни ташкил этди, импорт эса 21%га ошиб, 25,2 млрд долларга етди. Экспортдаги пасайиш асосан олтин экспорти ҳажмининг қисқариши билан боғлиқ. Олтин ҳисобга олинмаганда, Ўзбекистон экспорти 32%га ўсган.

**Минтақавий иқтисодий тенденсиялар ва асосий йўналишлар**

Марказий Осиё мамлакатларида иқтисодий ўсиш юқори даражада сақланмоқда, бироқ мамлакатлар ўртасидаги суръатлар фарқи кенгаймоқда. Минтақавий ўсишга асосан Қирғизистондаги икки хонали ўсиш ва Ўзбекистон иқтисодиётининг жадаллашиши ҳисса қўшмоқда, Қозоғистонда эса ўсиш суръатлари сезиларли даражада секинлашди.

Инвестициялар ва қурилиш минтақадаги иқтисодий фаолликнинг асосий умумий драйверларига айланди. Инвестиция сикли бир томондан жорий ўсишни қўллаб-қувватласа, иккинчи томондан келгуси ишлаб чиқариш қувватлари учун замин яратмоқда. Шу билан бирга, инвестиция ва қурилишнинг жуда юқори суръатлари айрим иқтисодиётларда ортиқча қизиш хатарларини ошириши мумкин.

Ички талаб ҳам минтақа мамлакатлари иқтисодий ўсишини қўллаб-қувватлаётган асосий омиллардан бири бўлди. Чакана савдо, кредитлаш ва истеъмол фаоллигининг кенгайиши бир қатор мамлакатларда иқтисодий динамикани мустаҳкамлади.

Ижобий таркибий тенденсиялардан бири деярли барча мамлакатларда қайта ишлаш саноатининг юқори суръатларда ўсишидир. Бу экспорт таркибини диверсификация қилиш, минтақавий ишлаб чиқариш занжирларини ривожлантириш ва иқтисодиётларнинг хомашё бозорларига боғлиқлигини камайтириш учун асос яратади.

Ташқи савдода эса аксарият мамлакатлар учун умумий тенденсия импортнинг экспортга нисбатан тезроқ ўсиши бўлди. Бу бир томондан ички талаб ва инвестиция фаоллигининг юқорилигини акс эттирса, иккинчи томондан ташқи савдо балансига босимни кучайтириши мумкин.

Инфляция динамикаси мамлакатлар кесимида бир хил эмас. 2025 йилнинг И ярим йиллиги билан таққослаганда, инфляция Қозоғистон ва Ўзбекистонда пасайган бўлса, Қирғизистон ва Тожикистонда тезлашди. Шу шароитда ички талабнинг юқори суръатларда ўсиши пул-кредит сиёсатини эҳтиёткорлик билан олиб бориш заруратини сақлаб қолмоқда.

**Ташқи иқтисодий шароит**

Марказий Осиё мамлакатларининг 2026 йил И ярим йиллигидаги иқтисодий натижалари ташқи шароитнинг сезиларли мураккаблашуви шароитида шаклланди. Минтақанинг етакчи савдо-иқтисодий ҳамкорларида ўсиш суръатлари секинлашди, энергетика бозоридаги кескин ўзгаришлар инфляцион босимни кучайтирди, жаҳон олтин, ёқилғи ва озиқ-овқат бозорларида эса юқори ўзгарувчанлик сақланиб қолди.

2026 йилнинг И ярим йиллигида Марказий Осиё учун муҳим бўлган йирик ташқи бозорларда иқтисодий ўсишнинг секинлашиши кузатилди.

Хитойда ЯИМ январ-июн ойларида йиллик ҳисобда 4,7%га ўсди, ўтган йилнинг мос даврида эса бу кўрсаткич 5,3%ни ташкил этган эди.

Европа Иттифоқида 2026 йилнинг И чорагида ЯИМ 2025 йилнинг мос чорагига нисбатан 0,8%га ўсди.

Россия Иқтисодий ривожланиш вазирлиги баҳоларига кўра, январ-май ойларида ЯИМ ўсиши атиги 0,2%ни ташкил этди. Январ ва феврал ойларидаги пасайишдан сўнг баҳор ойларида иқтисодиёт яна паст суръатдаги ижобий ўсишга қайтди. Марказий Осиё учун бу Россияга экспорт ва пул ўтказмалари ўсишининг секинлашиши билан боғлиқ хатарларни оширади. Шу билан бирга, Россия меҳнат бозорида ищи кучи етишмаслиги меҳнат мигрантларига бўлган талабни сақлаб турибди.

Жаҳон олтин бозорида кескин нарх тебранишлари кузатилди. Январ ойида бир трой унсия олтин нархи 5,4 минг долларга етган бўлса, июн ойида 4 минг долларгача пасайди. Коррексияга қарамай, олтин нархи тарихан юқори даражада сақланиб, минтақадаги олтин қазиб олувчи мамлакатларнинг экспорт даромадлари ва инвестиция фаоллигини қўллаб-қувватлади.

Ёқилғи-энергетика бозорларида геосиёсий кескинлик янги нарх шокини келтириб чиқарди. Қуролли можаролар ва санксиялар билан боғлиқ қарама-қаршиликлар глобал бозорлар учун асосий ноаниқлик манбаларидан бири бўлиб қолди. Тариф чекловларининг кенгайиши, таъминот занжирларининг қайта ташкил этилиши ва рақобат қилувчи технологик тизимларнинг пайдо бўлиши жаҳон иқтисодиётида геоиқтисодий парчаланиш жараёнларини кучайтирмоқда.

Шундай ташқи шароитга қарамай, 2026 йил И ярим йиллиги якунлари Марказий Осиё иқтисодиётларининг ташқи шокларга нисбатан барқарорлигини кўрсатди.

**Хулоса**

2026 йилнинг И ярим йиллигида Марказий Осиё мамлакатлари иқтисодиёти йирик ташқи ҳамкорларда ўсиш суръатларининг секинлашиши, геосиёсий кескинликнинг кучайиши ва жаҳон товар бозорларидаги юқори ўзгарувчанликка қарамай, барқарор ва аксарият ҳолларда юқори ўсиш суръатларини сақлаб қолди.

Иқтисодий ўсишнинг асосий драйверлари инвестициялар, қурилиш, қайта ишлаш саноати, савдо ва хизматлар бўлди. Шу билан бирга, айрим мамлакатларда импортнинг экспортга нисбатан тезроқ ўсиши, инфляцион босим ва хомашё бозорларига боғлиқлик макроиқтисодий барқарорлик учун муайян хатарларни сақлаб қолмоқда.

Йилнинг иккинчи ярмида инвестиция лойиҳаларининг барқарор давом этиши, саноатнинг экспорт салоҳиятини кенгайтириш имкониятлари ва инфляция динамикаси асосий омиллардан бўлади.

Минтақа учун устувор вазифа жорий юқори ўсиш суръатларини янада унумдор ва мувозанатли иқтисодий ўсишга айлантиришдан иборат. Бунинг учун қайта ишлаш даражасини чуқурлаштириш, ўзаро савдони кенгайтириш, транспорт боғлиқлигини яхшилаш ва трансчегаравий ишлаб чиқариш занжирларини ривожлантириш муҳим аҳамият касб этади.

Руслан Абатуров, Иқтисодий тадқиқотлар ва ислоҳотлар маркази