Олтин погонлар хуш ёқмайди
Туркманистонда кетма-кет иккинчи йил ҳарбий олий ўқув юртларига қабул муваффақиятсизликка учрамоқда
Олтин погонлар жалб қилмаяпти
Туркманистон Мудофаа вазирлигининг Ҳарбий ва Ҳарбий-денгиз институтлари янги жиддий кам қабул қилиш муаммосига дуч келди. Мустақил turkmen.news нашри маълумотларига кўра, Ҳарбий-денгиз институти 2026/27 ўқув йилида 100 га яқин курсант қабул қилишни режалаштирган эди, бироқ амалда фақат 30 га яқинини қабул қилди. Ҳарбий институтда эса режалаштирилган ўринларнинг тахминан учдан бир қисминигина тўлдиришга муваффақ бўлинди.
Агар ушбу маълумот тўғри бўлса, вазият бир йил ичида сезиларли даражада ёмонлашган. 2025/26 ўқув йили бошида, худди шу нашрнинг маълумотларига кўра, иккала ҳарбий олий таълим муассасасида биринчи курс талабаларининг деярли ярми етишмаган. Ўшанда расмийлар у ерга ихтисослаштирилган ҳарбий мактаблар битирувчиларини йўналтиришга ҳаракат қилишган, бироқ бу ҳам қабул режасини бажаришга имкон бермаган.
Янги ўқув йили олдидан қабул комиссиялари, turkmen.news манбасининг қуролли кучлардаги маълумотига кўра, абитуриентларни қидириш кўламини кенгайтирган. Баҳорда олий ўқув юртлари вакиллари ҳарбий қисмларга ташриф буюриб, муддатли ҳарбий хизматни ўтаб бўлаётган аскарларга ўқишга киришни таклиф қилишган, шунингдек, соҳавий мактаблар битирувчилари ва уларнинг оилаларига мурожаат қилишган.
Бундай кампанияга қарамай, хоҳловчилар етарли бўлмади. Нашрнинг таъкидлашича, амалда тўлақонли танлов бўлмаган ва зарур ҳужжатларни топширган барча номзодлар ўқишга қабул қилинган. Мудофаа вазирлигининг қабул режаси ва якунлари тўғрисидаги расмий маълумотларини очиқ манбалардан топишнинг иложи бўлмади.
Вазият ўқиш шароитлари фонида айниқса яққол кўзга ташланади. Ҳарбий ва Ҳарбий-денгиз институтлари давлат таълим муассасалари ҳисобланиб, у ерда курсантлар давлат ҳисобидан касбий таълим олишлари мумкин. Туркманистон қонунчилиги, шунингдек, давлат қабул режаси бўйича таҳсил олаётган давлат касб-ҳунар муассасалари талабалари учун стипендияларни ҳам назарда тутади.
Ҳарбий институтларда ўқиш мутлақо бепул эканлиги, курсантлар ётоқхона билан таъминланиши ва уларга стипендия тўланиши таъкидланади. Бу имтиёзлар бир неча йил олдин куч ишлатар олий ўқув юртларига киришни кўплаб фуқаролик вариантларидан кўра иқтисодий жиҳатдан жозибадорроқ қилган эди.
Бироқ, мустақил нашрнинг мақолаларига қараганда, муаммо эндиликда таълим нархида эмас, балки кейинги карьерада. Сўнгги бир неча йил давомида нашр қуролли кучлардан офицерларнинг оммавий равишда бўшатилаётгани ҳақида мунтазам равишда хабар бериб келмоқда. 2024 йилда нашр манбалари офицерларнинг одатий пул таъминотини ойига тахминан 3–4 минг манат деб баҳолаган ва ҳарбий хизматчиларнинг кетишини паст даромад ҳамда қониқарсиз ижтимоий шароитлар билан боғлаган эди.
Хизматнинг жозибадорлигига қўшимча зарба уй-жой имтиёзларининг ўзгариши бўлди. 2024 йил февраль ойида мудофаа вазири Бегенч Гундогдиев узоқ муддатли хизматдан сўнг хизмат хонадонларини ҳарбий хизматчилар мулкига ўтказиш амалиётини бекор қилди. Илгари бундай ҳуқуқ офицерларнинг бир қисми учун ўн ва ундан ортиқ йил хизмат қилганидан кейин назарда тутилган эди.
Кадрлар оқиб кетиши муаммоси кейинчалик ҳам сақланиб қолди. 2026 йил март ойида turkmen.news Мудофаа вазирлиги офицерларни ўз уйларига яқинроқ ҳудудларда хизмат қилиш имкониятини таклиф қилиш орқали ушлаб қолишга ҳаракат қилаётгани ҳақида хабар берган эди. Июль ойида эса нашр ҳарбий хизматчиларнинг расман бўшатилишидаги қийинчиликлар ва қисмларни ўзбошимчалик билан тарк этиш ҳолатлари ҳақида ёзган.
Ушбу фонда потенциал курсантларнинг келажакдаги касбга нисбатан салбий муносабати ҳам шаклланмоқда. Ҳали 2025 йилдаёқ ҳарбий махсус мактабларнинг кўплаб битирувчилари Мудофаа вазирлиги институтларидаги бепул таълимга қарамай, фуқаролик университетларини ёки чет элда ўқишни афзал кўришаётгани хабар қилинган эди.
Муаммоларга хизмат тугаганидан кейинги чекловлар ҳам қўшилди. 2026 йил сентябрь ойида нашр ўз манбаларига таяниб, айрим собиқ ҳарбий хизматчиларнинг Туркманистондан чиқиши чеклана бошлагани ҳақида хабар берди. Шу билан бирга, мақолада таъкидланишича, тақиққа дуч келганларнинг баъзилари давлат ёки ҳарбий сирлардан фойдаланиш имкониятига эга бўлмаган. Расмий равишда бу маълумотларга ҳукумат томонидан изоҳ берилмади.
Давлат манбалари эса, аксинча, анъанавий тарзда ҳарбий таълим муассасаларини мамлакат мудофааси ва хавфсизлиги учун кадрлар тайёрлашнинг энг муҳим бўғини сифатида тақдим этади. 2026 йил июнь ойида президент Сердар Бердимуҳамедов Ҳарбий академия ва бошқа куч ишлатар олий ўқув юртлари битирувчиларини олий касбий маълумот ва биринчи офицерлик унвонларини олганликлари билан табриклаган эди.