Олтин ўрталик четга чиқишлардан яхшироқ
Астана Берлинга нефт ва саноат шериклигини таклиф қилмоқда
Олтин ўрталик чеккачиликлардан яхшироқ
Қозоғистон президенти Қасим-Жомарт Тоқаевнинг Германияга расмий ташрифи давом этмоқда. Қозоғистон етакчиси сафарининг навбатдаги манзили Бавария бўлди. 30 сентябрь куни Мюнхенда технологиялар, энергетика ва инвестицияларга бағишланган Қозоғистон-Бавария форуми бўлиб ўтди. Ҳамкорлик масалалари Қозоғистон раҳбарининг ушбу федерал ўлка бош вазири ўринбосари ва иқтисодиёт вазири Хуберт Айвангер билан учрашувида ҳам муҳокама қилинди. Остона ўз ишлаб чиқаришини ривожлантиришга немис бизнесини жалб қилишдан умидвор. Берлиндаги музокаралар ўзаро манфаатдорликни кўрсатди: Германияга Қозоғистон ресурслари, жумладан, Россия етказиб бериши ўрнини босиш учун нефть керак.
Бавария ҳукумати ва ландтаги раҳбарияти билан музокаралардан ташқари, Қасим-Жомарт Тоқаев Қозоғистон-Бавария технология форумининг очилишида иштирок этди. Мюнхендаги дастур аввалги куни федерал президент Франк-Вальтер Штайнмайер ва канцлер Фридрих Мерц билан бошланган суҳбатни давом эттиради. Томонларнинг бошланғич позициялари турлича. Германия хомашёнинг ишончли етказиб берувчиларини ва ўз компаниялари учун янги бозорларни қидирмоқда. Қозоғистон эса ўз ресурсларини қайта ишлаш ва тайёр маҳсулот ишлаб чиқаришдан кўпроқ даромад олишга интилмоқда. Бу манфаатларни мувофиқлаштириш тадбиркорлар зиммасига тушади, Қозоғистон Республикаси президенти улар билан учрашиш учун Германия бўйлаб сафарини давом эттирмоқда.
Нефть мавзусини Мерц жуда очиқ баён қилди. Тоқаев билан биргаликда ўтказилган матбуот анжуманида канцлер Германия Россиядан бошқа импорт қилинмайдиган нефть ўрнини босиш учун Қозоғистон нефтига қизиқиш билдираётганини айтди. Бу муҳим урғу: гап Қозоғистоннинг ГФРнинг ўзгарган энергия таъминоти тизимидаги ўрни ҳақида бормоқда.
Тоқаев, ўз навбатида, бундан кейин ҳам энергия ресурслари етказиб берувчиси бўлиб қолишга тайёрлигини тасдиқлади. Ташрифга бағишлаб Handelsblatt нашри учун ёзган мақоласида у 2025 йилда Қозоғистон Германияга 10 миллион тоннадан ортиқ нефть жўнатганини маълум қилди. «Биз мавжуд транспорт имкониятларини ҳисобга олган ҳолда ушбу миссияни бундан кейин ҳам масъулият билан бажаришга тайёрмиз», – деб ёзди президент. Охирги эслатма муҳим аҳамиятга эга: экспортни кенгайтириш йўналишларнинг мавжудлигига боғлиқ. Прайм маълумотларига кўра, май ойидан бошлаб «Дружба» орқали транзит шартлари ўзгарганидан сўнг, нефтнинг бир қисми Усть-Луга ва Каспий қувур консорциуми тизими орқали йўналтирилди.
Штайнмайер бизнес-форумда энергетика соҳасидаги шериклик аллақачон амалий синовдан ўтганини эслатди. «Биз сизнинг мамлакатингиз Шведтдаги НПЗ (нефтни қайта ишлаш заводи)га нефть етказиб берганини унутмаймиз», – дея Штайнмайернинг сўзларидан иқтибос келтиради Berliner Zeitung. ГФР президенти Қозоғистонга қийин пайтда шарқий Германия аҳолиси ва иқтисодиётига кўрсатган ёрдами учун миннатдорчилик билдирди. Бу фикрда Берлиннинг манфаати жуда аниқ манзилга эга бўлди: дипломатик иборалар ортида завод, унинг ишчилари ва ёқилғи истеъмолчилари турибди.
Бироқ Остона Германияга нефть савдоси доирасидан анча четга чиқадиган таклифларни олиб келди. «Биз алоҳида муваффақиятли лойиҳалардан тизимли саноат шериклигига ўтишимиз керак», – деди Тоқаев Берлиндаги бизнес-форумда. Бунинг учун у қўшма инвестициявий-саноат ташаббусини таклиф қилди: тижорий жиҳатдан ҳаётий лойиҳаларни танлаб олиш, технологияларни жалб қилиш ва ташқи бозорларда маҳсулот сотишга қодир бўлган ишлаб чиқаришларни яратиш. Президент немис ўрта бизнеси, унинг муҳандислик мактаби ва тор ишлаб чиқариш ихтисослашувидан алоҳида умидлар борлигини билдирди.
Музокаралар якунида Тоқаев тахминан 2 миллиард долларлик 30 дан ортиқ тижорат ҳужжатлари имзоланганини маълум қилди. Бу сезиларли пакет, аммо унинг қийматини ҳозирча кириб келган инвестициялар деб ҳисоблаб бўлмайди. Келишувларнинг синови корхоналарни молиялаштириш, қуриш ва ишга тушириш бўлади. Немис компаниялари учун кейинги қарорлар иш шароитлари ва келажакдаги маҳсулотга бўлган талабга боғлиқ бўлади. Қозоғистон учун яна бир масала муҳим: технологиялар ва ишлаб чиқариш ваколатларининг қанча қисми мамлакат ичида қолади?
Бундай шериклик қандай ишлаши мумкинлигига Тоқаевнинг ўзи мисол келтирди. Унинг сўзларига кўра, Германияга Қозоғистон машинасозлик маҳсулотларини, жумладан, немис ускуналарида ишлаб чиқарилган темир йўл ғилдиракларини экспорт қилиш бўйича келишувларга эришилган. Остона учун бу ибратли воқеа: сотиб олинган технологиялар уларни етказиб берган мамлакат бозорига чиқишга ёрдам беради. Агар бундай етказиб беришлар барқарор тус олса, Қозоғистонда бўлажак саноат инвесторлари билан мулоқотда қўшимча далил пайдо бўлади.
Шундай бўлса-да, мисоллар аллақачон мавжуд. Тоқаев таъкидлаганидек, Қозоғистонда немис капитали иштирокидаги 1400 дан ортиқ компания рўйхатга олинган. 20 йил ичида Германиядан киритилган инвестицияларнинг умумий ҳажми 8 миллиард долларни ташкил этди.
Келгуси ишларнинг сиёсий асосларини президентлар қўшма декларацияда мустаҳкамлаб қўйдилар. Улар 2026–2028 йилларга мўлжалланган саноат, технологик ва хомашё соҳасидаги ҳамкорлик бўйича «йўл харитаси»ни қўллаб-қувватладилар. Қўшма ишлаб чиқариш, ўта муҳим материалларни қазиб олиш ва қайта ишлаш устувор йўналишлар сифатида белгиланди. Транскаспий транспорт йўлаги алоҳида ўрин тутади. Саноат лойиҳалари учун ташиш имконияти хомашё мавжудлиги каби муҳимдир: тайёр маҳсулот харидорга бутун битимнинг мазмунини сақлаб қоладиган нархда етказилиши керак.
Берлин музокараларининг алоҳида сиёсий урғуси Россия ва Украина ўртасидаги можарога тегишли бўлди. Немис журналистининг саволига жавоб берар экан, Тоқаев музокараларга ўтиш учун ҳарбий ҳаракатларни музлатишни яна бир бор таклиф қилди. У урушни зудлик билан тўхтатишни ҳозирги шароитда нореал деб атади ва шу билан бирга БМТ Низоми ва давлатларнинг ҳудудий яхлитлигига содиқлигини тасдиқлади. Худди шу жавобда президент Владимир Путинга ижобий баҳо бериб, уни Марказий Осиё, Европа ва дунё учун энг мақбул сиёсий арбоб деб атади. Мерц эса, ARD хабар берганидек, Москвада жиддий музокараларга тайёрлик йўқлигини маълум қилди ва Киевга ёрдам давом эттирилишини тасдиқлади. Шундай қилиб, Берлин ва Остонанинг иқтисодий яқинлашуви тартибга солиш истиқболларини баҳолашдаги фарқлар билан бирга кечмоқда.
Қозоғистон Республикаси Президенти ҳузуридаги ҚСЗИ (Қозоғистон стратегик тадқиқотлар институти) бош илмий ходими Санат Кушкумбаевнинг фикрича, Қозоғистон Германияни ресурслари, географик жойлашуви ва Марказий Осиё бозорларига чиқиш имкониятлари билан жалб қилмоқда. Унинг сўзларига кўра, Қозоғистон энергетик ўтиш, хомашёни қайта ишлаш ва юқори технологияли маҳсулотлар ишлаб чиқариш соҳасидаги ҳамкорликдан манфаатдор. Мамлакат, шунингдек, минтақадаги немис компаниялари учун ишлаб чиқариш, логистика ва сервис платформасига айланиши мумкин. Қозоғистон энергетикаси, саноати ва рақамли инфратузилмасини модернизация қилиш, шунингдек, сунъий интеллект, финтех ва энергия самарадорлиги соҳасидаги қўшма лойиҳалар қўшимча истиқболларни очади.
«Президент томонидан таклиф этилган Қозоғистон-Германия инвестициявий-молиявий платформаси сиёсий келишувлар ва лойиҳаларни реал молиялаштириш ўртасидаги фарқни қисқартириши мумкин. У немис ва Европа капиталини Қозоғистоннинг биргаликда молиялаштириши, давлат кафолатлари ва хавф-хатарларни тақсимлаш механизмлари билан бирлаштиришга қодир. Лойиҳаларни кузатиб боришни «Байтерек» холдинги таъминлаши керак. Бундай ёндашув саноат, энергетика ва шаҳар инфратузилмаси учун доимий инвестиция каналини яратиш имконини беради. Унинг самарадорлиги лойиҳалар сифатига, шартларнинг шаффофлигига ва инвесторларнинг ишончига боғлиқ бўлади», – дея таъкидлади эксперт.