Олимлар далани табиат ихтиёрига топширди - 11 йилдан сўнг у гулзорга айланди
Буюк Британияда қишлоқ хўжалиги учун фойдаланишдан чиқарилган икки гектарлик дала 11 йил ичида табиий равишда турли ўсимликларга бой ўтлоққа айланди. Олимлар майдонга махсус уруғлар сепмаган ва катта маблағ сарфламаган - инсон аралашуви асосан ҳар йили кузда ўтларни ўриб олиш билан чекланган. Натижада ўсимлик турлари сони икки баравар кўпайиб, далада минглаб орхидеялар пайдо бўлган.
Олимлар далани табиат ихтиёрига топшириб, 11 йилдан сўнг унинг гулзорга айланганига гувоҳ бўлишди.
Буюк Британиянинг Бодҳем ҳудудида жойлашган икки гектарлик ер майдонида ўтказилган ушбу тажриба Лондон университет коллежи профессори Карл Сеер оиласига тегишли бўлган.
2005-йилда ҳосил йиғиб олингач, оғир гилли тупроқ ва табиий дренаж билан боғлиқ муаммолар туфайли майдонга бошқа экин экмасликка қарор қилинди. Профессионал агрономлар олимларга ўтлоқ гулларининг қимматбаҳо тижорий уруғ аралашмаларини сотиб олиб сепишни тавсия қилишган бўлса-да, Сеер бу йўлдан воз кечиб, экотизим инсоннинг фаол аралашувисиз қай даражада ўзини тиклай олишини синаб кўришга қарор қилди.
Майдонда инсон томонидан амалга оширилган ягона асосий тадбир анъанавий кузги ўрим бўлган. Тажриба натижалари "Ресторатион Эсологй" илмий журналида эълон қилинган тадқиқотда баён этилган.
Олимлар 2011-йилдан 2022-йилгача майдондаги ўзгаришларни мунтазам кузатиб бордилар. Биологлар ҳар икки-уч йилда бир хил участкаларда ўсадиган барча ўсимлик турларини қайд этиб боришди.
Натижада, ҳар бир кузатув участкасидаги ўсимлик турларининг ўртача сони икки бараварга – 10 тадан 20 тагача кўпайди. Аввал қишлоқ хўжалиги учун ишлатилган ва ҳолдан тойган ер вақт ўтиши билан табиий равишда турли ўт ва гулларга бой ўтлоққа айланди.
Энг қизиғи, майдонда соғлом экотизимнинг белгиси ҳисобланадиган бир қатор камёб ўсимликлар ҳам пайдо бўлди. Улар орасида ботқоқ орхидеяси, қиёқ ва кичик погремок каби турлар қайд этилган.
Тадқиқот муаллифларининг тахминича, камёб ўсимликлар уруғлари далага табиий йўл билан етиб келган. Уларни ёввойи ҳайвонлар жуни ва туёқларида олиб келган бўлиши мумкин. Хусусан, майдонга буғулар мунтазам кириб турган. Шунингдек, уруғларнинг тарқалишида қушлар ва шамол ҳам муҳим рол ўйнаган бўлиши мумкин.
Ҳозир мазкур далада ҳар йили минглаб орхидеялар гуллайди. Илгари оддий қишлоқ хўжалиги майдони бўлган ҳудуд шу тариқа маҳаллий диққатга сазовор жойлардан бирига айланган.
Профессор Карл Сеернинг айтишича, бу ўтлоқ бўйлаб сайр қилиш гўёки ўтмишга саёҳат қилишдек таассурот уйғотади. Олимлар далада табиий равишда ўсиб чиққан дастлабки орхидеяларни кўрганда натижадан ниҳоятда ҳайратланган.
Тадқиқот муаллифлари ушбу тажриба табиий ўтлоқларни тиклашда доимо қиммат ва мураккаб чоралар талаб этилмаслигини кўрсатишини таъкидлаган. Айрим шароитларда табиатга етарли вақт бериш ва минимал бошқарувнинг ўзи ҳам сезиларли натижа бериши мумкин.