Муз йўқолиши билан улкан китлар Гренландия сувларига кириб бормоқда
Иқлим ўзгариши натижасида денгиз музларининг эриши минтақада улкан китлар учун "овқатланиш ғазаби"ни бошдан кечириш имконини берди.

Шарқий Гренландиянинг денгиз музлари камайиб бораётган бир пайтда, кенг қамровли тадқиқот шуни ко'рсатадики, улкан китлар, жумладан, китлар, жумладан, китлар, илгари бориш қийин бо'лган қирг'оқ сувларига тез-тез келиб, овқатланишмоқда. Қайиқлардан кузатаётган олимлар бу ҳодисани ҳужжатлаштирдилар ва бу сезиларли экологик о'згаришни ко'рсатди.
Тарихан, бу денгиз сутемизувчилари муз то'сиқлари туфайли бу қирг'оқ ҳудудларида ё'қ эди. Бироқ, иқлим о'згариши океанни иситиб, музни эритиб юборганлиги сабабли, бу китлар мослашди, бу эса олимлар мавсумий Арктика "овқатланиш г'азаби" деб та'рифлаган нарсага олиб келди. Бу Шарқий Гренландия океани муҳитида катта о'згаришни англатади.
О'згариш кескин: минтақада кемалар асосида о'тказилган тадқиқотлар 2006-йилгача китларни ко'ришни қайд этмади. 2007-йилга келиб, еттита кит кузатилди ва 2024-йилга келиб, бу улкан китларнинг кемалар асосида 150 та ажойиб ко'риниши қайд этилди.
Тадқиқотчилар 2015 ва 2024 йил ёзида Шарқий Гренландия қирг'ог'ида бален китларининг биринчи тизимли ҳаво тадқиқотларини о'тказдилар. Ушбу ма'лумотлар, 15 та сун'ий ё'лдош билан белгиланган китларнинг излари ва инуит овчиларининг ма'лумотлари билан биргаликда, етакчи тадқиқотчи профессор Мадс Петер Ҳеиде-Жøргенсен "катта экологик режим о'згариши" деб атаган нарсанинг аниқ тасвирини беради.
2024 йил ёзида Гренландия денгизига тахминан 4000 та кит, 6000 та фин кит ва 6000 та минке кит ташриф буюрган. Гренландия Табиий ресурслар институтидан профессор Ҳеиде-Жøргенсен ББС Невсга бу минтақавий о'згаришлар "субарктиканинг исталган жойида ко'ришимиз мумкин бо'лган энг радикал о'згаришлар" эканлигини айтди.
Бу о'згариш асосан денгиз ҳароратининг ко'тарилиши ва озиқ-овқат мавжудлигининг ошиши билан бог'лиқ, чунки китлар Шарқий Гренландиянинг илиқ сувларига ко'чиб о'тган балиқларни овлаётганга о'хшайди. Тадқиқотчиларнинг ҳисоб-китобларига ко'ра, бу учта кит тури битта ёзги овқатланиш мавсумида камида 800 000 тонна балиқ ва криллни исте'мол қилади.
Ба'зи китлар бу илиқ сувлардан фойда ко'раётган бо'лса-да, тадқиқот бу о'згариш бу китлар популяциясининг умумий о'сишини ёки шунчаки бошқа ҳудудлардан қайта тақсимланишни акс эттирадими, аниқ ко'рсатма бермайди. Бошқа мутахассислар ББСга тадқиқот Г'арбий Гренландиядан ҳайвонлар оқимини ко'рсатиши мумкинлигидан хавотир билдиришди, бу Гренландиядаги нозик мавзу бо'либ, у ерда ба'зи китлар овланади.
Бироқ, олимлар бу "фурсатпараст" бален китлари ушбу экологик о'згаришлар туфайли мослашиб, потенциал равишда гуллаб-яшнамоқда, деб тахмин қилишади. Аксинча, профессор Хайде-Ёргенсен бошқа Арктика турлари, масалан, нарваллар ва белугалар "ҳозирда муаммога дуч келмоқда", чунки улар бошқа китлар томонидан яшаш жойларидан биргаликда фойдаланмоқда ёки ҳатто ко'чирилмоқда.
"Ба'зи турлар учун иқлим о'згариши, албатта, муаммо эмас - бу янги имкониятларни очади", деди профессор Хайде-Ёргенсен, "аммо бошқа турлар о'з яшаш жойларини ё'қотмоқда."
Ушбу тадқиқот натижалари *Фронтиерс ин Марине Ссиенсе* журналида чоп этилган.

