Ол, Конгресс, гранатани
Telegram билан сулҳ: Эрон нега хорижий мессенжерларни қонунийлаштирмоқда?
Ол, Конгресс, гранатани
Расмий Теҳрон кутилмаган, аммо анчадан бери пишиб етилган қадамни ташлади. Кўп йиллик қаттиқ чекловлардан сўнг, Эрон ҳукумати давлат органлари учун хорижий мессенжерлардан (Telegram, X, WhatsApp) фойдаланишга қўйилган расмий тақиқни бекор қилди.
Бу ҳақда Эрон Вазирлар Маҳкамаси расмий вакили Фотима Моҳажераний маълум қилди. Унинг сўзларига кўра, бундай қарор «ахборот уруши»ни янада самарали олиб бориш зарурати билан изоҳланади.
Шу билан бирга, ушбу қадамнинг жуда тушунарли ва аллақачон етилган сабаблари бор, чунки Теҳроннинг рақамли хавфсизлик парадигмаси ўзгаришларни талаб қилмоқда:
Ҳужумкор медиа-уруш доктринаси.
Илгари Эрон ички ахборот маконини тўлиқ изоляция қилиш ва Bale ҳамда Soroush каби миллий муқобилларни яратиш орқали ҳимоя қилишга интиларди. Энди эса курс 180 даражага бурилди. Расмийлар тан олди: ёпиқ рақамли контурда қолиб, ўз кун тартибини илгари суриш ва фейкларга қарши туриш имконсиз. Медиа-тўқнашувда ғалаба қозониш учун Теҳрон расман рақибнинг «жанг майдони»га — глобал ижтимоий тармоқларга чиқишга мажбур бўлмоқда.
Давлат сири чегараси қаердан ўтади?
Моҳажераний ўз чиқишида аниқ таъкидлади: легаллаштириш фақат оммавий ахборот тарқатишга тегишли. Ички ҳужжат айланиши ва мулозимларнинг хизмат ёзишмалари киберҳужумлар хавфи туфайли ҳамон қатъий тақиқ остида. Маҳаллий IT-мутахассислари олдидаги асосий вазифа энди техник хусусиятга эга: муҳим маълумотлар сизиб чиқишининг олдини олиш учун давлат хизматчиларининг шахсий ишчи воситаларини идораларнинг расмий каналларини юритишдан қандай қилиб қатъий ажратиш керак.
«Рақамли парадокс»нинг якуни.
Эрон ҳукуматининг қарори амалда йиллар давомида сақланиб қолган статус-квони қонунийлаштирди. Эрон ТИВ, Президент администрацияси ва ҳатто Олий раҳбар Али Хоманеининг аккаунтлари расмий тақиқларни четлаб ўтиб, Telegram ва X тармоқларида фаол юритиб келинарди. Энди бу қонуний воситага айланди. Бироқ, оддий фуқаролар учун ғарб платформаларини қаттиқ филтрлаш ҳозирча сақланиб қолмоқда, бу эса қизиқарли ҳуқуқий зиддиятни юзага келтиради.
Хулоса:
Эрон глобал алоқа платформалари энг муҳим геосиёсий воситага айланганини тан олмоқда. Давлат кар рақамли девор қуришга уриниш ўрнига, рақибларининг қуролидан ўз манфаатлари йўлида фойдаланишни ўрганишга интилмоқда.
Аммо асосий савол ҳамон очиқ қолмоқда:
Эрон идоралари муҳим давлат янгиликларини Telegram ёки X тармоқларида эълон қилади, аммо оддий эронлик уларни ўқиш учун ҳамон VPN-дан фойдаланиши керак бўлади. Аҳоли учун ҳам интернет филтрланишини симметрик равишда юмшатиш режалаштирилганми?