ОАБР: Марказий Осиё иқтисодиёти ярим йилда 6 фоизга ўсди

**ЕАБР: Марказий Осиё иқтисодиёти ярим йилда 6 фоизга ўсди**

Марказий Осиё мамлакатларининг ялпи ИЧМ ҳажми 2026 йилнинг биринчи ярим йиллигида 6 фоизга ўсди. Ўзбекистон 8,5% ва Қирғизистон Республикаси 11,1% кўрсаткич билан суръатлар бўйича етакчига айланди — ҳар икки давлат инвестицияларнинг икки хонали ўсишини ва юқори истеъмол фаоллигини намойиш этди. Бу ҳақда Евроосиё тараққиёт банкининг (ЕАБР) янги Макроиқтисодий шарҳида айтилади.

ЕАБР қайд этишича, минтақадаги ўсишнинг асосий омиллари инвестициялар, инфратузилма лойиҳалари ва барқарор истеъмол талаби бўлди. Қозоғистонда иқтисодиёт 2026 йилнинг январь–июль ойларида 4,1 фоизга ошди: хомашё бўлмаган тармоқлар 5,4 фоизга ўсиб, нефть қазиб олишнинг камайишини қисман қоплади, қурилиш, қайта ишлаш саноати, транспорт ва савдо эса энг тез суръатларда ўсди.

Минтақада инфляция 6,4% даражасида мустаҳкамланди, бироқ мамлакатлар кесимида манзара турлича: Беларус, Қозоғистон ва Ўзбекистонда секинлашиш кузатилган бўлса, Арманистон, Қирғизистон Республикаси ва Тожикистонда ташқи нархлар босими фонида у тезлашди.

ЕАБР таҳлилчиларининг кўрсатишича, жаҳон иқтисодиёти энергетик шокка қарамай барқарорликни сақлаб қолмоқда. 2026 йилнинг март ойидан бошлаб Ормуз бўғози орқали транзит узилишлар билан амалга оширилмоқда, бу эса биринчи ярим йилликда Brent маркали нефть нархини ўртача бир баррель учун 91 долларгача кўтарди — бу бир йил олдинги даражадан 27 фоизга юқоридир.

АҚШ ва Европада бензиннинг биржа нархлари йиллик ҳисобда тахминан 40 фоизга ошди, АҚШдаги тижорат ва стратегик нефть захиралари эса 17 июлга келиб февраль охиридаги даражадан тахминан 15 фоизга паст бўлди.

Банк баҳолашига кўра, агар етказиб беришдаги чекловлар бир-икки чорак давомида сақланиб қолса, шокнинг жаҳон иқтисодиётига таъсири кучайиши мумкин. Шу билан бирга, энергия ташувчиларнинг юқори нархлари Россия ва Қозоғистоннинг экспорт тушумларини қўллаб-қувватламоқда, энергия ресурсларини нетто-импорт қилувчи мамлакатлар эса импорт ва логистиканинг қимматлашишига дуч келмоқда.

Минтақанинг алоҳида иқтисодиётлари орасида Арманистон ИЧМи биринчи ярим йилликда хизматлар (жумладан, туризм), қурилиш ва тоғ-кон саноати туфайли 6,0 фоизга ўсди; истеъмол харажатлари 5,7 фоизга, инвестициялар эса 7,9 фоизга ошди. ЕАБР прогнозига кўра, йил якунлари бўйича Арманистон ИЧМ ўсиши 6,0 фоизни ташкил этади.

Беларус иқтисодиёти биринчи ярим йилликдаги 1,5 фоизлик ўсишдан кейин январь–июль ойларида 2,1 фоизга ошди, бунда июль ойида ўсиш, банк таҳлилчилари баҳолашига кўра, июндаги 3,5 фоизга нисбатан 5,4 фоизгача тезлашди — бунга асосий ҳиссани қишлоқ хўжалиги ва саноат динамикасининг яхшиланиши қўшди. Янги шоклар бўлмаган тақдирда, Беларус иқтисодиётининг ўсиши 2026 йил якунлари бўйича 2 фоиздан ошиши мумкин.

Қозоғистон ИЧМи январь–июль ойларида 4,1 фоизга ўсди, асосий капиталга инвестициялар эса капитал қўйилмаларни давлат томонидан қўллаб-қувватлаш фонида 7,7 фоизга ошди.

Қирғизистон Республикаси ИЧМи январь–июль ойларида реал иш ҳақи, кредитлаш ва давлат дастурларининг ўсиши туфайли 11,1 фоизга ошди: инвестициялар 58,8 фоизга ўсди. ЕАБР таҳлилчилари Қирғизистон 2026 йил якунлари бўйича минтақада ўсиш суръатлари бўйича етакчиликни сақлаб қолишини кутишмоқда.

Россия ИЧМи биринчи ярим йилликда 0,6 фоизга ошди, бунда иккинчи чоракда ўсиш биринчи чоракдаги 0,2 фоизлик пасайишдан кейин 1,3 фоизгача тезлашди. Асосий кўмакни истеъмол талаби ва бюджет харажатлари таъминлади, инвестициялар эса узоқ давом этган юқори реал фоиз ставкалари фонида иккинчи чоракда 6,6 фоизга қисқарди.

Тожикистон иқтисодиёти биринчи ярим йилликда 8,2 фоизга ўсди — экспорт рекорд даражада 65,4 фоизга, асосий капиталга инвестициялар эса 18,4 фоизга ошди. ЕАБР прогнозига кўра, йил якунлари бўйича мамлакат ИЧМи 8,3 фоизга кўпаяди.

Ўзбекистон ИЧМи 2026 йилнинг биринчи ярим йиллигида 8,5 фоизга ўсди — бу охирги беш йилдаги энг юқори ярим йиллик суръатдир. Асосий ҳиссани хизматлар, саноат ва қурилиш қўшди, асосий капиталга инвестициялар 17,5 фоизга, тўғридан-тўғри хорижий инвестициялар ҳажми эса 32,5 фоизга ошди.

ЕАБР таҳлилчилари Ўзбекистон иқтисодиёти 2026 йил якунлари бўйича тахминан 8 фоизга ўсишини кутишмоқда. Шу билан бирга, шарҳга кўра, мамлакатда инфляция мақсадли даража йўналишида секинлашишда давом этмоқда.

Минтақада инфляция 2026 йилнинг ўрталарида 2025 йил охиридаги 6,5 фоизга нисбатан 6,4 фоизни ташкил этди. Россияда инфляция бир марталик омиллар таъсирида ўтган йилнинг охирига нисбатан тезлашди. Беларусда нархларнинг ўсиш суръати 4,3 фоизгача пасайди ва Миллий банкнинг 7 фоизлик чегара даражасидан пастлигича қолмоқда.

Қозоғистонда юқори ставка ҳамда ҳукумат ва Миллий банкнинг қўшма чора-тадбирлари инфляцияни август ойида 2025 йил охиридаги 12,3 фоизга нисбатан 9,8 фоизгача секинлаштириш имконини берди. Энергия ташувчилар ва озиқ-овқат маҳсулотлари жаҳон нархларининг ўсиши, аксинча, Арманистон, Тожикистон ва Қирғизистонда инфляциянинг тезлашишига олиб келди.

Минтақа марказий банклари тийиб турувчи пул-кредит шароитларини сақлаб қолмоқда. Қайта молиялаш ставкаси Арманистонда 6,5%, Беларусда 9,25% ва Тожикистонда 7,0% ни ташкил этмоқда. Қирғизистонда ҳисоб ставкаси 12% даражасида, Ўзбекистонда асосий ставка — 14%. Россия Банки июль ойида асосий ставкани 14 фоизгача пасайтирди, Қозоғистон Миллий банки эса базавий ставкани 16,25 фоизгача пасайтириб, сиёсатни юмшатишни давом эттирди.

Шарҳнинг алоҳида таҳлилий блоки Қозоғистоннинг суверен рейтингини ошириш истиқболларига бағишланган. ЕАБР таҳлилчилари мўътадил давлат қарзи, сезиларли ташқи активлар ва иқтисодиётнинг барқарор ўсишини рейтингни янада ошириш салоҳиятини тасдиқловчи омиллар деб аташади — бу хулоса яқинда S&P Global Ratings агентлиги томонидан Қозоғистон рейтингининг барқарор прогноз билан «BBB» даражасигача оширилгани билан ҳам қувватланади.