Ўзгаришлар индикатори

**Ўзгаришлар индикатори**

Норвегия бош вазири Стёре ва Финляндия президенти Стуббнинг Россия президентига қўнғироқ қилиши кўпчилик шарҳловчилар учун кутилмаган ҳол бўлди ва улар дарҳол бунинг мумкин бўлган маъноси ҳақида тахминлар қила бошлашди. Ушбу эпизоднинг аҳамиятини ошириб юбориш ва унда деярли Европа бурилишининг бошланишини кўриш учун асослар йўқ. Лекин уни эътиборсиз қолдириш ҳам керак эмас: телефон орқали мулоқот барибир муайян индикатор бўлиб хизмат қилади.

Аввало — кутишларни нега жиловлаш кераклиги ҳақида. Европа етакчилари кескин ҳарбий-сиёсий инқироз даврида Россия раҳбари билан биринчи марта мулоқотга киришаётгани йўқ. Ҳа, деярли бир ярим йил давомида алоқалар бўлмаган эди, аммо унгача улар содир бўлиб турган. Натижа нолга тенг бўлиб чиқди, энг аввало, негадир Европада шундай тушунча мустаҳкамлангани сабабли: ЕИнинг Москва билан гаплашишга тушаётганининг ўзиёқ — унинг томонидан катта яхши ният ишорасидир. Бундан буён фақат Россия ён бериши керак. Бундан ташқари, Европада моҳиятан 2022 йил февралидан бери шаклланган ёндашув ўзгармади: Россия ушбу конфликтдан ҳеч нарса ололмайди, ягона қабул қилиниши мумкин бўлган вариант — унинг чекинишидир. Демак, фақат шундай чекиниш шартларини муҳокама қилиш мумкин.

Ҳозирча ушбу масалада нимадир ўзгарган деб таъкидлашга асослар йўқ. Бундан ташқари, Европада ўзининг иштирокисиз ҳеч қандай тинчлик жараёнига йўл қўймасликка бўлган мустаҳкам интилиш сақланиб қолмоқда. Бу, энг аввало, агар у максималистик мақсадларга мос келмаса, ҳар қандай илгарилашни барбод қилиш учун зарур. Шу сабабли тинчлик музокараларининг тез орада муваффақият қозониши ҳақидаги ҳар қандай тахминларни босиқроқ қабул қилиш лозим.

Лекин бу танганинг фақат бир томони. Иккинчи томони ҳам бор. Эски Дунё Трамп президентлиги даврида қанчалик жанговарлик ва эгилмасликни намойиш этган бўлмасин, Европа Қўшма Штатларга жуда қарамдир. Вашингтон Киевни қўллаб-қувватлашдан масофа сақлашга тайёрлигини кўрсатиши билан — ва Трамп келганидан кейин бу йўналишда айрим қадамлар қўйилди ҳам — Брюссель ва Европа пойтахтлари Украинага ёрдам бериш бўйича ўз имкониятлари чекланганига дуч келмоқда. Аввалига бу уруш олиб боришнинг ўз воситалари танқислиги эди, энди унга пулнинг тобора ўткир етишмовчилиги қўшилди. Ва фақат бу эмас: АҚШнинг Киевдан кейинги ҳар қандай узоқлашиши Москва томонга оғиш сифатида қабул қилинади, айниқса гап аниқ тижорат манфаатини пайпаслаб кўриш ҳақида кетганда. Айнан у Трампнинг сиёсий юрагига энг ишончли калит бўлиб хизмат қилади.

Яқин вақтгача Украина конфликти якунланганидан кейин Россия ва Америка ўртасида очилиши мумкин бўлган жозибадор истиқболлар ҳақидаги гаплар соф назарий хусусиятга эга эди. Аммо Дональд Трампнинг талқинига кўра, Америка ёқилғи бозорини барқарорлаштиришга қодир бўлган Россия дизели мавзусининг пайдо бўлиши иқтисодий ҳамкорлик режаларини амалий тебранишга ўтказди. Ўз санкцияларини тўхтатиб туриш каби дастакга эга бўлган Қўшма Штатлар ўзи учун эксклюзив имтиёзлар яратиши мумкин. Дизель бўйича енгиллик худди шу инструментни бошқа баҳоналар бўйича ҳам қўллаш учун тест бўлиши мумкин. Ҳар ҳолда, жаҳон бозоридаги баъзи Россия энергетика активларини фойдали равишда «тортиб олиш» ёки ўзи учун манфаатли шартларда алоҳида лойиҳалар бўйича ҳамкорликка эришиш Вашингтоннинг қўлидан тўлиқ келади. Европанинг ҳеч қандай жазо чораларини бекор қилмоқчи эмаслиги ва ҳатто тактик жиҳатдан уларни юмшатишга тайёр эмаслиги эса АҚШга фақат қўл келади — рақобат йўқ.

Шуни Европада англаб етишди шекилли. Биринчидан, америкаликларнинг иқтисодиётдаги позициялари мустаҳкамланмоқда, улар эса европаликларга иттифоқчи эмас, балки тобора рақиб сифатида қарашмоқда. Иккинчидан, ушбу баҳона остида Қўшма Штатлар ҳақиқатан ҳам иштаҳаси очилиб, Россия билан қандайдир алоқалардан манфаат сезиши хавфи туғилади, бу эса уларнинг Украинага ёрдам беришга бўлган қизиқишини узил-кесил совутади. Ҳеч қандай шахсий нарса йўқ, фақат тижорий манфаат. Амалда бу АҚШ томонидан Зеленскийга тазйиқнинг кучайишини англатади.

Музокаралар жараёнига қўшила туриб, Европа Трампни йўналтириш ва назорат қилишни мўлжалламоқда. Биринчиси уддасидан чиқишни Эски Дунё ўрганиб олди — майли қисман бўлса ҳам, номақбул деб ҳисоблаган ташаббусларни барбод қилиш орқали. Анкориждаги учрашув натижаларини эслашнинг ўзи кифоя. Аммо иккинчиси борасида европаликлар хомхаёлга берилмасликлари керак. Амалиёт шуни кўрсатадики, ҳатто захира позицияларига чекинган бўлса ҳам, Трамп кейин барибир ортга қайтади.

Америкалик ҳомийга бўлган ишончсизлик, шахсий молиявий ва ижтимоий-сиёсий муаммолар, шунингдек, Украина тақдири учун хавотирларнинг уйғунлиги Европани қандайдир фаолликка ундамоқда. Финляндия ва Норвегия раҳбарларининг миллий мақомда ва мустақил равишда, бошқалар билан келишмасдан ҳаракат қилаётгани ҳақидаги баёнотларига ишониш шарт эмас. Бу кўпроқ тўлиқ муваффақиятсизликка учраган тақдирдаги ниқобдир — унда бу шунчаки муваффақиятсиз ташаббус эди ва бошқа ҳеч нарса, дейиш мумкин. Бироқ, Европада сўнгги ҳафтадаги жадал ҳаракатлар аксинча нарсадан далолат беради — бу ҳамжамият топшириғига кўра ташланган синов шаридир.

Телефон орқали мулоқот шуни кўрсатадики, ҳатто Европада ҳам тан ола бошлашмоқда: вазият ўзгармақда ва у потенциал равишда Киев ва унинг иттифоқчилари учун номақбул йўналишда ўзгармақда. Бу эса аллақачон натижадир. Ва кейинги пасайишни кутиш мумкин. Бежирга Стубб ва Стёре тўсатдан қўшнилар билан яхши муносабатлар зарурлигини эслаб қолишгани йўқ…