Ўзбекистонда кибержиноятлар сони 13 баравар ошди.
Кибержиноятчиликнинг кўпайиши ва 3,8 триллион сўмдан ортиқ зарарлар кўрилаётган бир пайтда, Ўзбекистон Марказий банки хавфга асосланган киберхавфсизлик назоратига ўтмоқда.

О'збекистонда кибержиноятлар сони со'нгги беш йил ичида 13 бараварга ошди ва 4800 та ҳолат о'рнига 62 000 дан ошди. Бунга жавобан, мамлакат Марказий банки банк киберхавфсизлиги устидан рискга асосланган назоратни жорий этишга тайёргарлик ко'рмоқда. Ушбу ма'лумотлар 25-август куни Тошкентда бо'либ о'тган Ипак ё'ли молия ва технологиялари форумида "Сун'ий интеллект тезлигида ишонч: то'лов релслари учун кибер чидамлилик ва фирибгарликдан ҳимоя" сессиясида тақдим этилди.
Сессия модератори, КПМГ Узбекистан киберхавфсизлик бо'лими раҳбари Артём Саидов мамлакатда рақамли то'лов фойдаланувчилари улуши 2021 йилдаги 39% дан 2025 йилда 72% гача о'сганини та'кидлади ва киберхавфсизлик бу сур'атга эриша оладими деган саволни ко'тарди.
Сессияда Ички ишлар вазирлигига таяниб тақдим этилган ма'лумотларга ко'ра, беш йиллик даврда кибержиноятлардан етказилган умумий зарар 3,8 триллион со'мдан ошди, бу миқдорнинг ярмидан ко'пи 2025-йилга то'г'ри келади.
О'збекистон Марказий банки қошидаги СЕРТ-СБУ киберхавфсизлик маркази раҳбари Мирзабек Бобожоновнинг хабар беришича, 2026-йил бошидан бери банклар ва то'лов муассасалари тахминан 18 миллион шубҳали транзаксияни блоклаган. Бу банклардан сун'ий интеллектга асосланган о'зларининг фирибгарликка қарши тизимларига эга бо'лишни талаб қилиш орқали мумкин бо'лди.
У ижтимоий муҳандислик ёрдамида фирибгарликка мисол келтирди: тажовузкорлар Марказий банк ходими сифатида о'зини ко'рсатиб, юзини алмаштириш учун чуқур сохта технологиядан фойдаланган ҳолда банк мижозига видео қо'нг'ироқ уюштиришди. Мижоз Марказий банкнинг расмий веб-сайти орқали шахсини тасдиқлаганидан ва мос келадиган фотосуратни ко'рганидан со'нг, фирибгарларга катта миқдорда пул о'тказди. Бобожоновнинг со'зларига ко'ра, фирибгарликка қарши тизимлар мижозларни ҳимоя қилади, аммо аҳолининг молиявий саводхонлик даражаси туфайли 100% кафолатланмаган.
Асакабанк ахборот хавфсизлиги директори Зохир Мирзаев янги то'лов тизими фойдаланувчилари сонининг кескин о'сиши ко'пчилик рақамли молиявий хизматларга биринчи марта дуч келаётганини ва ма'лумотларни ҳимоя қилиш бо'йича асосий билимларга эга эмаслигини та'кидлади. Шунингдек, у ма'лумотларни ҳимоя қилиш юкининг катта қисми тижорат банкларига номутаносиб равишда тушишини та'кидлади, чунки ко'пгина кичик ва о'рта бизнес (КО'Б) - уларнинг мижозлари - о'зларининг ахборот хавфсизлиги бо'лимларига эга эмаслар.
Ипак Ё'ли Банкининг бош директори Умид Ҳакимовнинг хабар беришича, банк 5 миллиондан ортиқ мижозга хизмат ко'рсатади, 5 миллиондан ортиқ карта (шу жумладан Виса ва маҳаллий карталар) чиқарган ва тахминан 900 та банкомат ва 20 000 дан ортиқ ПОС терминалларига эга. Унинг та'кидлашича, сун'ий интеллектдан фойдаланиш банкка рақобат ва мижозлар нархларига сезгирликнинг ортиши шароитида харажатларни сезиларли даражада камайтириш имконини беради, аммо бундай ечимларни олдиндан хавфни баҳоламасдан амалга ошириш қабул қилиниши мумкин эмас. Унинг та'кидлашича, банк аввал хавфсизлик инфратузилмасини яратади, кейин эса самарадорлик ва харажатларни оптималлаштиришга о'тади.
Бободжанов регулятор мувофиқликка ё'налтирилган ёндашувдан хавфга асосланган назоратга о'таётганини э'лон қилди. Рақамлаштириш лойиҳаси доирасида банк секторининг киберхавфсизлик стратегияси ва ташкилотларнинг етуклик даражасига асосланган хавфни баҳолаш методологияси ишлаб чиқилди. Келгуси йилда банклар ва то'лов ташкилотларининг ко'лами ва рақамли етуклигига қараб, то'ртта талаб даражасига эга янги тартибга солиш тизимини ишга тушириш режалаштирилган: тизимли аҳамиятга эга банклар мижозлар ҳажми кичикроқ бо'лган ташкилотларга қараганда қаттиқроқ талабларга эга.
Шунингдек, у форумдан тахминан икки ой олдин ишга туширилган тижорат банклари о'ртасида кибер-ҳодисалар ҳақида ма'лумот алмашиш платформасини ишга туширишини э'лон қилди. Бободжанов дастлаб банклар ма'лумот алмашишни истамаганликларини, аммо бу аста-секин о'згариб бораётганини та'кидлади.
Виса СЕМЕА консалтинг ва таҳлил бо'йича катта директори Николай Белштейн бу динамика Марказий Осиёга хос эмас, балки глобал эканлигини та'кидлади: ҳужумчилар корпоратив инфратузилмага эмас, балки одамлар о'ртасидаги ишончга ҳужум қилмоқдалар. Бугун фишинг электрон почтаси ёки чуқур қалбакилаштиришни яратиш бир неча дақиқа ва минимал инвестицияларни талаб қилади. Унинг та'кидлашича, ко'плаб банклар ва тартибга солувчилар бугунги эмас, балки кечаги таҳдидларга асосланган ҳимояни яратишда давом этмоқдалар. Тезроқ жавоб бериш учун банклар киберхавфсизлик ва сун'ий интеллектга инвестициялар орқали бошқарув ёрдамига муҳтож. У миллиардлаб то'ловларни қайта ишлайдиган ва транзаксияларнинг қонунийлиги бо'йича қарорларни миллисекундларда қабул қилишга мажбур бо'лган Виса компаниясини мисол қилиб келтирди.
Келгуси йилда то'лов тизимига ишончни қандай ягона чора қо'ллаб-қувватлаши мумкинлиги ҳақидаги саволга жавобан, барча иштирокчилар мустақил равишда ҳамкорлик ва ҳодисалар бо'йича реал вақт режимида ма'лумот алмашишни келтирдилар. Белштейннинг та'кидлашича, бошқа минтақалардаги кузатувларига асосланиб, бир банкка қилинган ҳужум ко'пинча бир неча соат ёки кун ичида бошқа банкка қилинган ҳужумни англатади, шунинг учун о'з вақтида ма'лумотлар алмашиш бозор иштирокчиларига шунга о'хшаш таҳдидга олдиндан тайёргарлик ко'риш имконини беради.

