Ўзбекистоннинг стартап экотизими: 100 та Финтеч лойиҳасидан биринчи Унисорнгача – Бозорда нималар бўляпти
Ўзбекистон Марказий Осиёдаги энг динамик стартап экотизимларидан бирини ривожлантирмоқда, бу ерда давлат венчур капиталини молиялаштиришда бевосита иштирок этади ва ёш жамоалар Марказий банкдаги иш ўринлари учун рақобатлашади.

О'збекистоннинг стартап экотизими: 100 та Финтеч лойиҳасидан биринчи Унисорнгача – Бозорда нималар бо'ляпти
О'збекистон Марказий Осиёдаги энг динамик стартап экотизимларидан бирини фаол ривожлантирмоқда, бу ерда давлат венчур капиталини молиялаштиришда бевосита иштирок этади ва ёш жамоалар Марказий банкдаги иш о'ринлари учун рақобатлашади. Буни 24-26 август кунлари Тошкентда бо'либ о'тган Ипак ё'ли молия ва технологиялар форумида ҳукумат амалдорлари, институционал инвесторлар ва стартап асосчиларининг о'злари қилган нутқлари тасдиқлади.
Бозор ко'рсаткичлари
Президент ма'муриятининг Молиявий технологиялар, рақамлаштириш ва сун'ий интеллект департаменти бошлиг'и Бобур Хо'жаев мамлакатда тахминан 100 та финтеч стартаплари фаолият юритаётганини ва расмийлар 2030-йилга келиб бу сонни икки баравар ошириш ниятида эканлигини ма'лум қилди. Унинг со'зларига ко'ра, о'тган йили о'збек финтеч стартапларига 200 миллион доллардан ортиқ венчур капитал инвестициялари жалб қилинган ва мақсад 2030-йилга келиб соҳага 1 миллиард доллар жалб қилишдир.
**Миллий то'лов тизимлари атрофидаги финтеч экотизими**
Хо'жаев шунингдек, мамлакатда ба'зи янгиликлар аллақачон иккита миллий то'лов тармог'и - УзСард ва Ҳумо атрофида амалга оширилаётганини, уларнинг атрофида кенгроқ финтеч экотизими яратилаётганини та'кидлади.
Унинг со'зларига ко'ра, УзСард сун'ий интеллектга, хусусан, АИ скоринги, фирибгарликка қарши тизимлар ва консалтинг хизматларига э'тибор қаратмоқда ва бу соҳада тижорат банклари билан яқиндан ҳамкорлик қилмоқда. Ҳумо, о'з навбатида, крипто активларини фаол ривожлантирмоқда: о'тган йили то'лов тизими токенларни чиқарди ва ҳозирда мамлакатнинг биринчи стаблесоинларини ишга тушириш устида ишламоқда.
"Бошқа мамлакатларда иккита то'лов тармог'и тизимига эга бо'лиш жуда ноодатий ҳолат", деб та'кидлади Ходжаев ва иккала компания ҳам о'з атрофида финтеч экотизимларини яратаётганини, бу эса кичикроқ стартаплар учун ко'пайиш майдонига айланиб бораётганини қо'шимча қилди.
**Биринчи Унисорн ва учта стартап категорияси**
Глобал Молия ва Технология Тармог'и (ГФТН) бош директори Нандан Маҳанти минтақада аллақачон о'зининг биринчи финтеч Унисорн пайдо бо'лганини ва стратегиясини то'лиқ рақамли моделга асослаганини та'кидлади. Унинг ҳисоб-китобларига ко'ра, Марказий Осиё стартап ландшафти ҳозирда учта тоифадаги компаниялардан иборат: тартибга солинадиган муассасаларга рақамлаштиришни тезлаштиришга ёрдам берадиган технология провайдерлари; тартибга солиш синов муҳитида ишлайдиган ва о'з лицензиясини олишга интилаётган компаниялар; ва бошқа бозорларда аллақачон муваффақиятга эришган ва минтақага кираётган глобал операторлар.
Маҳантининг со'зларига ко'ра, стартап экотизимини муваффақиятли ривожлантириш учун учта шарт зарур: инвесторлар ишончини оширадиган шаффоф корпоратив бошқарув; стартаплар катта капитал харажатларисиз маҳсулотлар яратиши мумкин бо'лган ривожланган рақамли жамоат инфратузилмаси; ва ёшлар орасида иш қидирувчилардан иш яратувчиларга маданий о'тиш.
"Осиёда биз иш қидирувчилардан иш яратувчиларга сезиларли о'тишни кузатдик", деб та'кидлади у ва О'збекистонда давлат томонидан ишлаб чиқилган то'лов ва ҚР инфратузилмасининг мавжудлиги янги стартаплар учун кириш то'сиг'ини камайтиради, деб қо'шимча қилди.
Маханти шунингдек, О'збекистон Марказий банкининг о'з венчур фондини яратиш то'г'рисидаги қарорига э'тибор қаратди ва буни регулятор учун мисли ко'рилмаган қадам деб атади.
"Бу сигнал пули. Бу Марказий банкнинг хавфни янги г'ояга эга стартап билан бо'лишиш ниятини намойиш этади", деди у.
**Марказий банк венчур фонди**
Хо'жаев Марказий банк 50 миллион долларлик капиталга эга венчур фондини ташкил этганини ва ҳозирда уни бошқариш учун ташқи бошқарув компаниясини ёллаш бо'йича музокаралар олиб бораётганини тасдиқлади. Марказий банк раиси Тимур Ишметов, о'з навбатида, регуляторнинг вазифаси ҳар бир лойиҳани қо'ллаб-қувватлаш эмас, балки молия бозорининг ривожланишига сезиларли та'сир ко'рсатиши мумкин бо'лган финтеч компанияларини танлаш эканлигини тушунтирди; фондни то'г'ридан-то'г'ри бошқариш профессионал менежерларга о'тказилади.
Аввалроқ, худди шу нутқида Ходжаев 2026–2030 йилларга мо'лжалланган Миллий Финтеч Стратегиясида финтеч бо'йича 5000 ёш мутахассисни тайёрлаш мақсади қо'йилганини ва Марказий банк инновация маркази жорий йилнинг то'ртинчи чорагида о'зининг биринчи резидентлар гуруҳини қабул қила бошлаганини эслатди.
**Ёш ищи кучи ва исте'додларни қидириш**
Марказий банк раиси Тимур Ишметов регулятор молиявий бозор лойиҳаси учун ИТ мутахассисларининг етишмаслигига қандай дуч келганини ва 40 та жамоани - 160 иштирокчини, асосан талабаларни бирлаштирган хакатон о'тказганини тушунтирди. Унинг со'зларига ко'ра, г'олиб жамоа битта банк риск менежери ва учта талабадан иборат бо'либ, тадбир охирига келиб, иштирокчиларнинг тахминан 80% Марказий банкда ишга жойлашиш учун ариза топширган.
"Бу мен учун катта кашфиёт бо'лди - бизда жуда ко'п исте'додли ёшлар бор", деб та'кидлади у.
Ишметовнинг со'зларига ко'ра, регулятор университетлар о'ртасида пул-кредит сиёсати танловини о'тказиш орқали шунга о'хшаш тажрибага эга бо'лган: иштирокчи талабалар аллақачон Марказий банк ходимлари о'н йил олдин Швейцария Миллий банкининг ёрдамига муҳтож бо'лган моделларни яхши билишган.
**Стартап асосчисининг нуқтайи назари**
Финтеч, агент АИ ва веб3 чорраҳасида ишлайдиган асосчи ва тадбиркор Анастасия Югова панел муҳокамаси давомида минтақада технология ёки капиталнинг о'зи етишмаслигини та'кидлади - технологик маҳсулот биринчи кунданоқ глобал бо'лиши мумкин. Унинг со'зларига ко'ра, ишлайдиган прототипдан ма'лум бир тартибга солинган бозорда ишга туширишгача бо'лган ё'лни топиш анча қийин: маҳаллий то'лов механизмларини, ҳамкорларни, банк инфратузилмасини ва мувофиқлик талабларини тушуниш керак, улар мамлакатдан мамлакатга жуда фарқ қилади.
"Технология тартибга солишдан ко'ра тезроқ ҳаракат қилади ва бу бо'шлиқни то'лиқ ёпишнинг иложи ё'қ... лекин айнан биз стартаплар, банклар ва регуляторлар учун экотизимларни ривожлантираётганимиз сабабли, асосчилар регуляторлар билан биргаликда янги моделларни синаб ко'риш учун тобора ко'проқ жойга эга бо'ладилар", деб та'кидлади у.

