Ўзбекистон рақамли нотариал хизматларни кенгайтирмоқда.
Ўзбекистонда 1156 та нотариус 70 дан ортиқ турдаги хизматларни кўрсатади, 20 та нотариал ҳаракатларни онлайн тарзда амалга ошириш мумкин ва онлайн хизматлар учун тўловлар бекор қилинди.
О'збекистонда нотариат тизими фаол ривожланмоқда, бунда рақамли хизматларни кенгайтириш ва нотариуслар ва давлат идоралари о'ртасидаги электрон о'заро та'сирга о'тишга алоҳида э'тибор қаратилмоқда. Олий Мажлис Қонунчилик палатаси йиг'илишида Адлия вазири Акбар Тошқуловнинг нотариал хизматлар сифати ва шаффофлиги бо'йича парламент со'ровига берган жавоби ко'риб чиқилди.
2020-йил бошидан бери мамлакатда хусусий нотариал идоралар фаолият юритишига рухсат берилди. Ҳозирда 1156 дан ортиқ нотариус фуқароларга 70 дан ортиқ турдаги нотариал хизматларни ко'рсатмоқда. Узоқ ва бориш қийин бо'лган ҳудудларда ушбу хизматлар то'ртта давлат нотариал идораси орқали ҳам мавжуд.
Ислоҳотнинг асосий ё'налишларидан бири нотариал хизматларни рақамлаштириш бо'лди. E-notarius.uz портали фуқароларга энг яқин нотариусни топиш, онлайн учрашувга ёзилиш, ишончноманинг ҳақиқийлигини текшириш, электрон со'ров юбориш ва мулкка оид ҳар қандай ог'ирликлар ҳақида со'раш имконини беради.
"ШАЗҲАРА" электрон дастури меросхо'рлар доирасини аниқлашга ёрдам берадиган меросхо'рлар ишларини ко'риб чиқиш учун ишлатилади. Рақамлаштириш туфайли нотариал ҳаракатларда ҳам экстратерриториаллик тамойили жорий этилди.
"Нотариус" автоматлаштирилган ахборот тизими 22 та вазирлик ва идораларнинг 40 та ахборот тизимлари билан интеграциялашган. Бу фуқаролар о'зларига тақдим этишлари керак бо'лган ҳужжатлар ва ма'лумотлар ҳажмини 95 фоизга қисқартирди. Нотариуслар зарур ма'лумотларни идоралараро электрон о'заро та'сир орқали оладилар.
"Нотариус" тизимининг техник имкониятлари электрон архив яратиш учун кенгайтирилди, бу эса нотариал тасдиқланган ҳужжатлар матнининг то'лиқ сақланишини та'минлайди. Натижада, ҳар йили 15 миллиондан ортиқ ҳужжатларни чоп этиш ва архивлаш зарурати бартараф этилди.
Ҳозирда 20 турдаги нотариал ҳаракатларни онлайн тарзда амалга ошириш мумкин. 2026-йил июл ойидан бошлаб онлайн нотариал хизматлардан фойдаланиш учун илгари ундирилган асосий солиқ ставкасининг 30 фоизи миқдоридаги қо'шимча то'лов бекор қилинди. Онлайн ва офлайн хизматлар нархи стандартлаштирилган. Вазирнинг со'зларига ко'ра, қо'шимча то'лов бекор қилинганидан кейинги биринчи ойда аҳоли 9,4 миллиард со'мдан ортиқ маблаг'ни тежаб қолди.
Шу билан бирга, нотариуслар томонидан қонуний талабларнинг бир хил қо'лланилишини та'минлаш бо'йича ишлар олиб борилмоқда. 2023-2025 йиллар оралиг'ида ва 2026 йилнинг якуний даврида Нотариат тизимидан фойдаланган ҳолда 30 дан ортиқ таҳлил ва мониторинг тадқиқотлари о'тказилди. Қоидабузарликларга ё'л қо'йган нотариусларга нисбатан қонуний чоралар ко'рилди. Шунга о'хшаш қоидабузарликларнинг олдини олиш чоралари ҳам ко'рилмоқда ва нотариусларга нотариал амалиёт бо'йича мунтазам равишда услубий тавсиялар ва тушунтиришлар берилмоқда.
"Нотариат то'г'рисида"ги қонун лойиҳасининг янги таҳририда эр-хотиннинг биргаликдаги мулкини тасарруф этиш билан бог'лиқ низоларнинг олдини олиш учун қо'шимча механизмларни жорий этиш таклиф қилинмоқда. Хусусан, у "Эр-хотиннинг биргаликдаги васиятномаси" ва "Мерос шартномаси" каби нотариал ҳаракатларни жорий этишни назарда тутади.
Муҳокама якунида депутатлар масофадан туриб тақдим этиладиган нотариал хизматлар ро'йхатини кенгайтириш, нотариуслар учун ҳуқуқни муҳофаза қилиш масалалари бо'йича мунтазам равишда о'қитишни давом эттириш ва Нотариат то'г'рисидаги қонуннинг янги таҳририни тайёрлашни тезлаштиришни таклиф қилишди.
Адлия вазирининг парламент со'ровига берган жавоби депутатлар томонидан э'тироф этилди.