Ўзбекистон Мудофаа вазирлиги видеосида Ж-10 қирувчи самолётларини намойиш этди
Ўзбекистон Мудофаа вазирлиги Хитойнинг Ж-10 қирувчи самолётларининг парвози акс этган видеони эълон қилди ва улар мамлакатнинг замонавий ҳаво мудофааси тизимининг бир қисми сифатида тақдим этилди.

Ўзбекистон Мудофаа вазирлиги замонавий жанговар самолётларнинг парвозини акс эттирувчи видеони эълон қилди. Вазирликнинг илова қилинган баёнотига кўра, ушбу самолётлар мамлакат ҳаво ҳудуди учун ҳаво мудофаасини таъминлайди.
Видеода учта Ж-10СЕ қирувчи самолёти қўшма парвозлар ва ҳаво маневрларини амалга ошираётгани кўрсатилган. Битта кадрда камида битта Ж-10СЕ русумидаги самолётни аниқ кўриш мумкин. Бироқ, Мудофаа вазирлиги видеода самолёт учун ҳеч қандай техник хусусиятлар ёки расмий белгиларни тақдим этмади.
Ж-10СЕ 4++ авлод кўп мақсадли қирувчи самолёт сифатида таснифланади. У фаол фазали массив радар билан жиҳозланган ва илғор қуроллардан фойдаланишга қодир, бу эса уни Хитой авиация саноатининг асосий экспорт моделларидан бирига айлантиради.
Дефенсе Сесуритй Асиа томонидан келтирилган ҳарбий таҳлилчиларнинг фикрига кўра, Ўзбекистоннинг Хитой самолётларига бўлган қизиқиши жанговар самолётларини модернизация қилиш зарурати билан боғлиқ. Мамлакатнинг ҳозирги самолётлар парки ҳали ҳам Совет давридаги МиГ-29 ва Су-27 қирувчи самолётларига катта таянади, уларнинг аксарияти ўнлаб йиллар давомида хизматда бўлиб келган. Уларга техник хизмат кўрсатиш компонентларни етказиб бериш ва таъмирлаш билан боғлиқ муаммолар туфайли мураккаблашади.
Нашр шунингдек, Ж-10СЕ самолётини сотиб олиш О'збекистоннинг Хитой билан ҳарбий-техник ҳамкорликни ривожлантириш стратегиясига мос келишини та'кидлайди. Бунгача, 2015-йилда мамлакат Хитойнинг ҲҚ-9Б, ФМ-90 ва КС-1С ҳаво мудофаа тизимларини сотиб олган эди.
**Ж-10СЕ қирувчи самолёти ҳақида тафсилотлар**
**Келиб чиқиши ва ривожланиши**
Ж-10СЕ Хитойнинг Ж-10С қирувчи самолётининг экспорт версиясидир. Бу думсиз қанард конфигурациясига эга бир двигателли, ко'п мақсадли самолёт бо'либ, Ченгду Аирсрафт Сорпоратион (АВИС таркибига киради) томонидан ишлаб чиқилган. Ж-10 оиласининг тарихи 1980-йилларда бошланган. Биринчи прототип 1998-йилда учган ва Ж-10А базавий версияси 2005-йилда ПЛААФ билан хизматга кирган. Ж-10С энг илг'ор ишлаб чиқариш версияси бо'либ, 2018-йилда Хитой билан хизматга кирган. Экспорт варианти, Ж-10СЕ, 2016-йилда халқаро савдо учун тасдиқланган.
Авлод ва вазифа.**
Самолёт ҳаво устунлиги ва ерга ҳужум қилиш учун мо'лжалланган 4++ авлод қирувчи самолётидир. У Ф-16В ёки Рафале каби Г'арб ва Россиянинг икки двигателли қирувчи самолётларига арзонроқ алтернатива сифатида жойлаштирилган.
**Авионика ва радар.**
Ж-10 нинг олдинги версияларидан асосий фарқи шундаки, у турли хил КЛЖ-10А ёки КЛЖ-7А деб номланган фаол электрон сканерланган массив (АЕСА) радаридир. Ушбу радар аниқланиш диапазонини оширади ва бир вақтнинг о'зида бир нечта нишонларни кузатиш ва уларга зарба бериш имкониятини беради. Қирувчи шунингдек, дубулг'ага о'рнатилган нишонга олиш тизими ва электрон уруш то'плами билан жиҳозланган.
**Қурол-яроғ.**
Қирувчи самолёт 11 та қаттиқ учликка эга ва ПЛ-15 узоқ масофали ҳаво-ҳаво ракеталарини, ПЛ-12 ракеталарини, ПЛ-10 қисқа масофали ракеталарини ва ердаги нишонларни, жумладан, ЛТ-2 лазерли бошқариладиган бомбани йўқ қилиш учун турли хил аниқ бошқариладиган ўқ-дориларни ташишга қодир.
**Қувват блоки.**
Покистонга етказиб бериладиган экспорт самолётлари Хитойнинг ВС-10 (Таиҳанг) двигатели билан жиҳозланган бўлиб, бу Россия куч блокларига боғлиқликни камайтиради. Баъзи модификациялар ва аввалги партиялар Россиянинг АЛ-31ФН двигателидан фойдаланади. Самолётнинг максимал тезлиги тахминан 2,2 Мач га тенг, жанговар радиуси эса 900 км дан ортиқ. Бироқ, ички ёқилғи сиғими (тахминан 4950 литр) ташқи ёқилғи бакларидан фойдаланмасдан чекловчи омил ҳисобланади.
**Нархи.**
Битта самолётнинг тахминий нархи тахминан 40-50 миллион долларни ташкил этади, бу эса самолётни Ғарбий 4,5 авлод қирувчи самолётларига нисбатан нисбатан арзон қилади. Бироқ, ба'зи манбаларга ко'ра, Покистон учун то'лиқ пакет (самолётлар, қурол-ярог' ва учувчиларни о'қитишни о'з ичига олган ҳолда) ҳар бир самолёт учун о'ртача 76 миллион долларга яқинлашди.
**Операцион тажриба.**
Покистон Ж-10СЕ учун биринчи хорижий мижозга айланди ва 2022-йилда самолётларни қабул қила бошлади (дастлабки буюртма 20 та самолёт учун эди, иккинчи партия билан эса жами 36 тага етиши мумкин эди). Қирувчи самолёт 2025-йилдаги Ҳиндистон-Покистон ҳаво можароси пайтида оловга чо'мдирилди. Хитой давлат оммавий ахборот воситалари ва бир нечта нашрларнинг хабар беришича, бу унинг радар ва ПЛ-15 ракеталарининг самарадорлигини тасдиқлади. Бироқ, ушбу эпизод пайтида нишонларнинг уриб туширилгани ҳақидаги да'волар баҳсли масала бо'либ қолмоқда ва барча томонлар томонидан мустақил равишда тасдиқланмаган.
**Экспорт профили.**
Покистондан ташқари, бошқа давлатлар ҳам Ж-10СЕга қизиқиш билдиришди. Самолёт Малайзиядаги ЛИМА 2025 каби мудофаа ко'ргазмаларида фаол намойиш этилган.

