Ўзбекистон Божхона-2030 стратегиясини тасдиқлади: нима ўзгармоқда?
Президентнинг ПФ-174-сонли фармони Ўзбекистон божхона хизматида экспорт тартибларини соддалаштиришдан тортиб, сунъий интеллектни жорий этиш ва янги терминаллар қуришгача бўлган кенг кўламли ислоҳотларни жорий этади.

О'збекистон божхона хизматини модернизация қилиш ва илг'ор ма'мурий амалиётларни жорий этишга қаратилган "Божхона 2030" стратегиясини тасдиқлади. Тегишли фармон (ПФ-174) "Давлат божхона хизмати органлари фаолиятини такомиллаштириш ва божхона ма'муриятчилигига замонавий ёндашувларни жорий этиш чора-тадбирлари то'г'рисида" Президент Шавкат Мирзиёев томонидан 2026-йил 27-августда имзоланган.
2026-йилдан 2030-йилгача бо'лган даврга мо'лжалланган "Янги О'збекистон божхонаси - 2030" стратегияси бизнес муҳитини яхшилаш, рақамлаштириш, кадрлар сиёсати ва чегара инфратузилмасини ривожлантириш каби кенг ко'ламли ислоҳотларни қамраб олади.
**Бизнес учун соддалаштиришлар**
2026-йил 1-сентабрдан бошлаб ташқи иқтисодий фаолият иштирокчилари учун қуйидаги талаблар бекор қилинади:
* Ташқи савдо шартномасисиз импорт учун хорижий шерикка олдиндан то'лов.
* Шартномасиз экспорт учун даромаднинг 50 фоизини та'минлаш.
* Товарларни миллий валютада экспорт қилишда то'лов кафолатларини (аккредитив, банк кафолати, суг'урта полиси) мажбурий тақдим этиш.
2026-йил 1-октабрдан бошлаб, амалдаги ҚҚС сертификатига эга бо'лган паст хавфли ташқи савдо иштирокчилари товарларни импорт қилишда ҚҚС суммаларини қоплашлари мумкин бо'лади. Божхона расмийлаштируви, фитосанитария сертификатлари, фумигация ва экспорт учун келиб чиқиш сертификатлари учун то'ловлар ва йиг'имлар 30% га камайтирилади.
2027-йил 1-январдан бошлаб товарларнинг божхона қийматининг 20% миқдорида, лекин ҳар бир килограмм учун 2 доллардан кам бо'лмаган миқдорда ягона божхона божи ставкаси жорий этилади. "20 000 тадбиркор - 500 000 малакали мутахассис" дастури иштирокчилари божхона то'ловлари учун 120 кунлик то'лов режасига эга бо'ладилар.
2027-йил декабр ойигача жисмоний шахсларга 10 000 долларга тенг бо'лган божсиз нақд валютани экспорт қилиш ҳуқуқи берилади. Худди шу муддатга қадар О'збекистон фуқароларига божхона то'ловларини то'лаш шарти билан чет элда нотижорат мақсадларда ро'йхатдан о'тган транспорт воситаларини вақтинча импорт қилишга рухсат берилади. Бу Қозог'истон ва Россияда ишлайдиган ватандошларга шахсий транспорт воситаларида мамлакатга эркин кириш ва чиқиш имконини беради.
Божхона қиймати бо'йича низоларни ҳал қилишга алоҳида э'тибор қаратилмоқда: божхона расмийлаштируви марказида ихтисослаштирилган бо'лим ташкил этилиши режалаштирилган ва ушбу масалалар бо'йича онлайн апелляция механизми ишга туширилади.
**Рақамли хизматлар ва фикр-мулоҳаза**
2028-йил январ ойига қадар барча божхона хизматларини, жумладан, Ягона интерактив давлат хизматлари портали билан интеграцияни бирлаштирган ягона мобил илова ишга туширилиши режалаштирилган. Шунингдек, жисмоний шахсларни белгиланган жарималар ҳақида хабардор қилиш ва уларни то'лашни осонлаштириш учун "Божхона жаримаси" интерактив мобил иловаси ишлаб чиқилмоқда.
2030-йилга келиб, "Ягона дарча" ("Ягона ойна") ахборот тизими орқали тақдим этиладиган электрон хизматлар сони 41 тадан 49 тагача ко'паяди. Тадбиркорлардан фикр-мулоҳазаларни то'плаш учун "Фикр-мулоҳаза" модули жорий этилади, бу божхона идоралари, постлар ва индивидуал ходимларни рейтинглаш учун ишлатилади.
**Рақамлаштириш ва сун'ий интеллект**
Давлат божхона қо'митаси таркибида мавжуд Ахборот ва коммуникация технологиялари департаменти асосида Рақамли технологиялар маркази ташкил этилади. Департаментга ташқи савдо номенклатурасига мувофиқ товар кодларини аниқлаш учун сун'ий интеллектни жорий этиш, рентген ва ҳужжатларни таҳлил қилиш ҳамда овозли ёрдамчилардан фойдаланиш вазифаси юклатилди.
Режалаштирилган ечимлар қаторига сун'ий интеллектга асосланган божхона қийматини бошқариш модели, транспорт воситасининг о'лчамларига қараб турини автоматик равишда аниқлаш тизими ва юзни аниқлаш, автоматик равишда давлат рақамини о'қиш ва шубҳали фаолиятни аниқлашга эга Смарт ССТВ ақлли видео кузатув тизими киради. 2030-йилга келиб, инсон аралашувисиз божхона расмийлаштируви улуши 60% га етиши режалаштирилган.
**Божхона ма'муриятини ислоҳ қилиш**
Стратегия импорт учун о'ртача божхона расмийлаштируви вақтини 2 соатгача ва экспорт учун 30 дақиқагача қисқартиришни назарда тутади. ЯИМдаги божхона даромадларининг улуши камида 4,4% га етиши режалаштирилган.
"Божхона-Сервис" давлат муассасаси хорижий инвестицияларни жалб қилиш билан мас'улияти чекланган жамиятга айлантирилади. Вазирлар Маҳкамасига икки ой ичида унинг фаолият тартибини, жумладан, "Хавфсиз божхона" ягона рақамли ахборот экотизимини жорий этишни белгилаш топширилди.
**Ноқонуний савдога қарши кураш ва кинология хизмати**
Марказий божхона лабораториясида нома'лум кимёвий моддалар, янги психофаол моддалар (НПС), синтетик гиёҳванд моддалар ва фентанил аналогларини тезкор аниқлаш учун юқори аниқликдаги масс-спектрометрия технологияларини жорий этиш режалаштирилган.
Кинология хизматларини ривожлантириш учун Миллий кинология маркази божхона ва бошқа ҳуқуқни муҳофаза қилиш органлари учун 220 нафар кинология мутахассисини о'қитиш ва малакасини оширишни режалаштирмоқда. Халқаро курьерлик жо'натмаларини тез ва сифатли етказиб беришни та'минлаш учун "Экспресс ташувчи" институтини яратиш ҳам режалаштирилган.
**Халқаро ҳамкорлик**
Ҳужжатда Арманистон, Таиланд ва Индонезия билан божхона ҳамкорлиги шартномаларини тайёрлаш, шунингдек, Бирлашган Араб Амирликлари билан статистик ма'лумотлар алмашинувини ривожлантириш ко'зда тутилган.
О'збекистон Осиё тараққиёт банкининг Марказий Осиё минтақавий иқтисодий ҳамкорлик (САРЕС) дастури доирасида Рақамли божхона ва логистика алянси (САЦ) лойиҳасида иштирок этиш ниятида.
Жаҳон божхона ташкилоти билан ҳамкорликда О'збекистоннинг 2027-йил учун ташқи иқтисодий фаолияти учун товар номенклатурасининг янги версиясини ишлаб чиқиш, шунингдек, ваколатли иқтисодий операторларни о'заро тан олиш амалиёти жорий этилган хорижий давлатлар сонини кенгайтириш режалаштирилган. Тегишли шартномалар аллақачон Хитой, Россия, Беларус ва Озарбайжон билан имзоланган.
Алоҳида э'тибор марказида Қирг'изистон билан Риштон, Водиил, Оққия ва Чашма чегара божхона постларини ягона дарча чегара пости принципи асосида ишлаши бо'йича музокаралар олиб бориш туради. Шунингдек, Беларус, Россия ва Тожикистон билан темир ё'л юк ташиш бо'йича ахборот алмашиш бо'йича техник келишувлар ҳам режалаштирилган.
**Инфратузилмани ривожлантириш**
Андижон, Сурхондарё ва Тошкент вилоятлари ҳокимликларига уч ой ичида йирик чегара постлари яқинида божхона терминаллари ва автотураргоҳлар қуриш учун ер ажратиш топширилди.
2026 ва 2030-йиллар оралиг'ида чегара постларини босқичма-босқич электрон тарозилар, автомобил рақамларини аниқлаш камералари, тана сканерлари ва ГПС муҳрлари билан жиҳозлаш, шунингдек, бир қатор чегара постлари ва ма'мурий биноларни реконструксия қилиш режалаштирилган.
Муайян лойиҳалар қаторига Қозог'истон билан чегарада, Янгиё'л туманида, 2027-йилда якунланиши режалаштирилган 220 миллион долларлик янги Халқобод-Қорабой Конисбаев чегара о'тиш пунктини қуриш киради. Лойиҳа шунингдек, Сирдарё темир ё'л чегара о'тиш жойида давлат назорати органлари учун шароит яратишни ҳам о'з ичига олади.
**Кадрлар сиёсати ва коррупсияга қарши кураш**
Божхона органлари коррупсияга қарши бошқарув тизимлари учун ИСО 37001:2025 халқаро стандартини, шунингдек, коррупция хавфи юқори бо'лган лавозимлардаги ходимларнинг турмуш тарзини таҳлил қилиш учун "Ҳалолликни мониторинг қилиш" тизимини босқичма-босқич жорий этади. ҚС Ворлд Университй Ранкингс рейтингида энг яхши 300 таликка кирган университет битирувчилари учун халқаро амалиётлар, шунингдек, хорижий мутахассислар билан о'қув курслари ҳам режалаштирилган.
Божхона ходимлари, шунингдек, хизмат уйлари ва ипотека субсидияларини о'з ичига олган кенгайтирилган ижтимоий пакетни оладилар.
**Стратегияни молиялаштириш**
2026–2030 йилларда стратегияни амалга ошириш учун зарур бо'лган умумий капитал қо'йилмалар 1,7 триллион со'мга баҳоланмоқда.
Маблаг'ларнинг асосий қисми — 1,5 триллион со'мдан ортиқ — Давлат божхона қо'митасининг бюджетдан ташқари маблаг'лари ҳисобидан, қолган қисми эса давлат бюджети ва Рақамли технологиялар маркази ҳисобидан та'минланади.

