Ню-Ёрк теракти: самолётни эгаллаш ғояси қандай пайдо бўлган?
Ҳар йили 11-сентабр куни 2001-йил АҚШда содир этилган даҳшатли теракт ҳақида нимадир ўқишга, кўришга ҳаракат қиламан. Бу воқеа содир бўлганда 4-синф ўқувчиси эдим, лекин телевизорда самолёт Ню-Ёркдаги болалигимиз бош қаҳрамони Кевин Маккалистер шаҳарни томоша қилиш учун тепасига чиқадиган эгизак биноларга бориб урилганини кўриб даҳшатга тушгандим. Қуйида теракт ҳақидаги кўпчилик эшитмаган тафсилотларга тўхталамиз.
Ню-Ёрк теракти: самолётни эгаллаш ғояси қандай туғилган?
Усома бин Лодин теракт пайтида Афғонистонда яшарди. «Толибон» назоратидаги давлат ҳудудида у ҳарбий полигон барпо этиб, террорчиларни тайёрлаган. Унинг яширин жойлари тоғлар орасида бўлган. Электрон қурилмалардан фойдаланмагани сабаб унинг манзилини топиш осон эмасди. Аммо дунёдаги энг кучли разведка идораларидан бири МИ6 бин Лодиннинг ёнига ўз агентини киритишга муваффақ бўлган. Аниқроғи, «Ал Қоида» етакчисига яқин одамлардан бирини ўз томонига оғдирган. Унинг исми Айман Дин эди. У ҳам бин Лодин каби саудиялик эди.
Айман бир пайтлар Боснияда жанг қилган, шахсан бин Лодинга садоқат қасамёдини ичган. У гуруҳнинг эски аъзоларидан, портловчи моддалар тайёрлаш бўйича асосий мутахассислардан бири эди. 1998-йилда «Ал Қоида»нинг Американинг Танзания ва Кениядаги элчихоналарини портлатиши оқибатида юзлаб тинч аҳоли вакиллари ҳалок бўлади. Айман ана шу воқеалардан кейин бин Лодин ва «Ал Қоида» ҳеч қандай «муқаддас уруш»да қатнашмаётганини, аслида тўлиқ террор билан шуғулланаётганини англаб етади. Аёллар, болалар ва бегуноҳ одамларнинг ўлимини исломга зид деб билган Айман гуруҳни тарк этишга қарор қилади.
Афғонистонни тарк этиб, Қатарга борганда маҳаллий махсус хизмат уни қўлга олиб, Британияга топширади. Инглизлар Айманга икки томонлама агент, яъни «қулоқ» бўлишни таклиф қилади. Розилик билдирган Айман Афғонистонга қайтиб, агент эканини билдирмай ишлашда давом этади. Электрон қурилмалардан фойдалана олмагани учун у вақти-вақти билан гуруҳ ишлари ёки соғлиғини баҳона қилиб Покистонга боради ва у ердаги МИ6 агентларига маълумот етказиб туради.
Айнан унинг берган маълумотлари асосида Ню-Ёрк метросидаги терактнинг олди олингани айтилади. 11-сентабр терактидан кейин ҳам Айман Дин гуруҳ таркибида фаолиятини давом эттиради. Бироқ 2006-йилда америкаликлар у аниқлаган махфий маълумотни ошкор қилиб қўйгач, Айманнинг фош бўлиши муқаррар бўлиб қолади. Британия уни тезда эвакуация қилади.
Айман Дин ўз ҳикояларидан бирида Ню-Ёрк теракти билан боғлиқ қизиқ воқеани сўзлаб берган. Гуруҳ аъзоларидан бири тушида самолёт шаклидаги катта яшил қушга миниб, баланд минорага урилганини, бу минора унинг нишони бўлганини айтиб, Аймандан бунинг таъбирини сўрайди. Бомбалар бўйича мутахассис эса қандай таъбир қиларди, олис ўлкаларда ўлим топсанг керак, дейди.
Бу суҳбатни кўпчилик Муҳаммад Отийф деб биладиган «Ал Қоида» ҳарбий қаноти етакчиларидан бири Абу Ҳафс ал Масри эшитиб қолади. Ўз вақтида Миср полициясида ишлаган Отийф йигитдан бизнинг режаларимиз ҳақида кимдир сенга гапирдими, деб сўрайди. Йигит йўқ, дейди.
Сезгир собиқ полициячи уни Усома бин Лодиннинг олдига олиб бориб, тушида нималарни кўрганини айтиб беришини сўрайди. У айтиб бергач, бин Лодин «демак сени юборамиз, зора тушинг ўнгидан келса», дейди. Йигит лидернинг гапини тушунмайди, аммо кейинроқ бу ҳақда бутун дунё эшитади. Бу Америсан Аирлинес 11 рейсида учаётган самолётни эгаллаб олиб, бутунжаҳон савдо маркази шимолий минорасида портлатган террорчилар гуруҳи аъзоси эди.
Айман Дин бу гапларнинг барчасига гувоҳ бўлади, бироқ бу ҳақда британиялик разведкачиларга хабар бериш шарт эмас, оддий туш деб ўйлайди. Яъни, бин Лодин Ню-Ёрк терактида шахсан қатнашган гуруҳ аъзосини танлаган пайтда Британия разведкаси агенти ўша ерда бўлган, аммо терактнинг олдини ололмаган.
Чунки бу ишлар киноларда айтилганидек буйруқлар, пул ёки бошқа моддий нарсалар учун қилинмаганди. Барчасини ҳислар, туйғулар, аламзадалик кайфияти ва ҳатто мана шундай тушда тузилган режалар ҳал қилган. 3-4 та кинони кўриб ҳаммаси мана бундай бўлган, деб айтиш осон, лекин бир лаҳза ўша одамлар бошидан қандай фикрлар ўтганини ўйлаб кўриш кўпчиликнинг хаёлига ҳам келмайди.
Айман Дин британиялик разведкачиларга ҳисобот бериш учун Лондонга йўл олганда, шаҳар кўчаларида одамлар тўпланиб телевизор томоша қилаётганини кўради. Бориб қараса, Ню-Ёркдаги эгизак бинолар олов ичида. Шунда Айман бояги йигитнинг тушидаги нишон ана шу эканини англаб етади.
«Ал Қоида»даги яқинларининг эслашича, бин Лодин олим ҳам, диний уламо ҳам эмасди. Шунчаки унинг харизмаси ва кучли нутқидан Айман аз Завахири каби жиҳодчилар фойдаланишга уринган. Мисрлик бу инсон бин Лодиннинг энг яқин одамларидан бирига айланиб, унга ўз фикрини ўтказишга уринади. Гуруҳ вакилларининг айтишича, айнан Завахири бин Лодинга кўп бор Америкадаги узоқ масофага учадиган самолётларни ўғирлаб портлатиш кераклиги, улар кўпроқ ёнилғи олиб учгани учун портлаш каттароқ бўлишини айтиб келган. Кейинчалик лидернинг розилигини олган Завахири терактга қатнашган гуруҳ аъзоларини самолёт бошқаришга ўргатиш, уларни молиялаштириш билан шуғулланади. Завахири бин Лодиндан кейин гуруҳни бошқаради. Америкаликлар уни 2022-йил 31-июл куни Кобулга дрон ҳужуми орқали ўлдиради.
Теракт ташкилотчиларидан яна бири Холид Шайф Муҳаммад ҳамон тирик, у ҳақда кўплаб кинолар олинган. Яқинда Гуантанамо қамоқхонасида сақланаётган бу террорчи устидан суд навбатдаги бор қолдирилди. Холид бин Лодинга жуда кескин режа таклиф қилади. Унга кўра, террорчилар бирданига ўнта самолётни эгаллаши, учоқлар Пентагон, МРБ, ФҚБ бинолари, бутунжаҳон савдо маркази ва ҳатто атом электр стансиясига урилиши керак эди.
Холид ўнинчи самолётда ўзи учиши, бортдаги барча эркакларни ўлдириб, АҚШдаги аеропортда журналистлар иштирокида матбуот анжумани ўтказишни ва Америкага эътиборларини билдиришни мақсад қилади. Бироқ бин Лодин бу жуда катта иш бўлиб кетиши, уни бошқариб бўлмаслигини айтади ва 4 та самолёт эгалланиши вариантида тўхтайди.