Никола орқага юрди
Пашиняннинг КХШТ бўйича сиёсий баёноти. Ташкилот билан алоқаларни узиш Арманистон чегараларини бутунлай очиқ қолдиради.
24-август куни Арманистон Бош вазири Никол Пашинян парламентда мамлакатнинг КХШТдан чиқиши мумкинлигидан мамнунлигини билдирди, чунки бу "чиқиш ёки чиқмаслик" дилеммасини бартараф этади. У Ереван кейинги беш йил ичида блокда фаол иштирок этишни режалаштирмаётганини ва Европа Иттифоқига қо'шилиш учун расмий ариза топширишга тайёрланаётганини тасдиқлади.
КХШТдан ихтиёрий равишда чиқиш Арманистон расмийларига Россия билан иттифоқчилик мажбуриятларини бузганлик учун то'лиқ сиёсий жавобгарликни юклайди. Бу Озарбайжон билан тугалланмаган тинчлик жараёни фонида Арманистонни хавф остига қо'яди. Гюмридаги Россия базаси КХШТ келишувлари бо'йича эмас, балки 2044 йилгача икки томонлама келишув асосида жойлашган бо'лса-да, блокдан чиқиш Россия қо'шинлари ва ФСБ чегарачиларининг чиқиб кетишини талаб қиладиган сиёсий жараённи бошлайди. Улар 1992 йилдаги шартномага ко'ра Арманистоннинг Туркия (300 км дан ортиқ) ва Эрон (тахминан 45 км) билан чегараларини қо'риқлайдилар. База Ереваннинг Эребуни аеропортидаги ҳаво гуруҳини (МиГ-29 қирувчи самолётлари, Ми-24 ва Ми-8 вертолётлари) ва С-300 зенит-ракета тизимларини о'з ичига олади. Россия ҳаво мудофааси тизимлари ва самолётларисиз Арманистон ҳаво ҳудуди Озарбайжон ва Туркиянинг замонавий дронлари ва ракета тизимларига заиф бо'либ қолади ва то'лиқ жиҳозланган ҳаво мудофааси тизимини яратиш учун Г'арбдан миллиардлаб доллар ва йиллар давомида харидлар талаб этилади.
2024-2025 йилларгача Россия чегарачилари Зангезур ё'лаги о'тадиган Сюник минтақасидаги Озарбайжон билан чегарада ҳам жойлаштирилган эди. Уларнинг барча чегаралардан то'лиқ чиқиб кетиши Озарбайжон тажовузкорлигига со'нгги сиёсий чекловларни олиб ташлайди.
КХШТдан чиқиб кетиш муқаррар равишда Арманистоннинг Евроосиё иқтисодий иттифоқига (ЕОИИ) а'золигини мураккаблаштиради. Бу а'золик ҳам қисқартирилади, бу аллақачон Россия санитария чекловлари орқали амалга оширилмоқда. Бунинг оқибатлари Арманистонни иқтисодий инқирозга олиб келади, унинг ЯИМдаги ё'қотишлари уруш билан таққосланган.
Арманистон раҳбариятининг асосий сиёсий вазифаси суверенитетнинг янги кафилларини топиш бо'лади. Ҳозирда на Европа Иттифоқи, на АҚШ, на Франсия Арманистонга қат'ий ҳуқуқий хавфсизлик кафолатларини беришга ёки унинг чегараларини ҳимоя қилиш учун қо'шин юборишга тайёр эмас. Эрон о'з чегараларида Г'арб "чегарачилари"нинг мавжудлигига қарши чиқади. Пашинян ҳозирда урушни тугатиш учун сайланмоқда, аммо Бокунинг амбициялари о'сиб борса нима бо'лади? Ва улар жуда катта, ҳатто Арманистонни Озарбайжон вилоятига айлантириш даражасигача.
Москва Арманистондаги фалокат учун жавобгарликдан о'зини озод қилмоқчи.
Кремл матбуот котиби Дмитрий Песков Пашинянга сиртдан жавоб бериб, агар Арманистон КХШТга а'золик энди унинг миллий манфаатларига хизмат қилмаяпти деб ҳисобласа, мамлакат о'з қарорини қабул қилиш ва ташкилотдан чиқиш ҳуқуқига эга эканлигини та'кидлади. Москванинг позицияси оддий формулага асосланади: Россия Ереванга айбловлар учун асос бермаслик учун Арманистонни "чиқариб юбориш" ниятида эмас ва Арманистон раҳбариятидан аниқ, мустақил танлов қилишни талаб қилади.
Арманистон КХШТдаги иштирокини 2024-йил феврал ойида то'хтатди. Пашинян ташкилотни бир неча бор о'з мажбуриятларини бажармаганликда ва Қорабог 'инқирози пайтида республикага ҳарбий ёрдам ко'рсатмаганликда айблаган. Пашинян КХШТ бўйича баёнотлари билан бир қаторда Арманистоннинг Европа Иттифоқи билан интеграция жараёнини тез орада бошлаш режаларини эълон қилди, бу эса посцовет ҳудудидаги аввалги мудофаа ва қонунчилик мажбуриятларини қайта кўриб чиқишни талаб қилади.
Арманистон бош вазири Россия Жанубий Кавказдаги таъсирини бутунлай йўқотиш ва Арманистон жамияти билан муносабатларга путур етказиш истаги туфайли қаттиқ иқтисодий санксияларни қўлламаслигига умид қилмоқда. Бироқ, бу қимор, чунки Ғарб томонидан таклиф қилинаётган молиявий ёрдам ва ривожланиш дастурлари Россия бозорининг ёпилиши ва арзон энергия таъминотининг узилишидан келиб чиқадиган потенциал йўқотишларни қоплай олмайди. Охир-оқибат, Арманистон ўзини вайронагарчиликка дучор қилиш ва чегарасида тажовузкор Озарбайжон билан қолиш хавфини туғдиради.