Нега кутиш керак? Бизнес битирувчилари ўзларини бош директор лавозимига тайинлаш учун фирмаларни сотиб олишмоқда

**Бизнес битирувчилари ан'анавий ё'ллардан воз кечиб, бош директор бо'лиш учун компанияларни сотиб олишди**

Аниа Алиев бизнес мактаби битирувчилари орасида о'сиб бораётган тенденцияни мисол қилиб келтиради: мавжуд компанияларни дарҳол раҳбарлик лавозимларини эгаллаш учун сотиб олиш. 2023-йил охирида чақалоқ туг'илишини кутаётган пайтда, о'ша пайтда 27 ёшда бо'лган Алиев компанияни сотиб олишни якунлаш арафасида эди. "Мен инвесторларга жавоб бераётган эдим ва одамларга электрон почта хабарларини ёзаётган эдим, инвесторлар менга 'ҳозир фарзандингизга э'тибор қаратишингиз керак!' деб бақиришарди", деб эслади у.

Дартмут коллежининг Туск бизнес мактабини яқинда МБА даражасини олган Алиев о'г'ил туг'ди. Атиги уч ой о'тгач, у Массачусец штатида жойлашган тиббий ускуналар бизнеси бо'лган Лифе Суппорт Сйстемс компаниясининг эгаси ва бош директори бо'лди.

Тарихан, АҚШ бизнес битирувчилари одатда йирик корпорацияларда мартаба ко'тарилишни мақсад қилиб, мартаба ко'тарилишни ёки о'зларининг стартапларини ишга туширишни мақсад қилганлар. Бироқ, обро'ли фирмаларга раҳбарлик қилишни истаган янги тадбиркорлар то'лқини энди бизнес сотиб олиш ва о'зларини бош директор лавозимига тайинлаш учун катта миқдордаги кредитларни - ко'пинча юз минглаб долларни - олишмоқда.

Бу о'згариш бундай амбиция мақтовга лойиқми ёки шунчаки ёшликнинг о'зига бо'лган ишончи ҳақида саволлар туг'диради. Бундан ташқари, узоқ муддатли ходимлар йигирма ёшлардаги ва тажрибаси чекланган янги хо'жайинга қандай муносабатда бо'лишади?

МБА даражасидан олдин молия соҳасида тажрибага эга бо'лган Алиев салбий биринчи таассуротлар эҳтимолини жуда яхши биларди. "Агар сиз китобни муқоваси бо'йича баҳоласангиз, "оҳ, ёш қиз, Валл Стреет келиб чиқиши, бу ерга келиб, менга нима қилишимни айтяпти" каби бо'лиш жуда осон... Мен бундан жуда хабардор эдим", деди у, бу имиджни жамоасига намойиш қилмаслик истагини та'кидлаб. Унинг дастлабки стратегияси о'згаришларни дарҳол айтиб бериш о'рнига, кузатиш ва о'рганиш эди.

Ёш тадбиркорларнинг компанияларни сотиб олиш ва бошқариш учун капитал қарз олишининг бу амалиёти сотиб олиш орқали тадбиркорлик ёки "қидирув-фонд инвестициялари" деб номланади. Бу бо'лажак бизнес эгасининг ҳам институционал инвесторлардан, ҳам бадавлат шахслардан инвестицияларни жалб қилиш учун "қидирув фонди" ни ташкил этишини о'з ичига олади.

2023-йилда АҚШда рекорд даражадаги 94 та қидирув фонди ишга туширилди, 2022 ва 2023-йилларда фондларга ва уларнинг сотиб олинган компанияларига 682 миллион доллар (505 миллион фунт стерлинг) сармоя киритилди. Сеарч Фунд Партнерс, Аспест Инвесторс ва Анасапа Партнерс каби ихтисослашган инвестиция фирмалари ушбу ёш тадбиркорларни ва уларнинг қидирув фондларини қо'ллаб-қувватлаш учун пайдо бо'лди.

Бу инвесторларни юқори даромад олиш истиқболи о'зига жалб қилмоқда. Йигирма ёшли одамни ташкил этилган бизнесга раҳбарлик қилишга шубҳа билан қарашларига қарамай, Ел менежмент мактаби ҳисоботида "ҳар қандай стандарт бо'йича юқори даромад" га эришиш мумкинлиги ва фондлар одатда "нисбатан барқарор бо'либ қолганлиги" ко'рсатилган. Ҳозирги бизнес эгалари учун ёш тадбиркорга сотиш, эҳтимол, нафақага чиқиш стратегиясини таклиф қилади. Янги раҳбарлар учун мақсад бизнесни фойда олиш учун сотишдан олдин беш-о'н йил давомида ривожлантиришдир.

Ҳозирда 30 ёшда ва Лифе Суппорт Сйстемс компаниясида иш бошлаганига икки йилдан ко'проқ вақт о'тган Алиев рақобатчини сотиб олишни назорат қилди, бу унинг со'зларига ко'ра компания ҳажмини икки баравар оширди. Унинг та'кидлашича, аксарият ходимлар о'сишга қаратилган ушбу э'тиборни қабул қилишган. Ходим Меагҳан Ричардсон шундай деди: "Ба'зан бу ерда узоқ вақтдан бери ишлаётганлар учун бироз қийин бо'лиши мумкин... лекин у келганидан бери жуда яхши бо'лди, чунки у эндигина ко'п нарсаларни о'згартирди, бу жуда ҳаяжонли". Бироқ, ҳамма ходимлар ҳам янги ёндашувни ма'қулламади; ба'зилари ишдан кетди ва Алиев бошқаларни "улар шунчаки о'сиш компаниясида ишлашни хоҳламаганликлари" сабабли ишдан бо'шатди.

Сотиб олиш орқали тадбиркорлик хавф-хатарсиз эмас ва муваффақияцизликка олиб келиши мумкин. Гарвард Бизнес Мактабининг МБА битирувчиси Скотт Дункан 2018-йилда о'рнатилган бизнесни сотиб олиш ва бошқаришга ҳаракат қилди. У Массачусец штатида жойлашган саноат қисмлари ишлаб чиқарувчи Ф&М Тоол анд Дие компаниясини сотиб олиш учун инвестиция киритди. Сотиб олиш қог'озда истиқболли ко'ринарди, бу унинг муҳандислик тажрибасига мос келади.

31 ёшида Дункан о'зининг биринчи кунини "даҳшатли" деб та'рифлади. У шундай деб эслади: "Барча ходимлар бу ишни о'нлаб йиллар давомида қилишган. Мен янги келган эдим ва нима бо'лаётганини умуман билмасдим. Шунинг учун улар ҳам мендан жуда ҳайрон бо'лишди". Кейин бизнесни то'ловга қодир сақлаш учун етти йиллик кураш бошланди.

Малакали ходимлар, жумладан, арзон рақобатчини ташкил этган ва асосий мижозни қабул қилган ходимлар ҳам кетишди. Бошқалар о'згаришларга қаршилик ко'рсатишди ва Дунсан аввалги эгасининг раҳбарлик услубини такрорлай олмаслигини англади. "Бутун ташкилот унинг атрофида, унинг шахсияти атрофида шаклланган эди", деб тушунтирди у. "Мен о'ша одамдан бошқа ҳеч ким учун бошқариш жуда қийин бо'лган бизнесни сотиб олдим". Бу қийин бошланиш Совид пандемияси, арзонроқ хитойлик ишлаб чиқарувчиларнинг рақобатининг кучайиши ва ҳатто сув босган устахона билан янада мураккаблашди, бу эса 2025 йилгача давом этган омон қолиш учун курашга олиб келди. Дунсан буни "минглаб қисқартиришлар билан о'лим" деб та'рифлади.

О'тган йилнинг феврал ойида Дунсан бизнесни ёпишга мажбур бо'лди. "Мен ҳаммани конференсия хонасига олиб кирдим. Жисмонан оёққа тура олмаганим учун стулни олиб, унга о'тиришим керак эди. Ҳушимдан кетаман деб о'йлагандим, лекин барча ходимлар кириб келишди ва мен "биз эшикларни ёпамиз", дедим." Ҳозир 39 ёшда бо'лган, икки қизнинг эри ва отаси бо'лган Дунсан ҳам о'зини "одам қобиг'и" деб та'рифлаб, шахсий банкротлик то'г'рисида ариза беришга мажбур бо'лди.

Бошдан кечирган синовларига қарамай, ҳозирда маслаҳатчи бо'либ ишлайдиган Дунсан ёш тадбиркорларнинг кекса эгаларидан бизнес сотиб олиш учун капитал йиг'иш концепциясига қарши эмас. Бироқ, у "юлдузли ко'зли МБА"ларни муваффақияцизлик хавфини кам баҳоламаслик ҳақида огоҳлантиради. "Бу жуда қийин, ҳатто ишлар яхши кетаётган бо'лса ҳам", деб маслаҳат беради у.

Чикагода жойлашган Вантаге Леадершип Сонсултинг компаниясининг раҳбар ҳамкори ва етакчилик бо'йича мураббийи ва бизнес психологи Жаклин Акерманнинг та'кидлашича, ищи кучи одатда фақат ёшга қараб ёш раҳбарга қарши эмас. "Менимча, одамлар аслида ёшликка қаршилик ко'рсатишмайди. Менимча, улар ноаниқликка қаршилик ко'рсатишади", деди Акерман. "Ко'п ҳолларда одамлар ёш раҳбарларни катта о'згаришлар билан бог'лашади."

Лифе Суппорт Сйстемс компаниясига қайтган Алиев, молия соҳасидаги аввалги фаолиятига қараганда, ҳозирги лавозимида ко'проқ қониқиш ҳосил қилганини билдиради. "Мен банк соҳасида ишлашни хоҳламаслигимни билардим... Мен шунчаки бундан жуда мамнун эмас эдим."