"Бизнесимнинг ярми йўқ бўлиб кетади" - Канада ва АҚШдаги фирмалар савдо урушидан қўрқишади

"Менинг бизнесимнинг ярми ё'қ бо'либ кетади", дейди Алберта штатининг Калгари шаҳрида яшовчи тадбиркор Синди Балдасси, унинг тош ва шиша заргарлик буюмлари ишлаб чиқарувчи СиндйЛоуВҳо2 компанияси о'з савдосининг 75 фоизини америкалик мижозларга таянади. Унинг аметист, денгиз ойнаси ва агат каби маҳсулотлари АҚШ-Канада савдо музокаралари барбод бо'лганидан кейин энди янги 50% тарифларга дучор бо'лмоқда. Балдасси о'з фаолиятини давом эттириш учун нархларини 50 фоизга ошириши кераклигини тахмин қилмоқда, бу ҳаракат "АҚШдаги савдоларимнинг ко'п қисмини ё'қ қилади" ва "бизнесимнинг камида ярмини" ё'қ қилади, деб ҳисоблайди.

Чегаранинг иккала томонидаги бизнес эгалари иқтисодий оқибатларга тайёрланмоқда. Канада Бош вазири Марк Карни 8-сентабрдан бошлаб АҚШ по'лати, сут маҳсулотлари, маиший техника ва электроникага жавобан солиқлар жорий этилишини э'лон қилди. Ушбу чоралар шанба куни кучга кирган АҚШ тарифларини акс эттиради ва Канада виноси, сут маҳсулотлари, цемент, кийим-кечак ва хоккей ускуналарига та'сир қилади.

Канада вақти-вақти билан давом этадиган савдо низоларига бироз ко'никиб қолган бо'лса-да, ҳозирги вазиятнинг жиддийлиги нома'лумлигича қолмоқда. Онтариодаги Линд Фурнитуре компаниясининг бош менежери Майкл Сайфер, Сеарс ва Состсо каби йирик чакана сотувчиларга қарийб 60 йил давомида чарм мебелларни сотган компания, Трамп 2025-йилда лавозимга киришганида савдо ҳажмининг пасайганини та'кидлади. "Тарифлар ҳавода пайдо бо'лиши билан одамлар харидларни то'хтатиб қо'йишди", деди Сайфер ББСга. Унинг ҳозирги ташвиши Канаданинг АҚШ билан савдо можаросида г'алаба қозониш қобилиятидир. "Ҳамма америкаликларга сотишни хоҳлайди - улар хоҳлаган одамдан сотиб олишлари мумкин", деди у. "Мен улар билан урушда г'алаба қозонишимизни билмайман; биз ҳалок бо'лишимиз мумкин."

Жума куни музокаралар барбод бо'лганидан кейин жорий этилган АҚШ тарифлари Канаданинг АҚШга экспортининг тахминан 20 миллиард долларлик (15 миллиард фунт стерлинг; 28 миллиард Канада доллари) миқдорига та'сир қилади, бу Канаданинг жанубий қо'шнисига йиллик етказиб беришларининг тахминан 5 фоизини ташкил қилади. Ушбу янги йиг'имлар Канада по'лати, алюминийи, автомобиллари ва ёг'очга нисбатан мавжуд АҚШ тарифларига қо'шимча ҳисобланади. Канада экспортининг 70 фоизи АҚШга то'г'ри келишини ҳисобга олсак, агар импорт солиқлари иккала томондан ҳам ошса, мамлакат жиддий хавф остида қолади.

Ушбу кескин муҳитда ҳаракатланиш ба'зи бизнес эгалари учун қийин бо'либ қолмоқда. Торонтода жойлашган эркаклар кийимлари бренди Оутсласс асосчиси Маттео Сгарамелла ББСга унинг компанияси кийим-кечак дизайнерларидан буюртмаларни бир неча ой олдин йиг'ишини тушунтирди. АҚШ до'конлари томонидан январ ойида буюртма қилинган маҳсулотлар сентябр ойида, энди кутилмаган тариф билан етиб келиши керак. "Агар мен ҳозир улар билан бог'ланиб, уларга, биласизми, сиз менга ушбу жо'натма учун то'лашингиз керак бо'лган пулдан ташқари УПСдан қо'шимча 50% то'лов олишингиз мумкинлигини айцам, уларнинг барчаси: "Ё'қ, жо'натманг", дейишади", деди Сгарамелла. У ҳали ҳам бу қо'шимча харажатларни қандай қоплашни ҳал қилмоқда. Унинг улгуржи савдосининг атиги 20% ва электрон тижоратининг 20% АҚШдан келса-да, Сгарамелла "бу туфайли бизнесдан чиқиб кетадиган ко'п одамлар" деб қо'рқади. У қо'шимча қилди: "Катта бизнес, биласизми, ҳар доим ё'л топиши мумкин... лекин кичик бизнеслар бундан ҳалокатга учрайди".

Оқибатлари фақат Канада билан чекланиб қолмайди. Бош вазир Карни Трампнинг чораларига жавобан АҚШ маҳсулотларига сентябр ойидаги тарифлар "доллар эвазига" бо'лишини ва'да қилди, қо'шимча ма'лумотлар тез орада э'лон қилинади. Орегон штатининг Портленд шаҳрида Палома Слотҳинг эгалари Майк Роуч ва Ким Осгоод энг ко'п сотиладиган маҳсулотларидан бири учун нархларнинг сезиларли даражада ошишига тайёргарлик ко'ришмоқда. Осгоод Монреалда жойлашган компания томонидан ишлаб чиқариладиган ва чакана нархи 59 доллар бо'лган ёстиқларни ишлаб чиқаради. Осгоод ББСга берган интервюсида янги тарифлар билан стандарт қо'шимча нархни 86 дан 90 долларгача ко'таради, деб ма'лум қилди. "Совг'а буюмлари ҳақиқатан ҳам нархга сезгир; одамлар совг'а учун қанча то'лашларини о'йлашади ва бундан ортиқ то'ламайдилар", деб тушунтирди Роуч. 51 йилдан бери фаолият юритиб келаётган до'кони бо'лган жуфтлик, Роуч та'кидлаганидек, "тариф муаммоси" ҳал бо'лишига умид қилиб, асл нархни сақлаб қолишни режалаштирмоқда. "Агар бизда уч ой олдин огоҳлантириш бо'лса, бу бошқа масала бо'ларди; бу сиз режалаштиришингиз, сотувчилар билан ишлашингиз мумкин бо'лган нарса бо'ларди, лекин бу бир кечада содир бо'лганда, сиз ҳақиқатан ҳам қоқилиб қоласиз", деди у.

Палома Слотҳинг янги қийинчиликларга дуч келаётган бир пайтда, бошқа Америка бизнеслари Трампнинг аввалги солиқларни жорий қилишидан келиб чиқадиган доимий муаммолар билан курашмоқда. Калифорниянинг Плимут шаҳридаги Терре Роуге Винес эгаси Билл Эастон АҚШ алкоголига бойкот э'лон қилгани сабабли со'нгги бир ярим йил давомида о'з виносини Канадага жо'ната олмади. Ҳозирда у винони омборда сақлаш учун ойига 2400 доллар то'лайди, охир-оқибат у хизмат ко'рсатадиган Канада бозорларига киришга умид қилмоқда. "Омборда вино эндигина яхшиланди, лекин мен Канададаги мижозимдан со'нгги бир ярим йил ичида нархнинг бир қисми сифатида олган қо'шимча харажатларни, агар уни эртага сота олсам, то'лашини кута олмайман", деди Эастон ББСга.

Канада чегараси яқинидаги Америка бизнеслари ҳам та'сирини ҳис қилмоқда. Вашингтон штатининг Беллингҳам шаҳридаги Нортҳвест Ярнс анд Мерсантиле эгаси Ҳеатҳер Сееверс бир йилдан ко'проқ вақт олдин тариф уруши бошланганидан бери Канада мижозларининг 20% га камайганини кузатди. Канадаликларнинг норозилиги Трампнинг Канадани АҚШнинг 51-штатига айлантириш ҳақидаги таклифлари билан янада кучайди. Чегарадан 25 дақиқалик масофада жойлашган Сееверснинг до'кони канадалик мижозлардан "Канадага қарши риторика туфайли" унинг бизнесини қо'ллаб-қувватлай олмаслиги ҳақида электрон почта хабарларини олди. "Биз буни то'лиқ тушундик", деди у. Мижозларнинг камроқлиги ва нархларнинг ошиши яқинда унинг до'конини сув остида қолиш учун маблаг' йиг'иш ташаббусини бошлашга олиб келди. Дам олиш кунлари янги тарифлар жорий этилиши билан Сееверс кейинги қийинчиликларни кутмоқда. "Вазият яхшиланишдан олдин ёмонлашади", деди у. "Канада билан муносабатларни тиклаш учун йиллар, йиллар ва йиллар керак бо'лади ва менимча, бу янги тарифлар бизни чуқурроқ чуқурга қамаштирмоқда."