«Нархлар ҳар доим ҳам ўсавермайди». Марказий банк Ўзбекистонда арзонлашган товарларга мисоллар келтирди
Ўзбекистонда истеъмол саватидаги тахминан 75% позициялар бўйича нархларнинг ўсиш суръати секинлашди, деди Марказий банк раиси ўринбосари Нодирбек Ачилов. Унинг сўзларига кўра, инфляция тезлашаётган товарлар ва хизматлар улуши 2025 йил июнидаги 45% дан 25% гача қисқарди. Нархларга рақобат ва импорт таъсир кўрсатмоқда.
«Нархлар ҳар доим ҳам ошмайди». Марказий банкда Ўзбекистонда арзонлашган товарлар номлари айтилди
Ўзбекистон истеъмол саватига кирувчи аксарият товар ва хизматлар бўйича нархларнинг ўсиш суръати секинлашмоқда. Бу ҳақда 4 ноябрь куни асосий ставка ва 2027−2029 йилларга мўлжалланган пул-кредит сиёсати бўйича қарорга бағишланган матбуот анжуманида Марказий банк раиси ўринбосари Нодирбек Очилов маълум қилди.
«Ўзбекистон овози» газетаси журналистининг саволига жавоб берар экан, Очилов Ўзбекистонда нархлар ошганидан кейин деярли ҳеч қачон пасаймайди, деган фирга қўшилмади.
Журналист ёқилғи, электр энергияси ва асосий озиқ-овқат маҳсулотлари нархи ошишда давом этаётганига эътибор қаратди. У ушбу категорияларда нархларнинг ўсиши сақланиб қолаётган бир шароитда Марказий банк асосий ставкани қандай қилиб пасайтиришни режалаштираётганини сўради.
Жавоб тариқасида МБ раҳбари ўринбосари вазият муайян товар ёки хизматга боғлиқ эканини таъкидлади. Унинг сўзларига кўра, ҳозирда истеъмол саватининг катта қисми бўйича нархлар ўсишининг секинлашиши кузатилмоқда.
«Истеъмол савати 517 та позицияни ўз ичига олишини илгари ҳам айтгандик. Уларнинг 40 фоизини хизматлар ташкил этади. Шу сабабли нархлар ҳеч қачон пасаймайди, деган таъкидга янада синчковлик билан қараш талаб этилади. Энг аввало, валюта курсини мисол қилиб келтириш мумкин. Бундан икки йил олдин ҳеч ким доллар курси 11 900 сўмгача тушиши мумкинлигини кутмаган эди. Унинг 12 700−12 800 сўмгача кўтарилган даврлари бўлган», — деди у.
У шунингдек, 2025 йил июль ойида истеъмол саватидаги позицияларнинг тахминан 45 фоизида нархлар ўсишининг тезлашиши кузатилганини, ҳозирда эса уларнинг улуши 22−25 фоизгача камайганини маълум қилди.
«Қолган 70−75 фоиз товарлар бўйича нархлар ўсиши секинлашди. Истеъмол саватидаги барча 517 та позиция бир вақтнинг ўзида қимматлашади ёки арзонлашади, деб бўлмайди. Улар бўйича турлича динамика кузатилмоқда», — дея тушунтирди МБ раиси ўринбосари.
Нархларнинг реал пасайишига мисол тариқасида Очилов ўсимлик ёғини келтириб ўтди.
«Пандемиядан сўнг ўсимлик ёғи нархи литри учун 30−35 минг сўмгача етган эди. Ҳозир бозорда 18, 19 ва 22 минг сўмдан ёғ бор. Биз бу динамикани ўзимиз ўргандик ва нархларнинг пасайишини кузатдик», — деди у.
Очилов бу каби ўзгаришларни, жумладан, иқтисодиётнинг очиқлиги ва рақобатнинг ривожланиши билан боғлади.
Унинг сўзларига кўра, агар муайян товар нархи ошса, импорт учун имкониятлар мавжуд бўлган тақдирда, тадбиркорлар уни бошқа мамлакатлардан етказиб беришни кўпайтиришлари мумкин. Таклифнинг ортиши ва рақобат, ўз навбатида, нархларнинг пасайишига олиб келиши мумкин.
«Нархлар ҳеч қачон пасаймайди, деган таъкид очиқ иқтисодиёт шароитларига унчалик мос келмайди. Агар бирор-бир товар қимматлашса, импорт учун шароитлар очиқ бўлса ва божхона тарифларининг таъсири минимал бўлса, уни бошқа мамлакатлардан олиб киришни бошлашади. Рақобат шароитида бу бевосита нархларнинг пасайишига хизмат қилади», — дея тушунтирди МБ раиси ўринбосари.
Унинг баҳолашича, ўхшаш жараёнлар маҳаллий ишлаб чиқарувчилар ва импорт қилувчилар ўртасида рақобат кучаяётган кийим-кечак ва бошқа ноозиқ-овқат товарлари бозорида ҳам юз бермоқда.
Очилов такси бозорини яна бир мисол тариқасида келтирди. Унинг сўзларига кўра, айрим ҳолларда янги агрегаторларнинг пайдо бўлиши йирик иштирокчиларни тарифларни пасайтириш томонига қараб қайта кўриб чиқишга мажбур қилди.
У рақобат ҳатто ёқилғи қимматлашувининг иккиламчи оқибатларини ҳам жиловлашга қодирлигини таъкидлади, чунки компаниялар ҳар доим ҳам қўшимча харажатларни истеъмолчилар зиммасига тўлиқ юклай олмайдилар.
Шу билан бирга, Очилов асосий озиқ-овқат маҳсулотлари бозорида вазият мураккаблигича қолаётганини тан олди.
Унинг сўзларига кўра, айрим озиқ-овқат категорияларида нархларнинг ўсиши 8−10 фоизга етмоқда. Хусусан, гўшт таклифини ошириш кўпроқ вақт талаб этади, чунки чорвачилик ишлаб чиқаришини тезда кенгайтиришнинг имкони йўқ.
МБ раҳбари ўринбосари ҳукуматнинг озиқ-овқат маҳсулотлари етказиб беришни қўллаб-қувватлаш, жумладан, гўшт маҳсулотлари импортида транспорт харажатларини қоплаш, кредитлар ва имтиёзлар ажратиш бўйича чора-тадбирларини эслатиб ўтди.
Шу билан бирга, у паррандачиликда кузатилаётган ижобий ўзгаришларни қайд этди, бу эса, унинг баҳолашича, товуқ гўшти нархини барқарорлаштиришга ёрдам бермоқда.
Очилов истеъмол нархлари динамикасига нафақат пул-кредит шароитлари, балки рақобат даражаси, бозорларнинг ривожланиши ва тадбиркорларнинг товарлар таклифини тезкорлик билан ошириш қобилияти ҳам таъсир қилишини таъкидлади.
«Умуман олганда, истеъмол саватидаги тахминан 70 фоиз товарлар бўйича нархларнинг ўсиш суръати секинлашди. Бу инфляция таркибида ижобий тенденциялар кузатилаётганини англатади… Бизнинг асосий вазифамиз — [нархлар ўсишининг] иккиламчи эффектлари тарқалишининг олдини олиш ва иқтисодиётнинг мувозанатлилигига хизмат қилувчи кредитлаш шароитларини яратишдир», — деди у.
, 2026 йилнинг сентябрь ойида йиллик инфляция ўтган йилнинг сентябридаги 8 фоиз ва августдаги 6,2 фоизга нисбатан 6,4 фоизни ташкил этди.
Сентябрь ойида озиқ-овқат товарлари инфляцияси 6,3 фоизни, ноозиқ-овқат товарлари — 5,8 фоизни, хизматлар соҳасида — 7 фоизни ташкил этди. Базавий инфляция 5,5 фоиз даражасида сақланиб қолди.
4 ноябрь куни бўлиб ўтган матбуот анжуманида Очилов сентябрь ойида инфляциянинг тезлашиши энг аввало мева ва сабзавотларнинг мавсумий қимматлашиши, ёқилғи ва айрим хизматлар нархининг ошиши билан боғлиқ бўлганини тушунтирди.
Ўша куни Марказий банк бошқаруви асосий ставкани йиллик 14 фоиз даражасида сақлаб қолди. Регулятор буни сақланиб қолаётган юқори ички талаб ва инфляцион хавф-хатарлар билан изоҳлади. МБнинг базавий сценарийсига кўра, умумий инфляция 2027 йилнинг иккинчи ярмида 5 фоизлик мақсадли даражага яқинлашиши, 2028—2029 йилларда эса ушбу белги атрофида бўлиши керак.
Миллий статистика қўмитаси маълумотларига кўра, бир ой давомида лимон ва апельсин (12,1 фоиздан), мандарин (11,9 фоиз), узум (5,6 фоиз) ва кабачки (3,7 фоиз) нархлари энг кўп арзонлашди. шунингдек, театр хизматлари (2,9 фоиз), олма (2,4 фоиз), банан (1,7 фоиз), шакар (1 фоиз) ва цемент (0,9 фоиз) арзонлашди.
Шу билан бирга, янги узилган помидор (14,2 фоиз), бодринг (13,5 фоиз) ва сабзи (12,4 фоиз) энг сезиларли даражада қимматлашди. шунингдек, давлат мактабгача таълим хизматлари (6,8 фоиз), юридик хизматлар (6,6 фоиз), олий ўқув юртларида контракт асосида ўқиш (6,3 фоиз), картошка (5,5 фоиз) ва тухум (5,3 фоиз) нархи ошди. Автомобиллар учун пропан ва АИ-95 бензини 4,2 фоиздан қимматлашди.