Мустамлакачилар ҳужумлари кўпайиб бораётган бир пайтда фаластинлик ота-оналар фарзандларининг мактабдаги ҳаётидан хавотирда

**Муҳожирлар ҳужумлари кучайиб бораётган бир пайтда фаластинлик ота-оналар мактабдаги фарзандларининг ҳаёти учун хавотирда**

Янги Фаластин ўқув йилининг биринчи кунида, босиб олинган Ғарбий Соҳилнинг ичкарисида жойлашган қишлоқ атрофидаги зайтун дарахтлари орасидан қуёш кўтарила бошлаганда, Ал-Муғаййир ўғил болалар мактаби директори янги ўрнатилган тиканли симли тўсиқлар ва мустаҳкамланган мактаб дарвозалари ёнидан ўтиб, тонг отмасдан ишга келди.

«Биз қўрқамиз», деди менга Бассам ал-Ассаф. «Ўқувчилар қўрқишади, уларнинг ота-оналари ҳам қўрқишади».

Бу йил Ал-Муғаййирда фаластинликларга қарши муҳожирлар билан боғлиқ зўравонликларнинг кучайиши оқибатида олти киши, жумладан, ушбу мактабнинг уч нафар ўқувчиси ҳалок бўлди. Улардан бири, 14 ёшли Авс ал-Наасан апрель ойида мактаб дарвозаси олдида муҳожир томонидан отиб ўлдирилган эди.

«Мен синфхонамда эдим, икки нафар кичик ёшли ўқувчи мактаб девори яқинида муҳожирлар борлигини айтиш учун югуриб келишди», деб эслайди инглиз тили ўқитувчиси Ваҳид Абу Наем. Унинг акаси Жиҳод ҳам худди шу ҳужумда исроиллик аскар томонидан ўлдирилган эди.

Ваҳиднинг айтишича, муҳожир уларга қарата ўқ узганда, у ўқувчиларни мактаб дарвозаси ичига, хавфсиз жойга олиб киришга ҳаракат қилаётган бўлган. Мобил телефонга олинган видеотасвирда Авснинг отиб ўлдирилган лаҳзаси муҳрланган.

«Мен уни орқасига ўгирганимда, бурни ва оғзидан кўп қон келаётганини ва бошидаги ўқни кўрдим», деди Ваҳид. «Биз уни йўқотдик».

Унинг айтишича, ўқувчилар синф хоналари деворлари орқасига яшириниб ёки полда ётган пайтда ҳам ўқлар мактаб биносига тегишда давом этган.

Ўша пайтда Исроил ҳарбийлари берган баёнотида, «захирадаги аскар бўлган тинч аҳоли вакиллари» бўлган машинага тошлар отилгани, захирадаги аскар машинадан тушиб, гумондорларга қарата ўқ урганини маълум қилган эди.

Кейинроқ Исроил ОАВлари захирадаги аскар хизматдан четлаштирилгани ва тергов бошлангани ҳақида хабар берди.

Ўшандан бери ҳалок бўлганлар сони ортиб, ота-оналарнинг хавотири ҳам кучайди.

Ёз давомида қишлоқдаги муҳожирлар ҳужумлари ва бостириб киришлари пайтида Исроил кучлари томонидан яна икки нафар ўқувчи, шунингдек, мактабни яқиндагина тугатган 19 ёшли йигит ўлдирилди.

Иккала ҳодисада ҳам Исроил армияси ўз кучлари «зўравонлик тартибсизликлари» қўзғатувчиларига жавоб қайтарганини билдирди.

Синфхоналардаги учта бўш парта туфайли айрим ота-оналар янги ўқув йилида фарзандларини мактабга юборишга иккиланишди.

Мактаб Рамаллаҳдан шимоли-шарқда жойлашган, яҳудий муҳожирларининг масканлари билан тобора қуршаб олинаётган ва кириш қисмида тез-тез вақтинчалик назорат-ўтказиш пункти ташкил этадиган Исроил кучлари томонидан мунтазам равишда тўсиб қўйиладиган чекка Ал-Муғаййир қишлоғининг четида жойлашган.

Бассам ал-Ассаф ота-оналарни тинчлантириш мақсадида мактаб ҳудуди атрофига узун тиканли симли тўсиқ ўрнатди ва мактаб дарвозаларини мустаҳкамлади. Энди ташқаридаги йўлда тез ёрдам машиналари навбатчилик қилмоқда ва бир неча ота-оналар қўшимча ҳимоя сифатида кун бўйи мактаб ташқарисида қолишга кўнгилли бўлишди.

«Мен болалар ота-оналари улар билан бирга эканлигини, хавфсизликда эканликларини ҳис қилишлари учун келдим, бу уларга ўзига хос хавфсизлик туйғусини беради», деди ўғиллари биринчи ва иккинчи синфда ўқийдиган Ҳорун Бишара.

«Бу йил фарзандларимиз учун кўпроқ қўрқамиз», деди у менга. «Мактабда вазият хавфсиз эмаслигини биламиз».

Шундай бўлса-да, унинг айтишича, қўрқув муҳожирлар ҳужумлари уларни бу ердан ҳайдаб чиқаришига йўл қўймаслик қатъияти билан тенг эди.

Ўқувчилар биринчи сафланиш учун майдончага йиғилганда, ўқитувчилар кун бўйи бир хил кўрсатмаларни такрорлашди: агар аскарлар ёки муҳожирлар мактабга яқинлашса, бақирманг, уларга яқинлашманг, муносабат билдирманг.

Дарслар бошланганидан бир соатдан кўпроқ вақт ўтгач, мактаб деразаларидан муҳожирлар кўринди: икки киши мактабдан бир неча юз метр наридаги Фаластин далаларида қўйларни ҳайдаб борар, исроиллик аскарлар эса яқин атрофда турарди.

Бир неча дақиқадан сўнг қўй суруви билан яна бир муҳожир пайдо бўлди.

«Апрель ойидан бери улар қишлоққа яқинлашиб қолишди», деди Абу Наем. «Илгари улар қўйларини мана шу [тепалик] орқасида боқишарди, ҳозир эса аскарлар муҳожирларни қишлоққача бошлаб келишмоқда».

Босиб олинган Ғарбий Соҳилдаги барча Исроил турар-жойлари халқаро ҳуқуққа кўра ноқонуний ҳисобланади. Ал-Муғаййир атрофида тарқалган кўплаб кичик вақтинчалик муҳожирлар масканлари Исроил қонунчилигига кўра ҳам ноқонунийдир.

Аммо мактаб ташқарисида жойлашган тез ёрдам бригадаларидан бирининг айтишича, Исроил аскарлари ноқонуний турар-жойларни йўқ қилиш ўрнига, муҳожирларнинг қишлоққа бостириб киришини қўллаб-қувватлашни ва уларга имконият яратишни бошлаган.

Қишлоқдаги тез ёрдам ҳайдовчиси Ҳади ал-Наасаннинг айтишича, Исроил кучлари ўтган йил давомида ўз хулқ-атворини ўзгартирган ва бу йил Ал-Муғаййирда фаластинликларнинг ўлими ва жароҳатланиши ортгани буни акс эттиради.

«2025 йилнинг бошида армиянинг аралашуви туфайли муҳожирлар ҳужумлари кам бўлган эди», деди у. «2026 йилда вазият бутунлай ўзгарди: муҳожирлар босқинчи аскарлар томонидан тўлиқ ҳимоя қилинадиган бўлди. Бу йил шаҳидлар сони кўп, жароҳатланганлар сони ҳам анча юқори, болалар жароҳатланиши сони ҳам ортган».

Ҳади, Ал-Муғаййирнинг бошқа аҳолиси каби, айрим исроиллик муҳожирлар қишлоқдаги катталарни ўз уйларини тарк этишга мажбурлаш учун энди атайлаб болаларни нишонга олмоқда, деб ҳисоблайди.

Июн ойида эълон қилинган БМТ Тергов комиссиясининг хулосасига кўра, муҳожирлар ҳужумлари «фаластинликларни ўз ерларидан ҳайдаб чиқаришга қаратилган кенгроқ мажбурлов стратегиясининг бир қисми сифатида болалардан восита сифатида фойдаланган».

Шунингдек, унда муҳожирларнинг фаластинлик болаларни уйлари яқинида ўйнаётганда, мактабга бораётганда ва қайтаётганда, деҳқончилик билан шуғулланаётганда ёки чорва боқаётганда атайлаб нишонга олиши «кундалик маконларни қўрқув жойларига айлантираётгани» тасвирланган.

Исроил бу ҳисоботни «туҳматдан иборат сохтакорлик» деб рад этди.

Қўйчилик билан шуғулланувчи Сами Абу Раҳма айрим зўравон муҳожирлар болаларни нишонга олаётганига амин.

Июль ойи охирида унинг тўққиз ёшли ўғли Салим Ал-Муғаййир ташқарисидаги оилавий қўй фермасида ака-укалари билан ўйнаб юрганида отиб жароҳатланган. Ўқ ҳали ҳам унинг қўлида қолмоқда.

Фермадаги кузатув камераси тасвирларида Салим ота-онасига муҳожирлар яқинлашаётганини кўрсатиб бақираётгани, сўнгра иккита ўқ овози эшитилганда ака-укалари ва онаси билан бошпана томон югургани акс этган. Салимнинг елкасини ушлаб тургани кўринади.

«Ўша лаҳзада фикрлашдан тўхтайсиз; фақат қўрқувни ҳис қиласиз», деди Сами менга. «[Ҳужумчи] ўлдириш учун ўқ узган бўлиши мумкинлигидан қўрқув. Хаёлингизга келган биринчи нарса — энг қадрли нарсангизни йўқотишдир».

Унинг айтишича, ўғлини отган киши июнь ойида ферма ёнида пайдо бўлган ноқонуний муҳожирлар масканида яшаган ва бир ҳафта олдин ҳам худди шу ҳудудда Салимга қарата ўқ узган.

«Энди уларни кўчада, ҳатто мактабда ҳам хавфсиз сақлай олишингизни ҳис қилмайсиз», деди у. «Муҳожирлар бу ерда қолишимизни хоҳламайди, [улар бизни] гўё бу ерда келажагимиз йўқдек ҳис қилишимизни хоҳлашади».

Сами бошқалар муҳожирлар ҳужуми туфайли ҳайдаб юборилганидан кейин ҳудудда қолган охирги қўйчи эканини айтди. Унинг айтишича, ўғлини отган муҳожир оилага ўз ерларини тарк этишни бир неча бор айтган.

«Қолишга қанчалик қатъий қарор қилган бўлсангиз ҳам,» дея қўшимча қилди у, «муҳожирлар болаларингизни отишни бошлаганда нима қиласиз?»

Минтақавий муҳожирлар кенгаши бизга хизматдан ташқарида бўлган аскар отишмада иштирок этганликда гумон қилиниб ҳибсга олинганини маълум қилди.

«Биз бегуноҳ одамларга, яҳудийларга ёки арабларга етказилган ҳар қандай зарардан афсусдамиз ва қонунни бузувчи ҳар қандай зўравонлик ҳаракатига қаршимиз», дейилади баёнотда. Шунингдек, унда «Иудея ва Самариядаги бутун муҳожирлар жамоасига ҳали тергов томонидан аниқланмаган ҳаракатларни нисбат беришга уриниш, шунингдек, қонуний қўй боқиш ёки яҳудийларнинг ҳудудда бўлиши болаларга зарар етказиш ёки аҳолини уйларидан ҳайдаб чиқариш бўйича атайлаб қилинган режанинг бир қисми деган асоссиз даъво» рад этилиши қўшимча қилинган.

Ал-Муғаййир босиб олинган Ғарбий Соҳилдаги кенгроқ манзарани акс эттиради, у ерда кўпроқ ноқонуний муҳожирлар масканлари Фаластин қишлоқларини қуршаб олмоқда, Исроил кучлари муҳожирларга кўпроқ ҳимоя тақдим этмоқда ва ҳужумлар фермалар ва яйловлардан аёллар ва болалар каттароқ хавф остида бўлган аҳоли пунктларига кўчмоқда.

«Болалар армиянинг кириб келаётганини кўриб, вазиятнинг жиддийлигини тушунишмайди», деди маҳаллий тез ёрдам бригадаси аъзоси Ҳади ал-Наасан. «Катталар воқеалар қандай ривожланиши мумкинлигини яхшироқ англашади».

БМТ маълумотлари шуни кўрсатадики, Исроил аскарлари ёки муҳожирлари томонидан муҳожирлар ҳужуми пайтида жароҳатланган фаластинликлар сони бу йил кескин ошиб, кунига ўртача учта жароҳатланишни ташкил этмоқда ва бевосита муҳожирларнинг ўзлари томонидан етказилган жароҳатлар ҳам кўпайган.

Бу ўсиш Ғарбий Соҳилда Исроил турар-жойлари ва муҳожирлар масканларининг кенгайиши билан параллел равишда юз берди.

Ғарбий Соҳилдаги барча Исроил турар-жойлари халқаро ҳуқуққа кўра ноқонуний ҳисобланади ва Исроилнинг муҳожирларни қаттиқ қўллаб-қувватловчи ҳукумати тобора кучайиб бораётган халқаро босимга дуч келмоқда — жумладан, Исроилнинг турар-жой сиёсатига жавобан шу ҳафта санкциялар эълон қилиши кутилаётган Буюк Британия томонидан ҳам.

Айрим зўравон муҳожирларнинг ҳибсга олиниши ва Исроил бош вазирининг Ғарбий Соҳилдаги ноқонуний масканларни тугатиш бўйича хабар қилинган режаси ҳозиргача ҳужумларни тўхтата олмади ва илгари Исроил расмийлари томонидан вайрон қилинган масканлар тезда қайта қурилганини айтаётган фаластинликларни тинчлантира олмади.

Исроилдаги сайловларга икки ойдан камроқ вақт қолганда, Исроил Молия вазирлиги шу ҳафта Ғарбий Соҳил ва Шарқий Қуддусда ерларни рўйхатдан ўтказишни ўз зиммасига олиш режаларини илгари сурди, бу қадам Исроилнинг «Peace Now» турар-жой мониторинги ташкилоти томонидан «аннексия қилиш сари ташланган аниқ қадам» деб таърифланди.

Исроил бош вазири Биньямин Нетаньяху муҳожирлар зўравонлигида кичик бир экстремистик озчиликни айблаб, яқинда берган телекўрсатувидаги интервьюсида уларни «150 нафар вояга етмаган ҳуқуқбузарлар» деб атади.

2025 йил бошидан буён БМТ 2026 йил июль ойи охиригача Исроил кучлари ёки муҳожирлари томонидан 316 нафар фаластинлик ўлдирилганини ва 5600 дан ортиқ киши жароҳатланганини қайд этди. Унинг айтишича, худди шу даврда 20 нафар исроиллик ҳалок бўлган, жумладан, бир бола ва хавфсизлик кучларининг саккиз нафар аъзоси, 123 нафар исроиллик эса жароҳатланган.

Муҳожирлар зўравонлиги кучайиб бораётганига қарамай, Ал-Муғаййир каби қишлоқларда қолган фаластинлик ота-оналар энди ўз ерларида қолсалар, фарзандларидан айрилиб қолишдан тобора кўпроқ қўрқиб яшамоқдалар.