Мумкин бўлмаган топшириқ: НАСА космик телескопни Ерга қулашдан қутқара олмади

НАСА Неил Геҳрелс Свифт Обсерваторияси космик телескопини Ерга қулашдан қутқариш миссияси муваффақияцизликка учради, деб э'лон қилди. ЛИНК қутқарув модули техник муаммоларга дуч келганидан со'нг, космик кеманинг орбитадан чиқиб кетишининг олдини олишга қаратилган са'й-ҳаракатлар то'хтатилди. Йигирма йилдан ортиқ вақт давомида фаолият юритиб келаётган телескоп Ер атмосферасига қайта кириб, 2026-йил охиригача парчаланиб кетиши кутилмоқда.

2004-йилда ишга туширилган Свифт Ернинг паст орбитасида ишлайди ва космосдаги кучли, қисқа муддатли энергия портлашларини - гамма-нурланиш портлашларини о'рганишга ихтисослашган. Дастлаб икки йиллик ишлаш муддати учун мо'лжалланган космик кема кутилганидан сезиларли даражада ошиб кетди ва коинотдаги юқори энергияли ҳодисаларни кузатиш учун асосий воситага айланди.

Муаммо телескопнинг орбитасининг пасайиши билан бог'лиқ эди. Қуёш фаоллигининг ортиши Ернинг юқори атмосферасининг исишига, аеродинамик қаршиликнинг ошишига ва Свифтнинг баландликнинг ё'қолишини тезлаштиришга олиб келди. НАСА илгари қутқарув операцияси учун вақт сотиб олиш мақсадида ко'пгина илмий кузатувларни то'хтатиб қо'йган эди.

Қутқарув миссияси учун НАСА Американинг Каталйст Спасе Течнологиес компаниясига 30 миллион долларлик шартнома имзолади. То'ққиз ой давомида компания Свифт билан учрашиш, уни робот қо'ллари билан ушлаш ва тахминан 600 километр баландликка ко'тариш учун мо'лжалланган ЛИНК космик кемасини ишлаб чиқди ва тайёрлади.

Бироқ, учирилгандан ко'п о'тмай, 3-июл куни ЛИНК о'зининг ё'налишни бошқариш тизимида муаммоларга дуч келди. Космик кема назорациз айлана бошлади ва у билан алоқа беқарор бо'либ қолди. Муҳандислар айланишни қисман секинлаштиришга муваффақ бо'лишди, аммо бошқарувни то'лиқ тиклай олмадилар.

Натижада, НАСА ва Каталйст Свифтни ушлаш ва қайтариб олишдан воз кечишга қарор қилишди. Бироқ, ЛИНК фойдаланишдан чиқарилмайди: космик кема ҳали ҳам телескоп билан учрашиш ва бошқа сун'ий ё'лдошларга хизмат ко'рсатишда қо'лланилиши мумкин бо'лган технологияларни синовдан о'тказиш режалаштирилган.

Энди 20 йилдан ортиқ вақтдан бери мавжуд бо'лган Свифт аслида орбитадан чиқиб кетишга маҳкум. НАСА телескоп шу йил охирида атмосферага қайта кириб, зарбадан кейин парчаланиб кетишини башорат қилмоқда. Ҳозирда уни то'г'ридан-то'г'ри алмаштириш ё'қ, шунинг учун унинг илмий миссиялари қисман бошқа космик обсерваториялар о'ртасида тақсимланади.

Шунга қарамай, миссиянинг муваффақияцизлиги келажакдаги космик миссиялар учун фойдали бо'лиши мумкин. НАСА то'планган тажрибани орбитадаги сун'ий ё'лдошларни та'мирлаш, бошқа жойга ко'чириш ва умрини узайтириш имконини берувчи технологияларни ишлаб чиқиш ё'лидаги биринчи амалий қадам сифатида ко'риб чиқади.

НАСА илгари ядровий электр ҳаракатлантирувчи тизимга эга биринчи намойиш миссиясининг камида 2,1 миллиард долларга тушишини тахмин қилган эди. Спасе Реастор-1 Фреедом космик кемасининг Марсга учирилиши 2028-йил охирига режалаштирилган бо'либ, унинг вазифаси сайёра юзасини о'рганиш учун учта тадқиқот вертолётини етказиб беришдир.