Менинг орзум шифокор бўлиш эди, энди эса бу орзум йўққа чиқиши мумкин

«Менинг орзум шифокор бўлиш эди, энди у йўққа чиқиши мумкин»

Афғонистондаги аёллар энди бошланғич мактабдан юқори босқичда ўқий олмайдилар

Ҳақиқий исми сир сақланаётган Нурия шифокор бўлишга илҳомлантирган лаҳзалардан бирини ҳали ҳам эслайди.

Бу воқеа у туғилган Афғонистон қишлоғида содир бўлган. У ерда 13 ёшли бола касал бўлиб, кўричак (аппендицит) туфайли вафот этган.

«У бутунлай соғлом эди, лекин йўл тўсиб қўйилгани сабабли йўлда вафот этди. Бунга ўхшаш воқеалар жуда кўп».

«Шу воқеа ва ўзимда кўрган салоҳият туфайли улар учун шифокор бўла оламан, ёрдам бера оламан, деб ўйладим».

Энди у бу орзуси барбод бўлишидан ва Афғонистонга қайтишга мажбур бўлишидан қўрқмоқда. Нурия учун бу ҳар қандай касбий истиқболнинг тугашини англатади, чунки Афғонистоннинг Толибон ҳукумати аёлларга ўқиш ва ишлашни тақиқлаган.

Шу ой бошида Покистон Тиббиёт ва стоматология кенгаши (тиббий таълимни тартибга солувчи орган) мамлакат бўйлаб тиббиёт ва стоматология коллежларига хат юбориб, у ерда таҳсил олаётган афғон талабалари ўз ватанларига қайтишлари кераклигини маълум қилди. Унда буйруқни эътиборсиз қолдириш «жиддий қабул қилиниши» ва тартибга солувчи чораларга сабаб бўлиши мумкинлиги ҳақида огоҳлантирилган. Лаҳор Олий судининг вақтинчалик қарори Панжобдаги талабаларни, жумладан Нурияни ҳам жума кунига белгиланган навбатдаги суд мажлисигача зудлик билан депортация қилинишидан ҳимоя қилди. Бу қарор ўз кучида қолиши номаълум.

БМТ маълумотларига кўра, 2023 йилдан бери юз минглаб афғонлар Покистондан депортация қилинган ва икки миллиондан ортиғи мамлакатни тарк этган. Ўтган йил давомида Покистон ва Афғонистон ўртасидаги муносабатлар кескин ёмонлашгани сабабли бу рақамлар ортиб борди. Покистон Афғонистоннинг Толибон ҳукуматини жангари гуруҳларга бошпана беришда айблади, Толибон эса буни инкор этмоқда.

Тиббиёт кенгашининг баёноти кескин муносабатларга сабаб бўлди. Amnesty International бу қарорни «яққол камситувчи ва ўзбошимчалик» деб атади ва «Покистон халқаро инсон ҳуқуқлари ҳуқуқига мувофиқ, миллий келиб чиқишидан қатъи назар, камситишларсиз таълим олиш ҳуқуқини ҳимоя қилиш мажбуриятига эга» эканини таъкидлади. Покистоннинг Афғонистондаги бир нечта собиқ элчилари ҳам кенгашни бу қарорни қайта кўриб чиқишга чақирди; улардан бири буни «дахшатли» ва «инсонийлик, раҳм-шафқат ҳамда Покистоннинг маънавий масъулияти масаласи» деб таърифлади.

Кенгаш BBC'га суд жараёни давом этаётган бир пайтда қўшимча изоҳ бера олмаслигини айтди, бироқ унинг адвокати BBC'га афғон талабаларидан ҳеч бири PMDC (Покистон Тиббиёт ва стоматология кенгаши) рўйхатидан ўтмаганини билдирди. Талабаларнинг айтишича, бу масъулият уларнинг зиммасида эмас, балки коллежлар зиммасидадир; шу йил бошида эълон қилинган PMDC билдиришномасида коллежларга талабалар рўйхатдан ўтганлигини таъминлаш топширилган.

Афғон қочқинлари нарсаларини йиғиштириб, Покистонни оммавий равишда тарк этмоқда

BBC суҳбатлашган тиббиёт ва стоматология талабалари икки давлат ўртасидаги кескинлик нима учун уларнинг ўқиш ҳуқуқига таъсир қилиши кераклигини тушунмаётганликларини айтишмоқда.

Нурия учун бу вазият айниқса оғриқли, чунки унинг айтишича, бу даражага етиш учун жуда катта куч сарфланган. У аввалига Кобул университетида таҳсил олган, бироқ Толибон кучлари шаҳарга яқинлашганда у ерни тарк этган. Кейин унга нажот йўлидек туюлган имконият — Покистонда тиббиёт йўналишида таҳсил олиш учун стипендия таклиф қилинган. Ҳозирда Лаҳордаги тиббиёт университетининг сўнгги курсида таҳсил олаётган Нурия борлиғини шу соҳага бағишлаганини айтади.

«Мен кечаю кундуз ўқирдим. Миямда жуда кўп босим ва билим тўпланиб қолганидан ухлай олмасдим. Бунга бироз кўникдим, лекин жуда кўп нарсадан воз кечдим. Муносабатларим, оилам билан гаплашиш, дўстларим билан вақт ўтказиш. Менимча, мен бу йилларда яшамадим, фақат орзуим учун ўқидим».

Шунинг учун хат ҳақида билганида, Нурия карахт бўлиб қолди. У оммавий равишда гапиришнинг оқибатларидан ҳали ҳам хавотирда, шу сабабли исмини ошкор қилмасликни сўради.

«Биз ҳар бир эшикни қоқдик — ўқитувчиларимиз, ташкилотлар, бизга ёрдам бера олади деб ўйлаган ҳар бир кишига мурожаат қилдик. Биз шунчалик катта босим остидамизки, ўқишимизни бутунлай унутиб қўйдик, бизни нима кутаётганини билмаймиз».

Нурия каби битирувчи курс талабаларининг сўнгги имтиҳонларига атиги бир неча ой қолди. Панжоблик яна бир битирувчи курс талабаси Саид Мубин ҳам худди шундай вазиятда.

«Мен бутунлай умидсизликка тушдим, миям бўм-бўш бўлиб қолди. Бу ваҳимали вазият эди, чунки улар бизга (турар жойни), коллежни тарк этиш учун жуда қисқа вақт беришди», дейди у.

Бошқа талабалар ҳам бутун мамлакат бўйлаб даъво аризалари билан чиқишган, бироқ турли хил кўрсатмалар берилгани чалкашликни янада оширган. Баъзи талабалар BBC'га имтиҳонларини топшириб бўлганликларини, аммо тиббий таълимни якунлаш учун зарур бўлган «House Job» деб номланувчи амалий машғулотни ҳали тугатмаганликларини айтишди.

Аёллар 2024 йилда Толибон ҳукумати томонидан Афғонистон тиббий тайёргарлик марказларидан тақиқланган эди

Дипломларини ололмай, Мубин, Нурия ва BBC суҳбатлашган кўплаб бошқа тиббиёт ва стоматология талабалари бошқа бирор муассаса уларнинг ўқиган йилларини тан олмаслигидан қўрқишади.

«Бу сиз ҳаммасини нолдан, биринчи курсдан бошлашингиз кераклигини англатади», дейди Мубин.

Нурия ва Мубиннинг иккаласида ҳам амалдаги талабалик визаси бор, буни BBC ҳам кўрган. PMDC BBC'га бундан қанча талаба зарар кўргани ҳақида аниқ рақам бермади, бироқ афғон тиббиёт талабалари вакили Инаятулла Моманднинг айтишича, уларнинг ҳисоб-китобларига кўра, 1000 га яқин тиббиёт ва стоматология талабалари бор ва уларнинг 65 фоизи визага эга. Баъзилари ҳали ҳам виза кутишмоқда, Моманднинг сўзларига кўра, 15 фоизининг визаси бекор қилинган ёки улар ҳали ҳужжат топширмаган.

Тиббиёт кенгашининг хатида тегишли ҳужжатларга эга бўлган талабалар ўртасида фарқ кўрсатилмаган бўлса-да, Покистон Ташқи ишлар вазирлиги матбуот котиби бунга аниқлик киритди. «Бизнинг сиёсатимиз шундан иборатки, Покистонда ҳақиқий виза билан бўлган ва тегишли курсда рўйхатдан ўтган афғон талабалари ўқишини давом эттирадилар ва якунлайдилар», деди Сажжад Ҳайдар Хон вазирликдаги матбуот анжуманида.

Шунга ўхшаш баёнотлар ўтган ҳафтада ҳам янграган эди, аммо талабалар улар учун ҳеч нарса ўзгармаганини айтишмоқда.

Ўқиши ҳали ҳам сўроқ остида бўлган Нурия Афғонистонга қайтиш нимани англатиши ҳақида ўйламасликка ҳаракат қилмоқда.

«Оилам менга ишонган эди. Мен ҳамма нарсани қурбон қилган бу беш йил нолга айланади, нолга кўпайтирилади. Кейин эса мен шу тақдирга маҳкум бўлган бечора ва чорасиз афғон аёлига айланаман. Буни тасаввур ҳам қилолмайман».