Маркетологлар ҳийласи: сизни кўпроқ харажат қилишга ундайдиган айёрона усуллар

**Маркетинг ҳийлалари: Сизни кўпроқ пул сарфлашга ундайдиган айёрона усуллар**

Ҳамма нархларни диққат билан ўқиш ва пастки пештахталардан арзонроқ маҳсулотларни қидириш кераклигини билади. Шундай бўлса-да, биз яна ва яна маркетологларнинг ҳийлаларига учраймиз, кераксиз нарсаларни сотиб олиб, кейин афсусланамиз. Дўконларда бизни қандай алдаётганлари ва бу усулларга чалғимаслик ҳақида маслаҳат берамиз.

**1. Эртага қимматроқ бўлади**

Бундай вазият таниш бўлса керак. Сиз онлайн курсга кириш учун тўлов қилдингиз ёки электрон китоб сотиб олдингиз. Шу заҳоти чегирмали купон билан электрон хат оласиз. Лекин у атиги 24 соат амал қилади, ҳатто экран бурчагида тескари ҳисобли соат ҳам пайдо бўлади. Курснинг кейинги босқичини зудлик билан тўлаш ёки ярим нархга яна бешта китоб сотиб олиш керак. Буларнинг барчаси сизга керак бўлмаса ҳам, фойдани бой бериш қўрқуви пайдо бўлади. Шундай қилиб, ўзингизни карта рақамини киритаётган ҳолатда кўрасиз.

Чекланган муддатли сотувлар, мавсумий чегирмалар даврида офлайн дўконлар ҳам худди шу усулдан фойдаланади. Кўринишдан тежамкорлик одамларни кераксиз нарсаларни сотиб олишга ва кўпроқ сарфлашга ундайди. Вақт етишмаслиги эса ўйлаш ва оқилона қарор қабул қилиш имконини бермайди.

**2. Сунъий тақчиллик**

Сиз интернет дўкон сайтига кирасиз ва сиз билан бир вақтда 27 киши товар саҳифасини кўриб чиқаётганини кўрасиз. Бунинг устига сўнгги нусха қолганлиги қип-қизил ҳарфлар билан ёниб турибди. Дарҳол шошилинч ҳолат ҳисси пайдо бўлади - агар ҳозироқ бу маҳсулотни саватга солмасангиз, сизга етмай қолади.

Брендлар ҳар қандай нарсанинг чекланган нусхаларини чиқаришда шунга ўхшаш усулдан фойдаланади. Шу билан бирга, товарлар вазифаси жиҳатидан фарқ қилмаслиги мумкин. Аммо бу муҳим эмас, чунки иккаласига ҳам улгуриш ва сотиб олиш истаги пайдо бўлади.

**3. Иккитасининг нархига учта**

Оддий математика: иккита консерваланган маккажўхори сотиб олсангиз, учинчисини совға сифатида оласиз. Фойдали таклиф, шундай эмасми? Албатта! Бироқ салатга ярим банка кифоя қилса-да, қолгани йиллаб жавонда туради.

Бундан ташқари, аксия орқали сизга қўшимча маҳсулот ҳам сотишади. Масалан, озгина қўшимча тўлов эвазига шампун ва душ гели тўпламини қўлга киритасиз. Тўғри, душ гелидан фойдаланмаслигингиз мумкин. Аммо арзонлаштирилган нарх сизни бу фойдали харидни амалга оширишга ундайди.

Баъзан эса катта ва гўёки тежамкор қадоқ маҳсулотнинг бир грамми ҳисобида стандарт қадоқдан ҳам қимматроқ бўлади. Бироқ кўпчилик харидорлар “30% бепул” деган ёзувга учиб, буни текшириб кўрмайдилар.

**4. Савдо марказларининг гипнотик таъсири**

Барча йирик савдо марказлари бир-бирига ўхшайди — ёрқин чироқлар, кенг заллар, ялтироқ витриналар, ёқимли мусиқа. Остонадан ўтишингиз биланоқ бошқа дунёга тушиб қоласиз. Бу ерда вақтни чамалаш қийинроқ бўлиши учун деразалар ва соатлар йўқ. Ҳаддан ташқари ёруғлик, ранг-баранглик ва товушлар эса сезги органларингизни ортиқча босим юклаб, транс ҳолатига туширади. Бундай ҳолатда маркетологларнинг ҳийлаларига қаршилик кўрсатиш анча қийин бўлади.

Бу ҳодиса америкалик дизайнер Виктор Грюн шарафига Грюн эффекти деб аталади. У 1930-йилларда биринчи савдо марказларини лойиҳалаштирган ва бугунги кунда ҳам қўлланиладиган маконни ташкил этиш тамойилларини ишлаб чиққан. Уларнинг мақсади сизни савдо марказида иложи борича кўпроқ вақт ўтказишга ва имкон қадар кўпроқ пул сарфлашга мажбур қилишдир.

**5. Ижтимоий босим**

Одамлар қарор қабул қилишда бошқаларнинг хатти-ҳаракатларига эргашишга мойил бўлади. Агар дугонангиз ўзининг қаҳва дамлагичидан завқланса, сиз ҳам шундай қаҳва дамлагич сотиб олишни истаб қолишингиз мумкин.

Маркетологлар бу таъсирни сунъий равишда яратишга ҳаракат қилишади. Масалан, улар сохта харидорларнинг пулли ижобий шарҳларидан ва блогерларнинг тавсияларидан фойдаланади. Сиз таъсир ўтказувчилар навбатдаги крем ёки фитнес гиламчаси ҳақида шунчаки гапирмаётганини тушунишингиз мумкин. Аммо барибир уларга ишонасиз ва ўзингиз учун ҳам худди шундай нарсани хоҳлайсиз.

**Қандай қилиб ортиқча нарсаларни сотиб олмаслик мумкин?**

* **Нархни синчковлик билан текширинг.** Баъзида катта “аксия” шампуни ёки икки қути кукуннинг битта нархи бир грамм маҳсулотга нисбатан қимматроқ тушиши мумкин.

* **Дўконга рўйхат билан боринг.** Нималар кераклигини олдиндан аниқлаб олинг. Одатда ишлатмайдиган озиқ-овқат ва косметика маҳсулотларини "аксия" бўйича сотиб олишдан ўзингизни тийишга ҳаракат қилинг. Улар сизга ёқмаслиги ёки тўғри келмаслиги эҳтимоли юқори.

* **Катта савдо марказларидан узоқроқ юринг.** Агар у ерга бориш зарур бўлса, қайси дўконларга киришни режалаштирганингизни олдиндан белгилаб олинг. Харид учун чекланган вақт ажратинг ва жадвалга амал қилишга интилинг.

* **Импулсив харидлар учун олдиндан аниқ маблағ ажратинг.** Бу усул кутилмаган харидлардан завқланиш имкониятини сақлаб қолган ҳолда, маблағларингизни назорат қилишга ёрдам беради.

* **Маркетологлар усулларига эътибор қаратинг.** Шунда қўшни озиқ-овқат дўконида доимо бирор маҳсулотга чегирма борлигини пайқайсиз. “Охирги жуфт” кроссовкалар эса бир ойдан бери интернет дўконда сотувда турибди. Бундай кузатишлар босимга берилмаслик ва ўйланмаган харидлардан қочишга кўмаклашади.