Марказий Осиёнинг саноат ишлаб чиқариши 2026-йилда ўсиб бормоқда, бунга Тожикистон ва Қирғизистон бощилик қилмоқда
Марказий Осиё бо'йлаб саноат ишлаб чиқариш ҳажми 2026-йилнинг биринчи ярмида ҳам о'сишда давом этди, Тожикистон ва Қирг'изистон о'сишда етакчилик қилди. Тожикистон энг юқори о'сишни 14,1% билан қайд этди, ундан кейин Қирг'изистон 12,7%, О'збекистон 8% ва Қозог'истон 3,5% билан қайд этди. Бу рақамлар О'збекистоннинг Иқтисодий тадқиқотлар ва ислоҳотлар маркази томонидан о'тказилган шарҳдан олинган бо'либ, унда Туркманистон бо'йича таққосланадиган оммавий ма'лумотларнинг мавжуд эмаслиги сабабли то'ртта минтақавий иқтисодиёт таҳлил қилинган.
О'збекистоннинг саноат ишлаб чиқариши 53 миллиард долларга етди, унинг о'сиш сур'ати 2025-йилнинг биринчи ярмидаги 6,6% дан 2026-йилнинг мос даврида 8% гача тезлашди. Ишлаб чиқариш асосий катализатор бо'либ хизмат қилди, о'тган йилги 7,1% га нисбатан 8,8% га ошди ва унинг умумий саноат ишлаб чиқаришидаги ҳиссаси 85% дан 86% гача ошди. Кончилик саноати 2,1% га секинроқ о'сишни бошдан кечирди, электр энергияси, газ ва кондиционер та'миноти сектори эса 7,9% га о'сди. Сув та'миноти, чиқиндиларни йиг'иш ва ё'қ қилиш ушбу тармоқлар орасида энг тез о'сишни қайд этди, я'ни 15,9%.
О'збекистондаги бир нечта ишлаб чиқариш саноати айниқса кучли о'сишни ко'рсатди. Бошқа машина ва ускуналар ишлаб чиқариш 1,6 бараварга ошди, ёг'очни қайта ишлаш эса 48% га, компютер ва электрон ускуналар 37% га, мебел 31% га, фармацевтика маҳсулотлари 22% га ва автомобиллар 20% га ошди. Озиқ-овқат маҳсулотлари ишлаб чиқариш 12% га, то'қимачилик маҳсулотлари 10,1% га ва қурилиш материаллари 12% га о'сди. Аксинча, асосий металлар энг йирик саноат сегменти бо'либ қолди, у умумий ишлаб чиқаришнинг 29% ни ташкил этди, гарчи унинг ишлаб чиқариш ҳажми атиги 1,3% га ошган бо'лса ҳам.
Қозог'истоннинг тог'-кон саноати 4% га пасайишни бошдан кечирди, жумладан, нефт ва газ қазиб олиш 8,3% га камайди. Қозог'истон саноат ишлаб чиқаришининг қарийб 46% ни тог'-кон саноати ташкил этишини ҳисобга олсак, бу пасайиш умумий саноат о'сишига салбий та'сир ко'рсатди. Бироқ, ишлаб чиқариш 9,8% га о'сиб, 33 миллиард долларга етди, бу тог'-кон саноати ишлаб чиқаришидан бироз ошиб кетди. То'қимачилик маҳсулотлари ишлаб чиқариш 2,5 баравар, фармацевтика маҳсулотлари 43,6 баравар, тайёр металл буюмлар 39,9 фоиз, машиналарни та'мирлаш ва о'рнатиш 34,7 фоиз ва автомобил ишлаб чиқариш 31,6 фоизга ошди. Умуман олганда, машинасозлик сектори 23,1 фоизга о'сди.
Қирг'изистонда саноат ишлаб чиқариши 12,7 фоизга о'сиб, 5,2 миллиард долларни ташкил этди. Кончилик саноати 12,8 фоизга о'сди, бу асосан металл рудалари ва бошқа минералларни қазиб олишнинг ко'пайиши билан бог'лиқ, ишлаб чиқариш эса 15,1 фоизга о'сди ва умумий саноат маҳсулотининг 79,1 фоизини ташкил этди. Бирламчи металлургия мамлакатнинг энг йирик саноат сегменти бо'либ қолди, ишлаб чиқаришнинг 48,7 фоизини ташкил этди, унинг маҳсулоти бир йил аввалги 2,2 фоизга пасайганидан кейин 12,2 фоизга ошди. Кимёвий маҳсулотлар ишлаб чиқариш деярли уч баравар, фармацевтика маҳсулотлари ишлаб чиқариш 83 фоизга, нефтни қайта ишлаш 70 фоизга, транспорт ускуналари 41 фоизга ва қурилиш материаллари 33 фоизга ошди.
Тожикистонда саноат ишлаб чиқариши 14,1 фоизга о'сиб, 2,1 миллиард долларни ташкил этди. Бироқ, бу сур'ат 2025-йилнинг биринчи ярмидаги 24% дан секинлашди. Ишлаб чиқариш айниқса кучли бо'либ, 26% га о'сди ва умумий саноат ишлаб чиқаришидаги улушини 47% дан 52% гача оширди. Электр энергияси, газ ва кондиционер та'миноти 16,8% га ошди, электр энергияси ишлаб чиқариш эса 17,1% га ошди. Аксинча, мамлакатнинг тог'-кон саноати 6,7% га қисқарди, бу асосан металл рудасини қазиб олишнинг 7,4% га ва нефт ва газ қазиб олишнинг 41,9% га пасайиши билан бог'лиқ.
То'ртта иқтисодиётда ишлаб чиқариш умумий саноат ишлаб чиқаришидан ошиб кетди, бу эса қайта ишлаш ва юқори қийматли ишлаб чиқаришга босқичма-босқич о'тишни ко'рсатади. Бу тенденция, айниқса, Қозог'истон ва Тожикистонда яққол ко'риниб турди, бу ерда тог'-кон саноатидаги қисқаришларга қарамай, ишлаб чиқариш о'сди. Шарҳда шунингдек, минтақада автомобил ишлаб чиқаришнинг сезиларли даражада о'сиши та'кидланган, Қозог'истон, Қирг'изистон ва Тожикистонда ишлаб чиқариш 30% дан ортиқ, О'збекистонда эса тахминан 20% га ошган.
Ишлаб чиқаришнинг кенгайишига қарамай, хомашё ва бирламчи қайта ишлаш минтақа саноат тузилмаларининг муҳим таркибий қисмлари бо'либ қолмоқда. Металллар Ўзбекистон саноат ишлаб чиқаришининг 28,7% ни ва Қозоғистон саноат ишлаб чиқаришининг 20,4% ни ташкил қилади, бирламчи металлургиянинг ўзи эса Қирғизистон саноат маҳсулотининг деярли ярмини ташкил қилади. Саноат инвестициялари ҳам сезиларли даражада сақланиб қолди, Ўзбекистонда умумий инвестицияларнинг 47% ни, Қозоғистонда 41% ни, Тожикистонда 35% ни ва Қирғизистонда 17% ни саноат ташкил этди.