Марказий Осиё давлатлари минтақанинг ядровий қуролдан холи мақомига содиқлигини тасдиқладилар

Марказий Осиё давлатлари минтақанинг ядросиз мақомига содиқлигини тасдиқладилар

Марказий Осиёнинг бешта давлати ташқи ишлар вазирлари қўшма баёнотда минтақанинг ядросиз мақомига содиқлигини яна бир бор тасдиқладилар. Бунга Семипалатинск шартномасининг 20 йиллиги муносабат бўлди. Ҳужжатда бундай ҳудуд яратиш ғояси илк бор 1993 йилда Ўзбекистон томонидан илгари сурилгани эслатиб ўтилди.

Қўшма баёнотда ташқи сиёсат маҳкамалари раҳбарлари шартномани "тарихий аҳамиятга эга" деб атадилар ва бу минтақадаги бешта давлатнинг ҳамкорликдаги иши натижаси бўлганини таъкидладилар.

Ҳужжатда Ўзбекистон ташаббуси тарихига алоҳида эътибор қаратилган. Тошкент илк бор Марказий Осиёда ядро қуролидан холи ҳудуд яратишни 1993 йил сентябрь ойида БМТ Бош Ассамблеясининг 48-сессиясида таклиф қилган эди.

Орадан 13 йил ўтиб, ушбу ташаббус ҳуқуқий жиҳатдан мустаҳкамланди. Марказий Осиёда ядро қуролидан холи ҳудуд тўғрисидаги шартнома 2006 йил 8 сентябрда Семипалатинскда имзоланган. Ўзбекистон, Қозоғистон, Қирғизистон, Тожикистон ва Туркманистон унинг иштирокчиларига айланди. Бугунги кунда Марказий Осиё тўлиқ Шимолий ярим шарда жойлашган ва ядро қуролига эга бўлган икки давлат билан бевосита чегарадош ягона ядросиз ҳудуд бўлиб қолмоқда.

Минтақа учун бу мавзу алоҳида аҳамиятга эга. Айнан Марказий Осиё ўтмишда кенг кўламли ядровий синовлар ўтказилган жойга айланган бўлиб, уларнинг оқибатлари ҳанузгача сезилмоқда. Баёнотда иштирокчилар ядровий портлашлар ва уларнинг оқибатларидан жабр кўрган инсонлар хотирасини ёд этдилар ҳамда Семипалатинск полигони ёпилганлигининг 35 йиллигини олқишладилар.

Шу билан бирга, Марказий Осиё давлатлари ядровий қуролсизланиш борасида силжиш йўқлиги, қурол-яроғларни назорат қилиш бўйича бир қатор келишувларнинг амал қилиши тўхтатилгани ва ядровий арсеналларнинг модернизация қилинаётганидан хавотир билдирдилар.

Ташқи сиёсат маҳкамалари раҳбарлари ядровий давлатларни қуролсизланиш ва қурол-яроғларни назорат қилиш механизмларини яратиш устида фаолроқ ишлашга чақирдилар.

Алоҳида равишда давлатлар Ядро қуролини тарқатмаслик тўғрисидаги шартнома ва Халқаро атом энергияси агентлиги фаолиятини қўллаб-қувватлашларини тасдиқладилар. Улар, шунингдек, Ядровий синовларни кенг қамровли тақиқлаш тўғрисидаги шартноманинг тезроқ кучга кириши тарафдори эканликларини билдирдилар.

Баёнотда мавжуд ядросиз ҳудудлар ўртасидаги ҳамкорликни ривожлантириш зарурлиги ҳам таъкидланган. Хусусан, Африка атом энергияси комиссияси ҳамда Лотин Америкаси ва Кариб ҳавзасида ядро қуролини тақиқлаш ташкилоти билан келгусидаги ҳамкорликнинг муҳимлиги қайд этилган.

Аввалроқ Қозоғистон президенти Қасим-Жомарт Тоқаев мамлакат ядровий давлатлар ўртасидаги музокаралар ва Ядровий синовларни кенг қамровли тақиқлаш тўғрисидаги шартноманинг тезроқ кучга кириши тарафдори бўлишда давом этишини маълум қилган эди.