Мамлакатлар ташқи бозорга энг кўп қандай маҳсулот чиқаради?
Дунё мамлакатларининг асосий экспорт маҳсулотлари акс эттирилган янги харита эълон қилинди. Унда ҳар бир давлат жаҳон бозорига энг кўп қайси турдаги товарларни етказиб бериши кўрсатилган.
Мамлакатлар ташқи бозорга энг кўп қайси маҳсулотларни чиқаради?
Харита Жаҳон савдо ташкилотининг 2024-йил учун эълон қилинган сўнгги мавжуд маълумотлари асосида тайёрланган.
Статистикага фақат товарлар экспорти киритилган, хизматлар экспорти эса ҳисобга олинмаган.
Маълумотлар шуни кўрсатадики, мамлакатларнинг экспорт таркиби уларнинг табиий ресурслари, географик имкониятлари ва иқтисодиёт ривожланиш даражасига қараб кескин фарқланади.
Хусусан, табиий ресурсларга бой кўплаб давлатларда нефт ва газ асосий экспорт маҳсулоти бўлиб қолмоқда. Канада, Нигерия ва Саудия Арабистони жаҳон нефт бозорининг йирик иштирокчилари саналади. Жазоир, Россия ва Қатар экспортида эса улкан табиий газ захиралари муҳим ўрин эгаллайди.
Баъзи мамлакатларнинг ташқи савдоси бошқа турдаги қазилма бойликларга таянади. Масалан, Чили ва Перу тарихан миснинг йирик ишлаб чиқарувчилари ҳисобланади. Сўнгги йилларда бу мамлакатлардаги катта литий захиралари ҳам жаҳон бозори учун стратегик аҳамият касб этмоқда. Литийга талабнинг ошиши, айниқса, замонавий аккумуляторлар ва электр транспорт воситалари саноатининг ривожланиши билан боғлиқ.
Австралия иқтисодиётида темир рудаси муҳим экспорт ресурсларидан бири ҳисобланади. Конго Демократик Республикаси эса кобалт ва колтан каби қимматли фойдали қазилмаларнинг йирик захиралари билан ажралиб туради.
Қишлоқ хўжалиги учун қулай шароитга эга мамлакатларда эса экспортнинг асосий қисмини озиқ-овқат ва аграр маҳсулотлар ташкил этади. Аргентина, Бразилия, Миср, Испания ва Украина шундай давлатлар қаторига киради. Уларда унумдор ерлар ва ривожланган қишлоқ хўжалиги ташқи савдонинг муҳим манбаларидан бирига айланган.
Шу билан бирга, вақт ўтиши билан табиий ресурсларга бой давлатларнинг бир қисми фақат хомашё қазиб олиш ва сотишга асосланган иқтисодиётдан босқичма-босқич узоқлашмоқда. Саноатлашув ва технологик тараққиёт мамлакатларга юқори қўшилган қийматга эга маҳсулотларни ишлаб чиқариш ва экспорт қилиш имконини бермоқда.
Натижада айрим иқтисодиётларда нефт, газ ёки минерал хомашё ўрнини машиналар, саноат ускуналари, электроника ва бошқа тайёр маҳсулотлар эгаллаб бормоқда. Бу эса мамлакатнинг экспортдан оладиган даромадини ошириш ва иқтисодиётни хомашё нархларига боғлиқликдан қисман халос қилиш имконини беради.