Макрон хорижий етакчиларни Франциядаги тартибсизликлардан ўз манфаатлари йўлида фойдаланишда айблади

**Макрон хорижий етакчиларни Франциядаги тартибсизликлардан фойдаланишда айблади**

Зўравонликлар Марсель ва Франциянинг бошқа шаҳарларида ҳам авж олди.

Франция президенти Эммануэль Макрон хорижий етакчиларни шанба куни бутун мамлакат бўйлаб юз берган тартибсизликлардан сайловолди манфаатлари йўлида фойдаланишда айблади.

Ҳеч кимнинг исмини тилга олмаган ҳолда, у ушбу етакчилар турмуш даражаси ошишига қарши норозилик намойишлари фонида келиб чиққан зўравонликлар ҳақидаги баёнотлари орқали «Франция ҳисобидан» бўлажак сайловлар учун ташвиқот олиб бораётганини айтди.

Яқин Шарққа ташрифи чоғида у уларни «хоҳ шу ерда, минтақада бўлсин, хоҳ Атлантиканинг нариги томонида бўлсин, сайловолди ташвиқоти режимида бўлган етакчилар» деб таърифлади.

Бу изоҳ келаси ҳафта парламент сайловларига дуч келадиган Израиль Бош вазири Биньямин Нетаньяху ва келаси ойда оралиқ сайловлари ўтказилиши кутилаётган АҚШ президенти Дональд Трампга қаратилганга ўхшайди.

Макроннинг таъкидлашича, номи ошкор этилмаган етакчилар тартибсизликлар ҳақидаги сунъий интеллект томонидан яратилган сохта видеолар билан чалғитилган.

Париж ва бошқа шаҳарларни, жумладан Лион, Марсель ва Ниццани қамраб олган тартибсизликлардан бери 150 га яқин киши қамалди ва 800 дан ортиқ киши суд жавобгарлигига тортилди.

Ниқобланган тартибсизликчилар ва полиция ўртасидаги тўқнашувлар, шунингдек, мол-мулкка етказилган зарар ва талон-торож саҳналари акс этган видеолар ижтимоий тармоқларда кенг тарқалди.

Ҳукумат лицейлардаги шароитларга қарши талабаларнинг бир неча ҳафталик норозилик намойишларидан сўнг юз берган зўравонликлар пайтида полиция «назоратни йўқотганини» тан олди.

Кейинчалик Макрон ҳокимият органори тартибсизликларнинг асосий айбдорлари деб ҳисоблаган «ўта сўл четки гуруҳларнинг агитаторларига» нисбатан «муросасиз» бўлишини ваъда қилди.

Қатар пойтахти Доҳада сўзлаган Франция президенти шундай деди: «Мен учун содир бўлган воқеаларга ҳеч қандай кўринадиган ташқи аралашув йўқ. Бошқа томондан, кейинчалик ахборотнинг ташқи манипуляцияси юз берди, ҳа, ва бу кўплаб одамлар, жумладан хорижий етакчилар томонидан қабул қилиб бўлмайдиган ва аҳмоқона изоҳларга сабаб бўлди...

Бизда мамлакатимизни мигрантлар ва исломчилар тўдалари босиб олганини даъво қиладиган одамлар бор эди, бу бутунлай ёлғон».

Сешанба куни Нетаньяху Израильнинг i24 каналига берган интервьюсида Ғарбий Европадаги энг катта мусулмон озчилигига эга бўлган Франция «эктремистик ислом босқини»га учраганини айтди.

Унинг таъкидлашича, 2023 йил 7 октябрда ҲАМАСнинг Израильга ҳужумидан сўнг Макронга шундай деган: «Агар биз уларни бу ерда йўқ қилмасак, улар сизда, Парижда пайдо бўлади». «Айнан шу нарса содир бўлмоқда», дея қўшимча қилди у.

Шунингдек, сешанба куни Трамп тартибсизликларда Францияга оммавий иммиграцияни айблади.

«Мен Францияга қараганимда, Италияга қараганимда, барча тартибсизликлар ва нафратни кўрганимда, бу мактаб ҳақида эмас», деди у. «Бу мамлакатга келаётган ва шу мамлакатни ёмон кўрадиган одамлар ҳақида».

«Чегараларингизни ёпинг ва кеч бўлмасдан олдин назоратни қўлга олинг!» деди у Макронга қаратилган изоҳларида.

Буюк Британиянинг Financial Times газетаси хабарига кўра, Европа Иттифоқи регуляторлари Франциядаги тартибсизликлар ва ЕИ мамлакатларида яқинда содир бўлган шунга ўхшаш тартибсизликлар билан боғлиқ мумкин бўлган ташқи онлайн аралашув ва дезинформация кампанияларини ўрганмоқда.

Унда номи ошкор этилмаган хавфсизлик мулозимларининг сўзларидан иқтибос келтирилишича, аввалги дезинформация кампаниялари билан боғлиқ бўлган россияпараст ва ўта ўнгчи ижтимоий тармоқ ҳисоблари янада кўпроқ хаос яратиш мақсадида зўравонлик видеоларини тарқатган.

Газета қўшимча қилишича, Эрон ва Алжир ҳам баъзи хабарлар ортида турганликда гумон қилинмоқда.

Франциянинг Sciences Po университети тадқиқотчиси, дезинформацияга ихтисослашган Давид Колоннинг сўзларидан иқтибос келтирилишича, Россиянинг Storm-1516 кампанияси билан боғлиқ «Кремльпараст инфлюенсерлар» «воқеаларни бўрттириб кўрсатган ва бир қанча сохта баёнларни тарқатган».

Франция Украинанинг Россия билан давом этаётган урушида унинг энг кучли ҳарбий мададкорларидан биридир, Алжир эса 1962 йилда мустақилликка эришган урушнинг аччиқ хотираларига эга собиқ Франция колониясидир, Франциянинг Эрон билан муносабатлари эса бу йил АҚШ ва Израиль билан уруш туфайли ёмонлашган.

BBC Verify ижтимоий тармоқлардаги 15 дан ортиқ сохта янгиликлар видеоларини ўрганиб чиқди, АҚШда жойлашган dTeam тадқиқотчиларининг айтишича, улар Matryoshka деб номланган Россия дезинформация операцияси томонидан ишлаб чиқилган.

Видеоларда Le Monde, Euronews ва France 24 каби ҳақиқий Франция янгилик тармоқларига жуда ўхшаш бренддан фойдаланилган.

Matryoshka видеоларининг бевосита таъсири ва қамрови чеклангандек туюлади, аммо экспертларнинг айтишича, тартибсизликларни бўрттиришга урғу бериш Россиянинг маълум дезинформация усулларига мос келади.

Бундан ташқари, BBC Verify ижтимоий тармоқларда энг кенг тарқалган, гўёки Парижда кекса жуфтлик талон-торож қилингани ва ички кийимда қолдирилгани акс этган сунъий интеллект томонидан яратилган тасвирлардан бирининг изини номаълум веб-сайтгача суриштириб топди.

Infos-Israel.News директори Сабрина Ҳания BBCга маълум қилишича, унинг жамоаси 17 октябрда нашр этилган ушбу тасвирни ChatGPT ёрдамида ва ҳеч қандай манба тасвирисиз яратган.

У тележурналист «полиция маълумотларига» таяниб, назарда тутилган ҳодиса ҳақида хабар берганидан сўнг дарҳол жойлаштирилган. Даъво тасдиқланмаганча қолмоқда, Франция медиаси прокурорларда бу содир бўлганини тасдиқловчи ҳеч қандай маълумот йўқлигини хабар қилмоқда.

Асл тасвир Xда «СИ билан яратилган» ва Instagramда «СИ таркиби» деб белгиланган бўлса-да, кейинчалик у Xда ҳеч қандай раддиясиз қайта жойлаштирилди ва олинган пост ольти миллиондан ортиқ кўрилди.

Ҳания тасвир контекстдан чиқариб олингани ва шунча одамни чалғитганидан афсусда эканини айтиб, бунда уни СИ томонидан яратилган деб кўрсатмасдан қайта улашганларни айблади.