Франция ҳукумати дам олиш кунларидаги оммавий зўравонликлардан сўнг босим остида қолди
Турмуш даражаси ва давлат хизматларидаги муаммоларга қарши норозилик намойишлари тартибсизликлар билан кечгач, Францияни сиёсий таранглик қамраб олди, деб ёзади Катя Адлер.
Франция ҳукумати кенг кўламли зўравонликларга бой дам олиш кунларидан сўнг босим остида қолмоқда
Президент Эммануэль Макрон кенг тарқалган талончилик ва зўравонликлардан сўнг миллий мурожаатида хотиржамликка чақирди
Франция Бош вазири Себастьен Лекорню мамлакат замонавий тарихидаги энг ёмон оммавий тартибсизликлардан бири бўлган дам олиш кунларидаги зўравонлик ва талончиликларни кўриб чиқиш учун дўшанба куни инқирозли кабинет йиғилишини чақирмоқда.
Шанба куни ярим миллиондан ортиқ, асосан тинч намойишчилар яшаш харажатларининг ошиши ва сифатли давлат таълимини ўз ичига олган муносиб давлат хизматларидан фойдаланиш имконияти чекланаётганига қарши намойишга чиқди. Аммо қора кийинган, ниқобли фаоллар ва вандаллар гуруҳлари пайдо бўлганидан кейин намойишлар зўравонликка айланиб кетди.
Тутминча 1 500 та дўкон ва корхоналар талон-торож қилинди ва вайрон этилди. Тартибсизликларга қарши полиция оломонга қарши кўздан ёш оқизувчи газ ва сув пуркагичлардан фойдаланди. Шунингдек, бир нечта жойларда уларнинг одамларни дубинкалар билан ураётгани кўрилган. Франция Ички ишлар вазирлигининг маълум қилишича, шанба куни 1 000 га яқин полиция ходими жароҳат олган, улардан етти нафари оғир аҳволда.
Францияда Президент Эммануэль Макрон вазиятни юмшатишга ёрдам бериш учун мамлакатнинг баъзи қисмларида вақтинчалик комendantлик соати жорий қилиши ёки ҳатто фавқулодда ҳолат эълон қилиши мумкинлиги ҳақида миш-мишлар тарқалган эди. Бунинг ўрнига, у якшанба куни миллатга телемурожаат қилиб, миллий жипсликка чақирди ва Франция жамоатчилигини зўравонлик учун жавобгарлар жазоланишига ишонтиришга уринди.
Макроннинг нутқи ижтимоий тармоқларда ва сиёсий оппонентлар томонидан аниқ тафсилотлар йўқлиги учун кескин танқид қилинди.
Энди вандаллар ва тартибсизликлар ташкилотчилари қандай қилиб жавобгарликка тортилади?
Франция шаҳар ва шаҳарчаларини қандай қилиб яхшироқ ҳимоя қилиш мумкин - айниқса, бир неча ҳафтадан кейин янги оммавий намойишлар эълон қилинган бир пайтда?
Вайрон қилинган корхоналарга етказилган зарар айнан қандай қопланади?
Таълим бўйича талабалар ва ўқитувчилар ташкилотлари билан музокаралар қачон бошланади?
Дам олиш кунларида вандаллар Париж марказидаги Республика ҳайкалини (Statue de la Republique) таҳқирладилар
Якшанба куни CGT касаба уюшмаси бош котиби Софи Бине Макронни талабалар хавотири, яшаш нархи инқирози ёки Францияда давлат хизматлари сифатининг ёмонлашуви масалаларига эътибор қаратмаганида айблади.
У бу масъулиятни Бош вазир Лекорнюга топширган кўринади. Шунга қарамай, Франциядаги кўпчилик уни ва ички ишлар вазирини шанба кунига режалаштирилган кўп сонли намойишлар олдидан мутлақо тайёргарлик кўрмаганликда ва полиция кучларини етарлича сафарбар этмаганликда айбламоқда.
Франция парламенти қуйи палатаси президенти Яэль Браун-Пиве бу дам олиш кунларида айнан нима содир бўлгани ва нима учун шундай бўлгани юзасидан суриштирув бошламоқчи эканини айтди.
"Ёруғлик шаҳрида [Парижнинг тахаллуси] ишлар қоронғи" - якшанба оқшомида Франция пойтахтидаги вайрон қилинган дўконлар қатори ёнидаги деворда қизил бўёқда ёзилган граффити шундай эди.
Макрон бу ерда кўпчилик томонидан мавқеини йўқотган президент (lame-duck) сифатида кўрилмоқда. Унинг муддати тугаб бормоқда. Олти ойдан кейин бўлиб ўтадиган овоз бериш жараёнида унинг ўринбосарини танлаш учун шиддатли кураш аллақачон бошланган. Иммиграцияга қарши миллатчи ўнглар (Марин Ле Пен) ва капитализмга қарши сўллар (Жан-Люк Меланшон) номзодлари ОАВ диққат марказида бўлиш учун беллашмоқда.
Бу эса Франциядаги - сиёсатда ҳам, кўчаларда ҳам шиддатни оширмоқда.
Парламент фалажланган, учта рақобатчи сиёсий блок ўртасида чуқур бўлинган.
Бундан ташқари, Франциянинг молиявий муаммолари ҳам бор. Инвесторлар мамлакатни тобора ортиб бораётган давлат қарзини назорат остига олишга кескин ундамоқда. Аммо Франция ҳукумати агар давлат хизматлари ёки ижтимоий ёрдамни қисқартирса, янада кўпроқ ғазабланган одамлар кўчаларга чиқишидан қўрқади.
Энди нима бўлади, кейин-чи, мамлакатимиз инқирозга юз тутдими? Ҳозирги вақтда бу саволларни тез-тез эшитасиз.
Бутун Франция бўйлаб одамлар шанба куни содир бўлган воқеалардан ҳайратда ва ташвишда. Кўздан ёш оқизувчи газга тўлган шаҳарлар, жиловланмаган талончилар ва ёнаётган жамоат бинолари тасвирлари миллатни саросимага солди.
Мен суҳбатлашган кўплаб йўловчиларнинг айтишича, улар келажакдан хавотирда бўлган бир пайтда, етакчи сиёсатчилари беқарорликка бир-бирларини айблашга астойдил эътибор қаратаётганидан ҳафсалалари пир бўлган.
"Биз хавфсизлигимиздан хавотирда бўлганимизда, улар бу вазиятдан президентлик сайловолди сиёсий ўйини сифатида фойдаланмоқда", деди менга уч фарзанднинг отаси, ўқитувчи Эдуард.
Макрон ва унинг бош вазири шанба кунидаги зўравонлик ва тартибсизликларда радикаллашган ўта сўл гуруҳлар ва ҳуқуқбузарларни айблади; ўта сўллар етакчиси Жан-Люк Меланшон ҳукуматни "ноқудуратлиликда" айблади; қонун ва тартибни ҳимоя қилишни хуш кўрадиган миллатчи ўнглар вакили Марин Ле Пен эса Франция байроғи олдида ўтирган ҳолда президентлик услубидаги мурожаат видеосини жойлаштирди ва "ҳолдан тойган, чарчаган ва йўналишини йўқотган Макрон маъмурияти"ни айблади.
Кейинги икки ҳафта давомида Франция расмийлари бироз тинчликдан умид қилишмоқда. Талабалар ва ўқувчиларнинг таътили дўшанба куни бошланади.
Аммо 5 ноябрь куни кенг қамровли касаба уюшмалари, шунингдек, 2018 йилда - Макроннинг президентликдаги биринчи муддатида - бир йилдан ортиқ вақт давомида намойишлар ўтказган Франциянинг тарқоқ "сариқ жилетлилар" (gilets jaunes) ҳаракати йирик намойишлар ўтказилишини эълон қилди.
Франция ҳаяжон ва хавотир билан кутмоқда.