Маданиятлар ўртасидаги кўприк. Екатеринбургдаги БЁФ-2026 Ўзбекистон ёшларини бутун дунё билан қандай бирлаштирди

**Маданиятлар ўртасидаги кўприк. Екатеринбургдаги ХЁФ-2026 Ўзбекистон ёшларини бутун дунё билан қандай бирлаштирди**

Акула тишидан ясалган кулон эвазига Ўзбекистондан сувенир, африкалик барабанчилар садоси остидаги тунги суҳбатлар, «Сизда бундай тоза рус талаффузи қаердан?» деган савол — 11-17 сентябрь кунлари Екатеринбургда 191 давлатдан 10 мингга яқин кишини жамлаган Халқаро ёшлар фестивали (ХЁФ-2026) бўлиб ўтди. Иштирокчилар орасида Ўзбекистон вакиллари ҳам бор эди. Биз уларнинг бир нечтаси билан нима учун келганлари, бир ҳафта ичида нималарни кўришга улгурганлари ва ўзлари билан қандай ҳикояларни олиб кетганлари ҳақида суҳбатлашдик.

### Уйқусиз ўтган биринчи тун

Фестивал очилиш маросими билан эмас, балки барабанлар садоси билан бошланди. Биринчи кечада Дилдора Азимжонова марокашлик иштирокчидан барабан чалишни ўрганди — ҳеч ким ухламоқчи эмасди: «Африка» корпуси ёнида тонггача танишиб, қўшиқ айтиб, рақсга тушишди. Унинг хонадошлари Индонезия ва Малайзиядан келган қизлар бўлди ва биринчи куниёқ у инглизчада «фен» сўзи қандай бўлишини унутиб қўйганини пайқади.

«Медиа» йўналиши бўйича келган МДУнинг Тошкентдаги филиали талабаси Влада Морозова ҳам худди шу корпусни эслайди: расмий концертлардан сўнг иштирокчилар ўзларининг кичик концертларини ташкил қилишган — кўчанинг ўзида гитара ва африкача барабанлар жўрлигида қўшиқ куйлашган.

### Жадвал ўрнига эркинлик

Влада лагерь тартиб-интизомини — гуруҳлар ва қатъий жадвални кутган эди. Аммо ҳаммаси бошқача бўлиб чиқди: ташкилотчилар иштирокчиларга фестиваль харитаси ва жадвалини тўлиқ топшириб, бу кунларни қандай ўтказишни ўз ихтиёрларига қолдиришди. Тадбир кўлами уни профессионал нуқтаи назардан ҳам ҳайратда қолдирди: тадбирлар ташкил этиш тажрибасига эга бўлган қиз ўн минг кишини бор-йўғи икки кун ичида жойлаштириш ва рўйхатдан ўтказишни юқори баҳолади.

Ҳамма жойда ва бир зумда танишиб кетишарди. Владанинг сўзларига кўра, ўриндиқда ёнингга нотаниш одам келиб ўтириб, «Where are you from?» деб сўраши ва беш дақиқадан сўнг худди эски қадрдонлардек суҳбатлашиб кетиш оддий ҳол эди. Сафаргача у инглиз тилида умуман гапира олмаслигига ишончи комил эди.

Дилдора танишган одамларини санаб ўтирмади, лекин Тунис ва Марокашдан тортиб Қирғизистон, Жанубий Корея ва Саудия Арабистонигача бўлган йигирмадан ортиқ давлат вакиллари билан суҳбатлашишга улгурганига ишончи комил. Тил тез топиларди: тушлик учун навбатда турганда ёнидагилар ҳам шифокор эканлиги, бепул китоблар навбатида эса қўшнилари ҳам Достоевскийни яхши кўриши маълум бўларди.

### Ўз лойиҳалари, ўз ҳикоялари

Суҳбатлар ортида кўпинча шунчаки қизиқишлар эмас, балки тайёр лойиҳалар турарди. Дилдоранинг айтишича, покистонлик веб-дастурчи аёллар учун молиявий саводхонлик дарслари бўлган сайт яратган. Тушликдан кейин ёмғирдан бирга яширинган россиялик йигит эса педиатрлар ишини енгиллаштирадиган болалар антропометрияси бўйича илова ишлаб чиққан — Дилдора Ўзбекистонда ҳам шунга ўхшаш лойиҳани кўришни хоҳлашини тан олди.

Влада томсклик Денисни эслайди — бу танишув дўстликка айланди: унга ўзбекча сўзларни ўргатишди, миллий таомлар ва урф-одатлар ҳақида гапириб беришди, у эса келаси йили Ўзбекистонга келишни режалаштирмоқда. Ҳозирча видеоалоқа орқали гаплашиб туришибди, гарчи Влада тан олганидек, «бир-бирини кўрмаслик ғалати». Яна бир унутилмас танишув — ҳиндистонлик қиз билан сувенирлар алмашинуви бўлди: Ўзбекистондан берилган совғага жавобан у отаси ясаган акула тишидан иборат кулонни совға қилди.

Римнинг Sapienza университети магистранти Мардон Шавкатжонов учун бу учинчи фестиваль эди — бундан олдин 2024 йилда Сочида ва 2025 йилда Нижний Новгородда бўлган. Екатеринбургда у бразилиялик Оскар билан гаплашиб қолди ва бир неча дақиқадан сўнг иккаласи ҳам Сочида кўришганларини, лекин ўшанда контакт алмашишни унутишганини тушунишди. Бу сафар улар барча алоқа маълумотларини алмашиб олишди.

Дониёр Маҳмудов ҳам бундай сафарларда янги эмас. Унинг эслашича, иштирокчиларни аэропортнинг ўзидаёқ кўнгиллилар ва миллий элементларга бой концерт билан кутиб олишган, фестивальнинг барча майдончаларида ишлаган катта ёшли «кумуш» кўнгиллиларни эса алоҳида таъкидлаб ўтди.

### «Покистон?» — «Йўқ, Ўзбекистон»

Чет элликлар билан суҳбатлар тезда бир саволга тақалди: мамлакат ташқарисида у ҳақда умуман нималарни билишади? Иштирокчиларнинг фикрлари турлича бўлди. Мардон ўзгаришларни кўрмоқда: агар илгари «Ўзбекистон» сўзига кўпинча «Покистон?» деб қайта сўрашган бўлса, энди чет элликлар футболчи Абдуқодир Ҳусанов, шахматчи Жавоҳир Синдаров, боксчилар номини дарҳол айтишади — кўпчилик мамлакат ҳақида ижтимоий тармоқлардан билиб олган ва ўзлари келишни хоҳлашади.

Влада бироз шубҳа билан қарайди: у тарихий шаҳарлар тасвирланган қўлбола очиқ хатлар олиб келиб, улар орқали ҳикоялар сўзлаб берган, аммо кўпинча фақат туризм ҳақида сўрашган — унинг фикрича, дунё ёшлари Ўзбекистон ҳақида у қадар кўп нарса билишмайди. Тарихий шаҳарларни тўғридан-тўғри телефонидан кўрсатган Дониёрнинг ҳисоблашича, у кўплаб суҳбатдошлари учун мамлакат ҳақида умуман гапириб берган биринчи одам бўлган — гарчи унга ҳам «мен Ўзбекистонданман» деган сўзлардан кейин ўша футболчининг исмини айтишган, ҳатто Лотин Америкаси ва Африкада ҳам.

Дилдора ватан ҳақида гапиришнинг янада сезиларли усулини танлади — у анъанавий қурт тарқатди ва меҳмонга таклиф қилди; суҳбатдошларнинг бир қисми Ўзбекистонда бўлган ва одамларни ҳамда диққатга сазовор жойларни илиқлик билан эслашди.

Рус тили алоҳида мавзу бўлди. Влада унинг «тоза рус талаффузи» ҳақидаги саволни кутмаган эди — унга постсовет ҳудуди қандай тузилганини ҳамма тушунадигандек туюлганди. Ўзбекчада, тан олади у, ёмон гапиради: рус тили у учун она тили. Дилдорада эса бошқача — она тили ўзбек тили, рус тили иккинчи тил.

### Уйга нималар олиб кетилди

Мардон учун фестиваль шунчаки таассурот эмас, балки бошланган ишнинг давоми бўлди. Нижний Новгороддаги учрашувдан сўнг у икки мавсум давом этган SCHOLARS менторлик лойиҳасини йўлга қўйди — ва бу сафар у билан бирга унинг саккиз нафар шогирди фестивалга саралашдан ўтди. У буни фахрланиш учун асосий сабаблардан бири деб атайди. Бир йилдан бери Италияда яшаб, у Ўзбекистон ёшларига дунё олийгоҳларига кириш ва грантлар ютиб олишда ёрдам беришда давом этмоқда, фестивалда эса янги таълим ташаббуслари учун шериклар топди.

Европалик ҳамкасблар билан менторлик ҳақидаги суҳбатлар уни ўзбекча «устоз-шогирд» анъанасига бошқача қарашга мажбур қилди: у учун устоз — шунчаки ўқитувчи эмас, балки ҳаётий йўл кўрсатувчидир ва бу анъана, унинг фикрича, агар замонавий таълим форматларига сингдирилса, рақобатбардош устунликка айланиши мумкин.

Бошқаларнинг ўз режалари бор. Дониёр маҳаллий Кўнгиллилар ассоциацияси билан биргаликда «кумуш» кўнгиллилар тажрибасини Ўзбекистонга кўчиришни истайди, бу катта авлод ҳаётини фаоллаштиришга ёрдам беради деб ҳисоблайди. Влада Марказий Осиё ва МДҲ давлатларининг тўй маданияти ҳақида илмий иш қилишни режалаштирган — Россия ва минтақадан янги танишлар сўровномалар ва топиш қийин бўлган адабиётлар билан ёрдам беришга рози бўлишди. Дилдора Ўзбекистондан келган бошқа иштирокчилар билан биргаликда халқаро дастурларни излаш, грантлар ютиб олиш ва саёҳат қилиш учун умумий чат яратди.

Сўралган беш кишидан уч нафари ўз уйларида ҳам шундай фестиваль бўлишини хоҳлашларини тан олишди. Влада буни «янги, балки амалга ошмайдиган» орзу деб атайди, Дониёр мамлакатга ўз ёшлар форуми кераклигига ишончи комил, Мардон эса шундай дейди:

«Бизда бунинг учун мутлақо ҳамма нарса бор».

Кимдир учун фестиваль шу билан тугамади: Марианна Арсланова асосий дастурдан сўнг минтақавий йўналиш бўйича Қорачой-Черкасия ва Адигеяга йўл олди. Гуруҳ кичик эди, кўп минг кишилик форум шовқини йўқ эди ва — у ўз даврасини атаганидек — йўлда ҳақиқий «микрооила» шаклланди.

### Чиқишга тўғри келган симуляцион дунё

Сўнгги куни Дилдора малайзиялик хонадоши Ли билан ўтириб, ҳафта якунларини сарҳисоб қилди. У одамларни нафақат сўзда, балки ич-ичидан ҳам ҳукм қилмасликни ўрганганини тан олди, чунки овоз чиқариб айтиш осон, лекин ҳақиқий қабул қилмаслик ичда қолиши мумкин. Ли рози бўлди ва ўз кузатувини қўшимча қилди: барча ўн минг иштирокчи гўё бу ҳафтани алоҳида, «симуляцион» дунёда яшагандек бўлишди — ва энди бу кичик яхши дунёдан одатий ҳаётга қайтиш керак.

Ўзбекистонлик иштирокчилар учун ХЁФ-2026 шунчаки ёрқин танишувлар ҳафтаси эмас, балки ўсиш нуқтаси бўлди: кимдадир янги таълим лойиҳалари ва шерикликлар, кимдадир — илмий ва кўнгиллилик режалари туғилди, кимдир эса уйига ўзи ва дунё ҳақида оддий, аммо муҳим кашфиётни олиб кетди. Ҳамма учун умумий бўлган бир туйғу қолди — фестивальнинг «кичик яхши дунёси» билан хайрлашиш ғамгинлиги ва бундай ёшлик ва очиқлик байрами кунлардан бир кун Ўзбекистоннинг ўзида ҳам содир бўлишига умид.