Лимож шаҳар ҳокимиятининг харобалари миллий норозиликлар парчалаган Франциянинг рамзига айланди
Лиможнинг кичик ёшдаги аҳолиси ўз мэриясининг вайрон қилинишини кенгроқ ҳаракатдаги нохуш қўшимча зарар сифатида кўради. Бошқалар учун эса ёнғин қабул қилиб бўлмас фожиа бўлди.
Лимож мэрияси харобалари миллий норозиликлар туфайли бўлинган Франциянинг рамзига айланди
«Бу нафақат Лимож, балки Франция учун тарихий фожиадир».
Мэр сифатидаги муддатининг эндигина олтинчи ойида Гийом Герен бундан ҳам муҳимроқ ҳафтани тасаввур қилиши қийин эди.
Биз ўтган ҳафтадаги бутун мамлакат бўйлаб бўлиб ўтган норозилик намойишларининг асосий тимсолига айланган масканда: шаҳарнинг оловдан қорайган, ҳали ҳам ҳайбатли, аммо заиф бўлиб қолган 19-асрга оид мэрия биноси ташқарисида учрашамиз.
Унинг ёғоч соат минорасининг олов ичида қулаши акс этган тасвир бутун мамлакат бўйлаб шок ва ғазабга сабаб бўлди ва шу ҳафта вайронгарчилик кўламини биринчи марта кўрганида кўз ёшларини тута олмаган Герен бунга берилган муносабат «қонуний ва мутлақо тушунарли» эканини айтади.
Лимож мэриясига ўтган дам олиш кунлари ўт қўйилган ва шанба куни унинг ёғоч соат минораси қулаб тушган.
Кириш қисмида тўпланган гуллар ва маъюс кузатувчилар орасида ажралиб турган нарса шуки, бу шаҳар ўз аҳолиси учун энг рамзий ва, очиғи, энг гўзал биносининг йўқотилиши ёки лоақал унга етказилган зарардан қайғу чекмоқда.
Герен бу вайронгарчиликда «тартибсизликлар иштирокчилари томонидан қўллаб-қувватланган» Франция сўл радикал кучларини айблайди. Икки киши, 66 ёшли ва яна бир 34 ёшли гумонланувчи ҳибсга олинган. Прокурорларнинг таъкидлашича, уларнинг «радикал сўл тармоқлар» билан алоқаси бор.
Лиможнинг консерватив мэри АҚШ вице-президенти Жей Ди Вэнсдан қўллаб-қувватлаш мактуби олганини, аммо ўз мамлакатининг лавозимидан кетаётган президенти Эммануэль Макрондан бундай мактуб олмаганини айтади.
«Бу ерда содир бўлган воқеа бўлажак президентлик сайловларига таъсир қилади. Бу мамлакатдаги аҳвол умуман яхши эмас», дейди у.
Ёнғинга алоқадорликда айбланиб икки киши ҳибсга олинган. Прокурорларнинг таъкидлашича, уларнинг «радикал сўл тармоқлар» билан алоқаси бор.
Ҳафталар давомида юз минглаб одамлар, асосан ёшлар, кўлами ва қамрови тобора кенгайиб бораётган норозилик намойишларида иштирок этмоқда. Лицейлардаги ёмон шароитлар сабаб бошланган намойишлар ҳаётнинг қанчалик қийин ва қимматлашиб кетганидан умумий норозиликка, ҳатто ғазабга айланиб кетди.
Буларнинг барчаси ортида Европадаги энг йирик молиявий камомадлардан бири ва олти ойдан кейин бўлиб ўтадиган президентлик сайловлари олдидан ўз ечимларига эга эканини даъво қилаётган турли сиёсий кучларнинг номзодлари турибди.
Марказда эса ечимлари, Миллий мажлисда кўпчилик овози ва вақти бўлмаган марказчи ҳукумат турибди. Бош вазир Себастьен Лекорню жума куни оқшомда Лиможга ташриф буюрди.
Расмийлар бир нечта шаҳарларда намойишларни тақиқлади ва тартибсизликлар такрорланишининг олдини олиш учун дам олиш кунлари полиция ходимлари сонини оширишга ваъда берди. Бунга Лимож ҳам киради, бу ерда тунги комендантлик соати жорий этилган, шунингдек, марказда 10 кишидан ортиқ тўпланиш чекланган.
Французлар кўча намойишларига асосланган сиёсий маданияти билан қанчалик фахрланмасин, Лимождаги кўпчилик мэриянинг вайрон қилиниши оқилона норозилик чегараларидан жуда узоққа чиқиб кетди деб ҳисоблайди. Аммо ҳамма эмас.
Лимож мэриясининг вайрон қилиниши тобора кучайиб бораётган қарама-қарши сиёсий мунозараларнинг йўналиши ва оҳангини ўзгартириши ёки ўзгартирмаслиги кимдан сўрашингизга боғлиқ.
19 ёшли тиббиёт талабаси Жаде ойига 300 еврога яшашга мажбурлигини ва Франция сиёсатидан ҳафсаласи пирга бўлганини айтади.
«Албатта, бу жуда ачинарли эди, бу республика рамзи, лекин қайси бири муҳимроқ: мэрия биносими ёки қашшоқликда яшаётган одамларми?» сўрайди 24 ёшли Александр.
Lord John пабида талабалар кечаси бўлиб ўтмоқда ва Александр ранг-баранг анъанавий француз талабалар берети — фалуш кийган бир нечта одамлардан биридир. Вейплари тутуни остида суҳбатлашаётганларнинг кўпчилиги ўтган дам олиш кунларидаги намойишларда иштирок этган.
Мен Александрдан ўтган дам олиш кунлари кузатилган кенг кўламли талон-торожлар ва ёнғинлар (Лиможда 500 000 евро / 420 000 фунт стерлинг миқдорида зарар етказилгани хабар қилинган) уларнинг позициясини мустаҳкамладими деб сўрайман.
«Баъзи одамлар учун бу фалокат ва баъзи нарсаларни қабул қилиб бўлмайди», деб тан олади у.
19 ёшли тиббиёт талабаси Жаде ҳам шунга ўхшаш фикрда: «Фикримча, мэриянинг ёниб кетиши ачинарли, аммо бу норозиликларнинг энг ачинарли қисми эмас».
У ойига 300 евро эвазига кун кечиришга мажбурлигини айтади.
«Мен ўзимизни ёш катталар сифатида ҳурмат қилинмаётганимизни ҳис қиламан».
Уларнинг мэрия тақдири ҳақидаги қарашлари Лиможнинг муҳташам бозор расталарида ўртоқлашилмайди, бу ерда парчинланган пўлат тўсинларга таянган силлиқ, тонг ёғочлар Эйфель минораси билан бир хил муҳандислик усулидан фойдаланилган ҳолда кўк-яшил рангга бўялган.
Бу 63 ёшли Жан Роже Фоше унутишни хоҳлайдиган «тартибсизликлар ҳафтаси» бўлди.
Мол гўшти билан машҳур бўлган бу ҳудудда унинг оиласи бир асрдан кўпроқ вақт давомида балиқ растасини бошқариб келади.
«Бу бизни ҳайратда қолдирди», дейди у. «Мен мэрияда турмуш қурганман, шунинг учун бу бизга тасаввур қилиб бўлмайдиган даражада таъсир қилди».
Жан Роже Фоше Лимож мэриясида турмуш қурган. У одамларнинг ҳаётини хавф остига қўядиган норозиликларни қабул қила олмаслигини айтади.
Намойишчиларга хайрихоҳлиги ҳақида сўралганда, Фоше бу ундан кўра мураккаброқ эканини айтди.
«Бир томондан, сизда тушуниш мумкин бўлган эътирозлари бор одамлар бор, лекин вандализм содир этилиб, маҳаллий аҳолининг ҳаёти хавф остига қўйилган дақиқадан бошлаб биз буни қабул қила олмаймиз», деб қўшимча қилади у.
Янги маҳсулотлар солинган музли расталарига қараётганлар ёки сукут сақлаб, қайноқ қаҳва хўплаётганлар орасида норозиликлар босилиши истаги бор.
«Албатта, ҳаёт қиммат!» дейди 59 ёшли Паскаль Вуйльстеке. «Ҳаёт фақат тинч оқиб ўтадиган дарё эмас, у мураккаб, аммо биз тишимизни тишга қўйиб ишлаймиз», дейди у менга сўйилган чўчқа гўшти солинган токчаларга суянган ҳолда.
Паскаль ҳафтасига 100 соат ишлашини айтади ва нима учун бошқа жуда кўп одамлар бунчалик осонликча кўчаларга чиққанини тушунишга қийналади.
Лимож илгари ҳам ижтимоий ҳаракатлар марказида бўлган. 19-асрда, мэрия биноси қурилган вақтларда, унинг саноати, айниқса чини ишлаб чиқаришнинг ўсиши шаҳарни Франция ишчилар ҳаракатининг йирик марказига айлантирган эди.
2026 йилда шаҳар яна бир бор сиёсий бўлиниш марказида турибди, гарчи унинг тарихининг муҳим бир қисми йўқотилиши намойишларни вайронкорликдан узоқлаштириб, яна мунозаралар томон йўналтиради деган умумий умид бор.
Франциянинг сиёсий қарама-қаршилиги давом этиши ва янада кўпроқ норозиликлар режалаштирилгани сабабли, бу ҳали ҳам мутлақо ноаниқ бўлиб қолмоқда.