Лавозимни ошириш ходимларнинг СИ (сунъий интеллект)дан қандай фойдаланишига боғлиқ бўлиши керакми?
Кўпроқ компаниялар карьера ўсишини СИдан фойдаланишга боғламоқда: бу адолатданми?
Лавозим оширилиши ходимларнинг СИ (сунъий интеллект)дан қандай фойдаланишига боғлиқ бўлиши керакми?
Дункан Тревитикнинг фирмасида СИдан фойдаланишга асосланган бонус тизими мавжуд
Дункан Тревитик учун ишда СИдан фойдаланиш кўникмасига эга бўлиш ўз манфаатига хизмат қилади — агар у ундан кўпроқ вазифаларни тезроқ бажариш учун фойдалана олса, йил охирида бонус олиш ҳуқуқига эга бўлади.
Биринчи қарашда, бу кучли рағбатлантириш бўлиб туюлади. Аммо у бундан аслида нима фойда кўраётгани ҳақида ўйламоқда.
«Ноқулай талқин шундаки, ходимлар ўзларининг қисқартирилишида қанчалик самарали иштирок эта олишлари бўйича баҳоланмоқда», дейди СИни ўқитиш маълумотлари компаниясида маркетинг соҳасида ишлайдиган, Испанияда истиқомат қилувчи 34 ёшли Тревитик.
Шу билан бирга, агар СИ унга ҳар ҳафта икки кунлик ишни бажаришга ёрдам берса, унинг айтишича, молиявий қайтим бунга мос келмайди.
«Мен икки кунлик таътил ёки 40 фоизлик иш ҳақи ошишини олмайман. Юқори маҳсулдорлик шунчаки янги базавий даражага айланади. Қисқа муддатда бу менга лавозимимни оширишга ёрдам бериши мумкин. Узоқ муддатда эса мен ишимнинг қанча қисми эндиликда менга эҳтиёж сезмаслигини исботлашга ёрдам бердим», дейди у.
«Мен шунчаки ўзимни менежер сифатида кўришга ҳаракат қиляпман ва мен баъзи одамларни бошқаряпман, шунингдек, СИ агентларини ёки СИ занжирларини ёки уни нима деб аташни хоҳласангиз, ўшани бошқаряпман».
Ходимларнинг СИ кўникмаларидан уларга бонус бериш, лавозимини ошириш ёки ҳатто ишдан бўшатишни ҳал қилиш воситаси сифатида фойдаланиш тобора кенг тарқалмоқда.
Accenture бош директори Жули Свит март ойида Rapid Response подкастида шундай деди: «Бугунги кунда Accenture'да СИ — бу бизнинг ишлаш усулимиздир. Шунинг учун, агар сиз лавозимингиз ошишини истасангиз, Accenture'да ишлаш учун биз қиладиган ишларни қилишингиз керак».
ОАВ хабарларига кўра, Disney, Meta, JP Morgan ва KPMG каби йирик компаниялар ходимларнинг ўзларига тақдим этилган турли LLM (йирик тил моделлари) ва платформалардан фойдаланишини кузатиш ва рейтинглаш учун «СИ етакчилар жадваллари»ни жорий қилишган.
Ходимлар ҳозирги меҳнат бозори туфайли бунга мослашишга мажбур бўлишмоқда — Буюк Британияда бўш иш ўринлари беш йиллик энг паст даражага тушди.
Шу билан бирга, июль ойида Gi Group рекрутинг компанияси томонидан сўров ўтказилган 1881 нафар Буюк Британиялик иш изловчиларнинг 75 фоизи СИ маҳоратини индивидуал фаолият баҳолашига қўшган ташкилотга ишга жойлашиш учун ариза топширишдан воз кечмасликларини айтишган. Тахминан 22 фоизи эса бу уларни фикридан қайтаришини билдирган.
«Бу худди денгизда бўлиш ва улкан тўлқин келаётганини кўриш кабидир. Сиз серфинг тахтасини олиб, иложи борича унда учишга ҳаракат қилишингиз мумкин ёки шунчаки тўлқин сизни остига олишига йўл қўйишингиз мумкин. Аммо сиз тўлқинни тўхтата олмайсиз», дейди Тревитик.
Бироқ Памела (шахсини ҳимоя қилиш мақсадида исми ўзгартирилган) ишлайдиган йирик консалтинг компаниясида содир бўлаётган воқеалар унга маъқул келмаяпти.
У АҚШда яшовчи юқори лавозимли раҳбар бўлиб, ходимлар учун СИдан фойдаланиш бўйича расмий талаб бўлмаса-да, бу кимнинг тақдирланиши ва кимнинг орқада қолишига аниқ таъсир қилаётганини кўрган.
«Оёғимиз остидаги замин ўзгармоқда. Сиз ўз асосий ютуқларингиздан бири сифатида [СИ]дан эркин ва мослашувчан фойдалана олишингизни намойиш этишингиз керак. Бу худди ҳеч ким «СИни ўрган, акс ҳолда...» демаётгандек жимжитлик, лекин ишонтириб айтаманки, фаолиятни баҳолашда ундан яхши фойдаланадиганларни тақдирлашади», дейди Памела.
Унинг қўшимча қилишича, бу ўзгариш СИ кўникмалари эндиликда ҳақиқий тажрибадан кўра кўпроқ қадрланишини англатади ва бу «икки тоифали ишчи кучи»ни юзага келтиради.
«Сизда бир хил лавозим, бир хил иш стажи бор, лекин кимдир СИга таҳдид ёки восита сифатида қарашига қараб турлича қиймат пайдо бўлади — раҳбарият буни пайқагач, бу фарқ жуда тез кенгаяди», дейди Памела.
«СИдан эркин фойдаланиш ҳар қандай диплом ва сертификатлардан устундир. 15, 20 йиллик тажрибага эга бўлган, аммо СИдан фойдалана олмайдиган одам, айтайлик, уч йиллик тажрибага эга, лекин ушбу воситалар билан тез ишлайдиган одамдан ортда қолади».
У қўшимча қилади: «Агар сиз СИдан кўринарли даражада фойдаланмасангиз, лавозим ошиши муддатлари секинлашганини кўрасиз. Кўзга ташланиш қийинроқ бўлади ва қисқартириладиганлар рўйхатига тушмаслик учун курашиш қийинлашади».
Аммо компанияларнинг ўйин қоидаларини бу тарзда ўзгартириши қонунийми?
Юридик жиҳатдан иш берувчилар ҳақли, деб тасдиқлайди Weightmans компанияси ҳамкори ва меҳнат ҳуқуқи бўйича адвокат Тина Чандер. Аммо унинг айтишича, бу иш ҳақи ва адолат ҳақида саволларни туғдиради.
«Шунда савол туғилади: иш берувчи ходим энди кўпроқ иш бажара олиши асосида талабларни оширадими? Бу адолатданми?» дея савол қўяди Чандер.
«Ва агар ходим СИ уни янада самаралироқ қилгани учун амалда кўпроқ иш бажараётган бўлса, у бошқача тақдирланиши керакми? Ёки улар амалда ўзларини ишсиз қолдирмоқдамилар, бу эса маҳсулдор бўлишга бўлган рағбатни сусайтирувчи омил бўлиб хизмат қиладими?»
Чандер корхоналарга аниқ сиёсат, тренинглар ва чегараларни белгилашни тавсия қилади, акс ҳолда улар ходимларнинг адолат, фаолиятдан кутиладиган натижалар ва иш хавфсизлиги бўйича низолар келтириб чиқариши хавфига дуч келишади.
«Улар буни нотўғри тушунишгани сабабли, бу ходимларга тўғри етказилмаяпти», дейди Лондонда жойлашган HR Habitat консалтинг компаниясини бошқарадиган Раҳмон.
СИдан фойдаланиш бўйича аниқликнинг йўқлиги Памеланинг компаниясида албатта норозилик келтириб чиқармоқда.
«Раҳбарият атайлаб ноизчил ва мавҳум йўл тутмоқда. Фирмалар тизимдаги узилишлар учун жавобгарликни бўйнига олмасдан, маҳсулдорликни оширишни хоҳлашади», дейди у.
«Агар бирор нарса нотўғри кетса, улар: «Мен сенга буни қилишни айтмагандим. Буни қаердан олдинг?» дейишади. Кейин, агар сиз СИ билан бирор нарса қилган бўлсангиз ва у иш берса, жуда соз».
Ишда СИдан фойдаланишни мажбурий қилиш ҳеч қандай реал ижобий таъсир кўрсатмасдан, шунчаки кўргазмали бўлиб қолиши мумкин, деб огоҳлантиради Henley бизнес мактабининг амалий СИ тадқиқотчиси ва маърузачиси Камила Миллер.
«СИдан фойдаланишни KPI [асосий фаолият кўрсаткичи]га айлантиринг ва одамлар кўрсаткичга эришиш учун ўз ўзаро алоқаларини қайд этишади, бунга эҳтиёж бўлмаган ишни ҳам чат-бот орқали йўналтиришади ва панелда маҳсулдор бўлиб кўринадиган СИ услубидаги натижаларни яратишади. Сиз ундан фойдаланишни ўлчайсиз. Аммо сиз мулоҳаза юритиш, ўрганиш ёки яхшироқ қарорлар қабул қилишни ўлчай олмайсиз», дейди Редингда яшовчи Миллер.
«Сиз одамларни малакалироқ қилмадингиз — сиз уларни итоаткорроқ қилдингиз».
«Биз одамлар... шундай деб сўрашаётганини аниқладик: «Сиз биздан шунчаки СИдан фойдаланиш учунгина фойдаланишимизни хоҳлайсизми?»
«Охир-оқибат биз орқага чекиндик ва айтдик: «Қаранг, сизнинг фаолиятингиз учун энг муҳим нарса — бу сизнинг ишингиз нима бўлишидан қатъи назар, уни иложи борича яхши бажаришингиздир. Кўп ҳолларда СИ бу борада сизга ёрдам бериши мумкин. Аммо агар у ёрдам бера олмаса, мен сизни буни қилишга мажбурламайман».
Ушбу шов-шувли қадамларга қарамай, баъзи ходимлар ҳали ҳам СИ бўйича маҳоратини намойиш этишлари керак деб ҳисоблашади — Памела улардан бири.
50 ёшларнинг ўрталарида бўлган у 10 йил ичида нафақага чиқишни режалаштирмоқда ва пенсия ҳамда тиббий имтиёзларини йўқотиш хавфига дуч келмаслик учун ўз ишини сақлаб қолмоқчи. У янги мижозларни жалб қилишда СИ унга қандай ёрдам бераётганини кўринарли даражада оширмоқда ва бунинг учун эътироф этилишига ишонч ҳосил қилмоқда.
Дункан Тревитикка келсак, у бир қатор ёндош лойиҳалар билан ўзини келажакка тайёрлаш учун қўлидан келганини қилмоқда.
«Агар СИ ишни сиздан кўра яхшироқ бажара олса, бизнес учун сизни алмаштириш мантиқан тўғри келади. Капиталистик модел шундай ишлайди. Шунинг учун гап шундаки, сиз қандай қилиб СИдан фойдаланишингиз мумкин бўлган активларга эгалик қиладиган лавозимга ўтишингиз ва кейин ундан фойда кўришингиз мумкин», дейди Тревитик.