KPMG: кибертаҳдидлар бизнес ўсиши учун асосий хавфга айланди

KPMG: кибертаҳдидлар бизнес ўсиши учун хавф-хатарлар орасида биринчи ўринга чиқди

Дунёнинг энг йирик компаниялари раҳбарлари ўз ташкилотларининг истиқболларига тобора ишонч билан қарамоқда, аммо шу билан бирга жаҳон иқтисодиётининг аҳволини сезиларли даражада эҳтиёткорлик билан баҳоламоқда.

KPMG 2026 Global CEO Outlook 12-йиллик тадқиқоти маълумотларига кўра, яқин уч йилда ўз компанияларининг ўсишига CEO’ларнинг 84 фоизи ишонади, ваҳоланки 2025 йилда бундай жавоб берганлар 79 фоизни ташкил этган эди. Худди шу даврда жаҳон иқтисодиётига бўлган ишонч 68 фоиздан 65 фоизгача пасайиб, 2021 йилдан бери энг минимал даражага тушди.

Сўровнома 2026 йилнинг 11 августидан 21 сентябрига қадар йиллик даромади 500 млн доллардан ортиқ бўлган компанияларнинг 1400 нафар раҳбари ўртасида ўтказилди. Иштирокчиларнинг учдан бир қисмида даромад 10 млрд доллардан ошади.

Топ-менежерларнинг молиявий умидлари ҳам янада оптимистик тус олди. Респондентларнинг 68 фоизи йилига камида 2,5 фоизлик ўсишни кутмоқда, бир йил аввал бу кўрсаткич 61 фоиз эди. Шу билан бирга, CEO’ларнинг 79 фоизи компанияларнинг узоқ муддатли ривожланишини таъминлаш зарурати билан боғлиқ босим кучайганини қайд этмоқда.

Тадқиқот муаллифларининг фикрича, раҳбарлар ташқи муҳитдаги ноаниқлик ортиб бораётганига қарамай, бизнеснинг кенгайишига умид қилмоқда. Шу билан бирга, технологиялар, хавф-хатарлар, ходимлар ва барқарор ривожланиш соҳаларидаги қарорлар янада чамбарчас боғланиб бормоқда.

CEO’лар бизнес ўсиши учун асосий таҳдид сифатида энг кўп киберхавфсизлик ва маълумотларни ҳимоя қилишни айтишган — бу омилни сўралганларнинг 31 фоизи қайд этди. Глобал иқтисодий ноаниқликни 28 фоиз, геосиёсий беқарорлик ва регуляторлик босимини — 26 фоиздан респондент кўрсатди. Яна 24 фоизи етказиб бериш занжирлари барқарорлиги учун хавф-хатарларни тилга олди.

Энг кўп тилга олинган тўртта таҳдид ўртасидаги фарқ беш фоизлик пунктдан ошмайди. Муаллифларнинг фикрича, бу компаниялар битта устунлик қилувчи хавф атрофида стратегия тузмасдан, бир вақтнинг ўзида бир нечта ларзага келиш манбаларига тайёргарлик кўраётганидан далолат беради.

Киберхавфсизлик раҳбарлар хавф-хатарларни камайтириш учун инвестицияларни ошираётган асосий йўналишга ҳам айланди: бу ҳақда респондентларнинг 45 фоизи маълум қилди. Регуляторлик талабларига риоя қилиш ва ҳисобдорликни тайёрлаш харажатларини 36 фоиз, сунъий интеллектни (СИ) операцион жараёнларга интеграция қилиш харажатларини эса 32 фоиз раҳбар оширмоқда.

Кўпчилик раҳбарларнинг хавф-хатарга бўлган муносабати ўзгаришсиз қолди: 61 фоизи унга тайёргарликнинг жорий даражасини сақлаб қолмоқда. Яна 16 фоизи янги имкониятлар учун кўпроқ таваккал қилишга тайёр, 17 фоизи эҳтиёткорроқ бўлиб қолган, 6 фоизи эса хавф-хатарларни камайтиришни янги имкониятларни ўзлаштиришдан юқори қўймоқда.

СИ компанияларнинг инвестиция режаларидан мустаҳкам ўрин олди. Яқин уч йил учун уни асосий устувор йўналиш деб 79 фоиз CEO ҳисоблайди, бир йил аввал бу кўрсаткич 71 фоиз эди. Раҳбарларнинг 72 фоизи кейинги йил давомида бюджетнинг 10 фоиздан ортиғини ушбу технологияга йўналтириш ниятида.

Сўралганларнинг икки уч қисми, ёки 66 фоизи, ўз ташкилотлари СИни мақбул суръатларда жорий этаётганига ёки бозорни ортда қолдираётганига ишонади. 29 фоизи ўз натижаларини эҳтиёткор оптимизм билан баҳолайди, 5 фоизга яқини эса қийинчиликларга дуч келмоқда ёки муваффақиятга амин эмас.

Асосий ғовлар қаторида раҳбарлар ахлоқий масалалар (57%), киберхавфсизлик (52%), жорий этиш қиймати (51%) ва маълумотлар суверенитетига қўйиладиган талабларни (50%) айтиб ўтган. CEO’ларнинг 59 фоизи СИнинг ривожланиши маълумотларни ички бошқариш ва назорат механизмларига кўпроқ эътибор қаратишни талаб қилади деб ҳисоблайди. 66 фоизи СИни тартибга солишнинг ривожланиш суръатлари уларнинг компаниялари учун тўсиқ бўлишидан хавотирда.

Ўнтадан саккизтадан ортиқ раҳбар СИ интеграцияси, кибержиноятчилик ва технологик инфратузилма харажатлари ўз ташкилотларининг истиқболларига сезиларли таъсир кўрсатишини кутмоқда. Барча учта йўналиш бўйича бундай жавоблар улуши 2025 йилга нисбатан сезиларли даражада ошди.

Компаниялар СИга киритилган инвестицияларнинг ўзини оқлашини ўрта муддатли истиқболда кутмоқда: 71 фоизи бир йилдан уч йилгача бўлган муддатда, 17 фоизи — бир йил давомида ўзини оқлашига умид қилмоқда.

CEO’ларнинг 89 фоизи яқин уч йилда ходимлар сонининг ўсишини прогноз қилмоқда, бироқ 62 фоизи бу ўсиш 5 фоиздан кам бўлишини кутмоқда. Асосий кадрлар муаммоси сифатида раҳбарлар кўникмалар танқислигини (56%) ҳисоблашади. Ходимларни СИ билан ишлашга ўқитишни сўралганларнинг 52 фоизи, иқтидорларни жалб қилиш ва ушлаб қолишни — 47 фоизи қайд этди.

Ходимларнинг СИ жорий этилишига қаршилигини раҳбарлар энг кам аҳамиятга эга муаммолар қаторига киритишади: уни фақат 26 фоизи жиддий деб ҳисоблайди. Яқин 12 ой ичида CEO’ларнинг 51 фоизи жамоа билан СИ лавозим мажбуриятларини қандай ўзгартиришини очиқ муҳокама қилишни режалаштирмоқда. 46 фоиздан раҳбарлар қайта ўқитиш дастурларини ишга тушириш ва СИ билан ишлаш бўйича ихтисослаштирилган ўқувлар ўтказишни режалаштирмоқда.

Барқарор ривожланиш масалалари бизнес-стратегияга тобора чуқурроқ интеграция қилинмоқда. Ўтган бир йил давомида раҳбарларнинг 63 фоизи буни ташқи муҳит ўзгаришларига ўзларининг асосий жавобига айлантирди, яна 21 фоизи бизнес учун энг муҳим йўналишларга эътибор қаратди, 14 фоизи эса ўз ташаббусларини кенгайтирди.

CEO’ларнинг 70 фоизи ушбу соҳадаги ташаббуслар харажатлари ва потенциал даромадини лоақал инвестициявий қарорларнинг бир қисмида, 29 фоизи эса капитал қўйилмалар бўйича ҳар бир йирик қарорда ҳисобга олади. Шу билан бирга, 91 фоизи бозорлар ўртасидаги тартибга солиш ва умидлардаги фарқлар сезиларли ёки ўртача қийинчиликларни келтириб чиқараётганини таъкидлайди.

Иқлим мақсадларига эришишдаги асосий тўсиқлар орасида раҳбарлар етказиб бериш занжирларини декарбонизация қилиш (22%), юрисдикциялар ўртасидаги тартибга солиш фарқлари (20%), харажатлар (16%) ва экспертиза етишмовчилигини (15%) айтиб ўтишди.

Ушбу кун тартибида СИнинг ролини раҳбарлар турлича баҳоламоқда. Ўнтадан саккизтага яқини технология иқлим мақсадларига эришишда ёрдам бериши мумкин деб ҳисоблайди. Шу билан бирга, 95 фоизи ўз ташкилотларида СИдан фойдаланишнинг ортиб бориши натижасида юзага келадиган экологик издан хавотирлар борлигини тан олади.

Режаларда энергия таъминоти алоҳида ўрин тутади. Яқин уч-беш йил ичида CEO’ларнинг 49 фоизи биринчи навбатда қайта тикланадиган ёки кам углеродли энергия ҳисобига ташқи етказиб беришни диверсификация қилиш ниятида. 37 фоизи самарадорликни ошириш орқали истеъмолни қисқартиришга урғу беради. 13 фоизи генерация, сақлаш ёки захира энергия таъминоти учун ўз қувватларини яратишни режалаштирмоқда.

KPMG Кавказ ва Марказий Осиё бошқарувчи ҳамкори Сакен Жумашевнинг таъкидлашича, минтақа бизнеси учун иқтисодий ва геосиёсий ноаниқлик, кибертаҳдидлар ва тартибга солишдаги ўзгаришлар ўсиш ва барқарорликни ўзаро боғлиқ вазифаларга айлантиради. Шу билан бирга, унинг сўзларига кўра, стратегия ҳар бир бозорнинг хусусиятларини ҳисобга олиши керак. СИдан келадиган даромад нафақат технологияларга инвестицияларни, балки ходимларни ривожлантиришни, маълумотларни ишончли бошқаришни ва бизнес-жараёнларни қайта қуришни ҳам талаб қилади.

«Келажакка бўлган ишонч — бу мослашиш қобилиятидир», — деб таъкидлади у.

KPMG Кавказ ва Марказий Осиё технологик амалиёти раҳбари, ҳамкор Константин Аушевнинг таъкидлашича, глобал бизнес СИни жорий этишни ўзини оқлаши тушунарли бўлган лойиҳаларга қаратилмоқда ва бир вақтнинг ўзида кибертаҳдидлардан ҳимояланишга инвестиция киритилмоқда. Унинг сўзларига кўра, минтақада устуворликлар ўхшаш, бироқ маълумотларни бошқариш ва иқтидорларни ривожлантиришга киберхавфсизликка қараганда бир оз кўпроқ эътибор қаратилмоқда.

KPMG Кавказ ва Марказий Осиё ESG ва корпоратив бошқарув амалиёти раҳбари Габит Мусрепов таъминотдаги узилишлар, энергетик муаммолар ва янги регуляторлик талаблари фонида барқарор ривожланиш компаниялар стратегиясининг муҳим қисмига айланаётганини кўрсатиб ўтди. Унинг фикрича, СИ экологик вазифаларни ҳал қилишда ёрдам беришга қодир, аммо ўзи ҳам сезиларли ресурсларни талаб қилади, шунинг учун компаниялар учун унинг экологик изини ҳисобга олиш муҳимдир.

Тадқиқот муаллифлари шундай хулосага келишмоқдаки, компанияларнинг ўсиши фақат капитални тақсимлашга тобора камроқ боғлиқ бўлиб бормоқда.

Кибербарқарорлик бир вақтнинг ўзида ҳам хавф-хатарларни бошқаришга, ҳам СИни жорий этишга таъсир қилади. Кадрлар режалари кўникмалар танқислигини бартараф этишга боғлиқ, энергетик қарорлар эса операцион режалаштиришнинг бир қисмига айланмоқда.

KPMG 2026 йил учун раҳбарларнинг асосий вазифаси сифатида ушбу қарорларни ўзаро мувофиқлаштиришни атайди. Компания баҳолашига кўра, бунинг учун стратегия, технологиялар, хавф-хатарлар, ходимлар ва барқарор ривожланиш ўртасида қийматни ягона тушуниш ва масъулиятни аниқ тақсимлаш зарур.

Тадқиқотда 12 та мамлакатдан: Австралия, Буюк Британия, Германия, Ҳиндистон, Испания, Италия, Канада, Хитой, Нидерландия, АҚШ, Франция ва Япониядан келган CEO’лар иштирок этди.

Сўровнома банк сектори, энергетика, соғлиқни сақлаш, инфратузилма, ишлаб чиқариш, технологиялар ва телекоммуникацияларни ўз ичига олган 13 та тармоқни қамраб олди.